Opinieblog MH17

Opinieblog - Moet Nederland nu de confrontatie aangaan met Rusland over MH17?

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media of lezersbrieven, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

Wilbert Paulissen van het Joint Investigation Team (JIT) op de persconferentie van woensdag. Beeld EPA

Het Kremlin is via een vertrouweling van president Poetin betrokken bij het neerschieten van vlucht MH17, maakte de onderzoekscommissie woensdag bekend. Dat kan grote gevolgen hebben voor de verhoudingen tussen Nederland en Rusland. Wat moet en kan het kabinet nu doen, is een vraag die kranten in hun commentaren stellen. 

NRC

In het hoofdcommentaar schrijft NRC onder de kop, ‘De wereld mag niet vergeten wat Rusland heeft gedaan’, dat niet mag worden aanvaard dat ‘Moskou met ontkenningen en complottheorieën probeert te ontkomen aan zijn aansprakelijkheid’.

‘Welke stappen Nederland nu precies doet tegen de Russische Federatie maakte het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer niet bekend. Maar het zou in de rede liggen als de JIT-landen, Nederland, Australië, België, Maleisië en Oekraïne, ook volkenrechtelijke stappen nemen tegen Rusland bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.

‘Daarnaast hebben 380 nabestaanden, zoals internationaalrecht-specialist Marieke de Hoon recent schreef in Clingendael Spectator, een klacht ingediend tegen Rusland bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Vorige maand meldde premier Mark Rutte (VVD) dat Nederland zich daarachter schaart. En dat is terecht.’

Trouw

In het hoofdcommentaar hekelt Trouw Nederlandse politici die het voor Rusland opnemen.

‘Er zijn tegenwoordig politici van rechts radicale snit die openlijk twijfelen aan de betrokkenheid van Rusland bij de ramp. Of dat nou uit provocatiezucht is of uit genegenheid voor Poetin, feit is dat een dergelijke houding Rusland alleen maar aanmoedigt nog meer twijfel te zaaien met leugens. Het is al erg genoeg dat de oorlog in Oost-Oekraïne zich heeft ontwikkeld tot een bevroren conflict, waarvan de oplossing verder weg lijkt dan ooit.

‘Het onderzoek van het JIT verdient alle steun en erkenning, ook al krijgen de nabestaanden hun geliefden nooit meer terug. Alleen zo kan Rusland duidelijk worden gemaakt dat de houding van internationale stokebrand op den duur niet loont.’

De Telegraaf

De Telegraaf noemt het komende proces in het hoofdcommentaar een ‘goed signaal’, maar maakt ook een kanttekening: ‘Het blijft overigens een gemis dat Oekraïne steeds buiten de strafzaak is gebleven. Dat is extra munitie voor Rusland om het lopende onderzoek als eenzijdig en oneerlijk te betitelen.’

Pieter Waterdrinker schrijft in De Telegraaf een analyse onder de kop ‘Het Kremlin staat voor een duivels dilemma’: ‘Maar één ding staat vast: na het noemen door het internationale onderzoeksteam JIT van vier verdachten inzake de catastrofe in juli 2014, waarbij 298 mensen om het leven kwamen, hangt het MH17-dossier eens te meer als een zwaard van Damocles boven het Kremlin. Het is chefsache geworden voor president Vladimir Poetin, zeker nu minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) diplomatieke stappen tegen Rusland heeft genomen, omdat Moskou bij voortduring op de Nederlandse verzoeken van rechtshulp niet voldoende reageert of deze simpelweg in de wind slaat.’

‘AfD vergiet krokodillentranen over de moord op Duitse politicus Lübcke’ - 19 juni

De begrafenis van Lübcke. Beeld REUTERS

Wat zegt de moord door (waarschijnlijk) een bij de politie bekende rechtsextremist op de CDU-politicus Walter Lübcke over het politieke klimaat in Duitsland? Valt de extreem-rechtse, anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) iets te verwijten in verband met deze misdaad? Die partij zelf heeft de moord veroordeeld, maar zo gemakkelijk kunnen de leiders zich er niet vanaf maken, vindt de Frankfurter Allgemeine: met hun ophitsende woordgebruik hebben ze ‘geweldsfantasieën’ opgepompt.

Frankfurter Allgemeine

In een hoofdredactioneel commentaar van Jasper von Altenbockum hekelt de Frankfurter Allgemeine ‘de krokodillentranen’ die de AfD vergiet over de man die de partijleiders eerst hadden weggezet als ‘een vertegenwoordiger van het systeem’.

‘Het gepraat over ‘verzet’, over de ‘dictatuur’, over de ‘leugenpers’, over de ‘systeempartijen’ laat hun totale onverantwoordelijkheid zien, die zich als ‘patriottisme’ voordoet, maar zich in werkelijkheid tegen het eigen land keert.’

De AfD-leiders ‘willen niet onder ogen zien dat bij de bende waarin zij zich bewegen en die zij met hun retoriek hebben opgepompt, ook een scene zit waarin geweldsfantasieën en extremisme alledaags zijn. Dat komt ervan als grenzen worden overschreden, taboes doorbroken en omgangsregels geminacht. (...) De AfD heeft zich daarin verstrikt. Want als ze nu vertwijfeld een grens wil trekken, is dat precies de grens die zij zelf aan stukken heeft gescheurd.’

Die Zeit

Op de site van het weekblad Die Zeit schrijft commentator Christian Bangel: ‘Iedereen moet nu bang zijn.’ ‘Neonazi’s proberen al lange tijd met terreurdaden een voor-revolutionaire situatie te creëren. Hun kansen zijn niet slecht. Omdat wij nooit van hun strategieën leren.’

‘Hoe zullen we verhinderen dat aspirant-politici, journalisten of maatschappelijk geëngageerden zich zullen afvragen of zij echt zichzelf en hun gezinnen in gevaar willen brengen ten behoeve van hun meningen? Dat was de boodschap van de vermoedelijke dader, en ook als die echt alleen gehandeld mocht hebben, dient zijn misdaad de doelen van de gehele rechts-extremistische scene. Het signaal is: wees voorzichtig, jullie leven staat op het spel.

‘Wat kan iemand geruststellen in deze situatie? Nieuw vertrouwen dat de staat toekomstige rechts-extremistische excessen niet langer zal toelaten – maar nu echt niet! Of dat de openbare mening nu waakzamer is voor het rechts-extremistische gevaar? Dat het toch om een eenling ging, een gek? Er is maar een beetje realiteitszin nodig om te begrijpen hoe naïef zulke hoop is.

‘De moord op Walter Lübke komt niet uit de lucht vallen, er waren voorbodes. Niet alleen de bijna dagelijks geworden bedreigingen tegen linkse politici, de duizenden verbale verdachtmakingen op Facebook en het gesloten systeem van haat daarop. Daarbij dromen ze in de AfD van een dag van afrekening met iedereen die zich inzet voor de open samenleving.’

Die Welt

De liberaat-conservatieve krant Die Welt benadrukt het gevaar van een rechts-extremistisch landelijk netwerk, al dan niet direct gelieerd aan de moord op Walter Lübcke. Politicoloog Hajo Funke schrijft: ‘Het gaat niet in de eerste plaats over de vraag of er een eenzame huurmoordenaar heeft gehandeld of een rechts-extremistische groep, want er bestaat een netwerk dat veel dieper gaat en breder strekt dan wij – het publiek – weten’.

‘In Duitsland spelen sociale netwerken ‘gevaarlijke undergroundmuziek’ als de soundtrack voor gewelddadige extremisten. Deze tot actie bereide rechts-extremisten zijn regionaal nauw met elkaar verbonden.’ En de leiders van de AfD? ‘Die hebben een duidelijke medeverantwoordelijkheid door de anti-vluchtelingen propagandapolitiek.’

Bild

Bild, het grootste dagblad van Duitsland, trekt de binnenlandse veiligheidsdienst in twijfel: ‘Wat zit er achter de daad en de extreemrechtse houding van Stephan E., de verdachte uit Kassel? De neonaziscene, of zelfs een terroristennetwerk?’ Een anonieme bron van de binnenlandse veiligheidsdienst: ‘Als de veiligheidsdienst dergelijke types niet op tijd kan identificeren, dan komt de dienst in ernstige problemen. Het partijprogramma van de AfD of numerieke codes en symbolen van ondergrondse neonazi’s kunnen ook worden onderzocht door politicologen, daar is geen geheime dienst voor nodig. Daar leek na de, door de autoriteiten onopgeloste, NSU-moorden (gepleegd in Duitsland tussen 2000 en 2006 door de neonazistische terreurgroep Nationaalsocialistische Ondergrondse, red.) consensus over te bestaan, helaas gaan recente ontwikkelingen een andere kant op.’

JOVD-voorzitter Splinter Chabot: ‘Het is tijd om minder bezig te zijn met VVD’er ‘de dikke ik’’ - 17 juni

Premier en partijleider Mark Rutte Minister tijdens het jaarlijkse VVD-festival in Aalsmeer. Beeld ANP

De ‘hardwerkende Nederlander’ maakte plaats voor ‘het boze bedrijfsleven’ op het ‘VVD-festival’ afgelopen weekend in Aalsmeer. In een ambiance van muziek, debat en een nagebouwde Tweede Kamer ging het over integriteit in de politiek, en opvallend: dreigde partijleider Mark Rutte met het intrekken van belastingverlagingen voor bedrijven die lonen niet verder verhogen. JVOD-voorzitter Splinter Chabot: ‘Een noodzakelijke beweging om het imagoprobleem te kantelen.’

‘De VVD, maar dit geldt ook voor andere partijen, is in beweging al dan niet omdat ze het zelf willen, maar vooral omdat het moet. Wat Mark Rutte dit weekend ter ore bracht op het VVD-festival is een opvallend nieuw geluid. Een geluid dat hard nodig is, zeker na het dividenddebacle. Het is tijd om minder bezig te zijn met de ‘dikke ik’, al zit die ‘dikke ik’ vooral bij de VVD. Maar de VVD - en de politiek in bredere zin - kampt met een imagoprobleem, er is een gebrek aan integriteit en vertrouwen en daarin loopt de VVD, helaas, voorop. Dat vertrouwen moet worden hersteld. Hier lijdt niet alleen de partij aan, maar het hele democratisch instituut.’

‘Dat de economie groeit, is niet genoeg: je moet het ook in je portemonnee voelen. Wat er op je loonstrookje staat, onthoud je niet, maar die stijgende prijzen in de supermarkt van duurder wordende boodschappen, dat voel je. De uitspraken van Rutte zijn niet typisch VVD, sterker: het is tornen aan het regeerakkoord, maar in plaats van paniek binnen de partij, geven de uitspraken lucht. Er werd hard geklapt op het festival na Rutte's uitspraken over de aanpak van bedrijven die lonen niet verder laten stijgen, zijn boodschap sloeg duidelijk aan.’

Transparant

‘Ook ik kan me er in vinden. Het is niet meer van deze tijd om bedrijven niet aan te spreken op hun verantwoordelijkheden. Grote bedrijven moeten transparant zijn en meedoen, of het nu gaat over klimaat of het maatschappelijk debat. Ook de ‘gewone lieden’, mijzelf incluis, moeten het voelen als het goed gaat met de economie. Ik vergelijk het graag met een taart met vele lagen en kersen en kaarsen on top, de bedrijven moeten niet alleen de kersen van de taart snoepen, de hele taart moet zoet en behapbaar zijn, ook de onderste laag: voor iedereen.’

‘Wat die integriteit betreft: zo'n helpdesk is een leuke stap, bewustzijn, discussie: allemaal wenselijk, maar als politicus moet je je simpelweg niet op grijs integriteitsgebied begeven. Grijs in de politiek betekent zwart. Je voelt toch aan je wateren dat iets een ‘no go’ is? Wellicht heb je als politicus de jurisprudentie soms mee, maar je bekleedt een politieke functie en bij twijfel heb je je antwoord al: niet doen.’

‘Sommige ouderen ervaren de verregaande digitalisering als een digitale dictatuur’ - 14 juni

Leden van het Gilde Alphen aan den Rijn geven computerles aan ouderen. Beeld Martijn Beekman / de Volkskrant

Grote banken zetten in op digitalisering, maar voor een groot deel van hun klanten (met name ouderen) is online bankieren nog een brug te ver. Hoe kunnen ouderen worden geholpen, die ook op andere gebieden worstelen met de toegenomen ‘digidwang’?

‘We zien bij ouderen vooral dat onwetendheid leidt tot angst voor de digitale wereld’, vertelt Xandra Hoek, projectcoördinator bij Academie van de Stad. Deze sociale onderneming draait 130 maatschappelijke projecten per jaar, onder meer het project Digicoaches, waarbij studenten mannen en vrouwen in Amsterdam-West coachen in digitale vaardigheden. ‘Je ziet bijvoorbeeld als er een venster in beeld komt, dat iemand denkt: help, wat moet ik daarmee? En de laptop maar helemaal dichtslaat. Ook zijn mensen bang om gegevens te delen, omdat ze niet begrijpen waarvoor die worden gebruikt en ze veel verhalen horen over misbruik van gegevens.’

De Academie ziet hoe vervreemding van de digitale wereld op termijn zorgt voor vervreemding van de maatschappij, waarvan internetbankieren volgens Hoek een sprekend voorbeeld is. ‘Maar er is ook een belangrijk sociaal aspect. Veel ouderen die we voor ons project zien hebben kleinkinderen die online met elkaar communiceren, via WhatsApp, en dingen op YouTube opzoeken waar ouderen geen weet van hebben. Ook zien we mensen die tegen de armoedegrens leven en die aanspraak kunnen maken op bijvoorbeeld een stadspas en bepaalde basisvoorzieningen, waarvan een groot deel digitaal moet worden aangevraagd. Als mensen daarin hun weg niet kunnen vinden, lopen ze dus zaken waar ze recht op hebben mis.’

Hoe transformeren mensen toch ‘van digibeet naar digiatleet’? Hoek: ‘Veel mensen hebben behoefte aan persoonlijk contact, met een bekend gezicht en op een vertrouwde plek. Wij zitten bijvoorbeeld elke week in het buurthuis waar ze al vaak komen, met steeds dezelfde studenten. Het is belangrijk dat banken hun fysieke kantoren houden, zodat ouderen maar ook mensen die moeilijker leren en de snelle technologische ontwikkelingen niet goed kunnen bijbenen ergens terecht kunnen.’

Uitstervende generatie

‘Het zijn niet alleen de banken die doorschieten met digitalisering’, zegt de gepensioneerde Ben Ale (71), emeritus-hoogleraar veiligheidskunde aan de TU Delft. ‘Wie bijvoorbeeld bij Oxxio zijn gebruiksgegevens wil inzien, moet eerst een smartphone kopen.’ Een smartphone die hij niet heeft. Dus stuurde hij een ‘ouderwetse’ brief met postzegel naar de energieleverancier met de vraag of ze hem een smartphone wilden opsturen, maar ze verwezen hem ‘doodleuk’ naar de app. ‘Ook die vierkante informatiesymbolen, die QR-codes, kan ik niet lezen. Hoewel ik me altijd buitengewoon goed heb bewogen zonder apps, is de situatie met Oxxio ergerlijk.’

De reden voor zijn mobiele telefoon met knoppen – ‘veel handiger’ – is simpel: Ale geniet zijn pensioen grotendeels in Frankrijk op een plek met weinig bereik: ‘Waarom zou ik dan zo veel betalen voor een smartphone?’ Aan internetbankieren doet Ale wel, ook leest hij digitaal de krant. ‘Onze generatie sterft dan wel uit, maar in het kader van klantvriendelijkheid vind ik dat banken en andere partijen vooralsnog verder moeten kijken dan al dat gedoe met apps.’

Digitale dictatuur

Marcel Olde Rikkert, hoogleraar geriatrie aan de Radboud Universiteit, beaamt dat veel ouderen worstelen met ‘digidwang’. ‘Het probleem van de groep ouderen is de enorme heterogeniteit. De ene oudere plukt online de vruchten en gebruikt de iPad om te communiceren met de kleinkinderen, andere ouderen ervaren de verregaande digitalisering als een digitale dictatuur. Er is een grote groep die de boot mist.’

‘De overheid stelt dat burgers zelfredzaam moeten zijn en stellen ‘digitale buddy’s’ voor als ouderen er zelf niet uit komen, maar dit doet geen recht aan kwetsbare en alleenstaande burgers. De bovenlaag heeft wellicht voldoende zelfreflectie en zorgt voor bijscholing of digitale hulp, maar er is ook de groep die die zelfreflectie mist, veelal in de lagere sociale klasse. Er ontstaat dus een kloof tussen mensen die de infrastructuur van een rijke sociale omgeving missen en mensen die wel meekomen en digibuddy’s weten te bereiken. Daarmee draagt digidwang bij aan vereenzaming.’

‘De huidige aanpak van de overheid is ondoordacht. We kunnen de online omgeving niet langer negeren. Sterke online sociale netwerken zijn een belangrijk middel voor meer veerkracht, maar dan moeten we elkaar wel helpen.’

Columnisten over fascinerende Britse politieke theater: ‘Wie wil die baan, als je goed bij je hoofd bent?’ - 13 juni

Vandaag begint de afvalrace voor de kandidaten die de Britse premier May willen opvolgen. ‘Wie wil die baan, als je goed bij je hoofd bent?’, vraagt Guardian-columnist George Monbiot zich af. Toch maar liefst tien Conservatieven, met Boris Johnson als koploper. Voor het stemmen, waarbij er steeds een of meer kandidaten afvallen, nemen de Tory-parlementsleden een weekje, daarna mogen de leden kiezen tussen de laatste twee en weten we tegen 22 juli wie de gelukkige is. Maar het Britse politieke theater is te fascinerend voor columnisten om even af te wachten. Al was het maar omdat de leidersstrijd begon met de intrigerende kwestie: wie heeft weleens drugs gebruikt? 

Monbiot gooit er nog een schepje bovenop: ‘Iedere kandidaat die gek genoeg is om op deze baan te solliciteren, zou moeten worden gediskwalificeerd.’ Hij raadt psychotherapie aan. Monbiot is de linksbuiten onder de columnisten, maar dit keer geeft hij de teneur in vrijwel alle commentaren aardig weer. Schrijfster Tina Brown zoekt haar heil bij de Sex Pistols om de huidige Britse politiek te typeren: ‘Anarchy in the UK’ is de kop boven haar column in het Amerikaanse weekblad Time. Ze veegt de vloer aan met politici van links en rechts. ‘Velen van de hoofdpersonen in de nationale ineenstorting nemen zichzelf niet eens serieus, laat staan dat ze dat van ons verwachten.’ Zeker niet de ‘charlatan Boris Johnson’, die zijn populariteit baseert op ‘de grap dat hij geen principes heeft’.

Op de voorkant van Time: een fotomontage van een zinkende dubbeldekker in de Thames met alle Britse politici in schoolreisjeshumeur. Kop: ‘Hoe Groot-Brittannië stapelgek werd’. Het hoort bij een verhaal van de Britse schrijver Jonathan Coe (nieuwste roman: Middle England), waarin hij de afgelopen drie jaar reconstrueert als een absurdistisch verhaal.

En de bladen die de Conservatieven wel goed gezind zijn? Ook daar weinig opbeurends voor de tien kandidaten die zo enthousiast doen. Neem The Spectator, het oude en gerespecteerde tijdschrift waar vele politieke carrières zijn begonnen met stukjes schrijven, ook die van Boris Johnson. Op het omslag: een berg papieren en de kop: ‘Taking over’. Isabel Hardman schreef de bijbehorende column: die papieren zijn alle verwaarloosde dossiers die Theresa May voor haar opvolger in het in-bakje heeft laten liggen: ‘The in-tray of horrors’.

Op de site van de The New Yorker gooit Amy Davidson Sorkin het over een andere boeg: ‘De wedstrijd om Theresa May op te volgen werpt een onverwachte vraag op; hoeveel Tory’s hebben geïnhaleerd?’ Om het maar meteen te verklappen: acht van de tien kandidaten wrongen zich de afgelopen week in allerlei bochten om toe te geven dat ze in hun jonge jaren weleens hadden gerookt of gesnoven, maar dat het echt niets voorstelde. Dat was de schuld van Michael Gove, die vorige week opbiechtte dat hij vroeger, een aantal keer, cocaïne had gesnoven en veel spijt had van die ‘fout’. En zo had de een niets gemerkt van het verdovende middel, een ander kreeg een opiumpijp op reis en weer anderen hadden weleens een enkel keertje cannabis geprobeerd op de universiteit. Johnson had al een paar jaar geleden gegrapt dat hij moest niezen en de cocaïne dus niet in zijn neus kwam. Hoe het ook zei, Davidson Sorkin wil maar zeggen: dat is dan hét thema bij het begin van een machtswisseling die moet leiden tot een ingrijpende Brexit.

Opinieblog: Gaat de deur open voor terugkeerders uit voormalig IS-gebied? - 12 juni

IS-gevangenen in het kamp Al-Hol in het door Koerden bestuurde noorden van Syrië in de rij voor voedsel. Beeld AP

Opeens kon het wel: een Nederlandse diplomaat haalde twee IS-weeskinderen uit een Koerdisch gevangenenkamp in Syrië. De Nederlandse regering kan er nu niet langer omheen draaien, stelt Raoul du Pré in het commentaar van de Volkskrant: ‘Een volwassen rechtsstaat dient aan te sturen op berechting en deradicalisering van volwassen Syriëgangers en op gecontroleerde reïntegratie van de kinderen.’ Wat vinden andere kranten?

Algemeen Dagblad

Commentator Hans van Soest van het AD vindt ook dat het kabinet nu ‘eerlijk’ moet zijn over de onvermijdelijkheid van terugkeer.

‘Dat Nederland probeert deze keer twee zeer jonge kinderen een toekomst te geven, is niet alleen een kwestie van fatsoen. Het was ook onze juridische plicht. Het kabinet moet dan ook niet doen alsof het hier om een uitzondering gaat. Dat is niet eerlijk ten opzichte van de samenleving waarin straks meer Syriëgangers terugkomen. Volgens de NCTV kan zowel van de moeders als de kinderen - ook als ze niet hebben meegevochten – op termijn dreiging uitgaan, omdat ze zijn blootgesteld aan de gewelddadige ideologie van IS. Het kabinet moet daar eerlijk over zijn en niet doen alsof er niemand meer zal terugkeren.’

De Telegraaf

Lezers van De Telegraaf zijn een stuk negatiever. In de krant vat René van Zwieten hun reacties samen.

‘Het repatriëren van twee IS-weeskinderen uit Syrië naar Nederland leidt tot een golf van verontwaardiging onder de lezers. Velen zijn ontstemd door deze actie omdat het kabinet eerder had beloofd Syriëgangers en hun kroost niet terug te halen. Willem Spithoven vindt dat met de terugkeer van deze kinderen de deur voor het terughalen van andere IS-kinderen wordt opengezet. G.C. Broeren valt hem bij en stelt: ‘Landen willen IS-kinderen niet terughalen omdat dan ook de ouders terugkomen met hun beestachtige moorden als ‘rugzakje’. Deze ouders zijn niet te vertrouwen.’R. Smits hamert erop dat ‘de haat tegen de westerse wereld te groot is’.’

NRC

‘Kabinet greep terecht de kans om twee kinderen te repatriëren’, is de kop boven het commentaar van NRC. Nu moet de regering haar verantwoordelijkheid onder ogen zien.

‘Tot voor kort was het formele standpunt zoals Grapperhaus dat vrijdag uitdroeg: terughalen is te gevaarlijk voor de Nederlandse medewerkers. Maar dat kan, gezien de aanwezigheid van topambtenaar Beaujean in Koerdisch gebied, niet meer volgehouden worden.

‘Het is tijd om onder ogen te zien dat de strijders die nu nog vastzitten, een verantwoordelijkheid van Nederland zijn. De strijders moeten worden berecht. En als er geen internationale oplossing komt, bijvoorbeeld in de vorm van een tribunaal in de regio, kan dat alleen door dat in Nederland te doen. (..)

‘Terecht stelt de Kinderombudsman dat deze kinderen niet mogen verpieteren omdat hun ouders fouten gemaakt hebben.

‘Als er zich dan een kans aandient om deze kinderen toch terug te halen, is het de morele plicht van de Nederlandse overheid om deze te grijpen. Het is de kracht van het kleine gebaar: ook zonder overkoepelend beleid kan in een individueel geval een menselijke afweging de doorslag geven.

‘Dat sommigen de twee kinderen als toekomstige terroristen bestempelen, is bepaald onfris en dus niet in orde. Ze verdienen het om in veiligheid op te groeien. Het kabinet heeft de juiste keuze gemaakt.’

Opinieblog – ‘Teken ik over Israël, ben ik weer antisemitisch bezig’ - 11 juni

Bas van der Schot Beeld Bas van der Schot

The New York Times stopt met het afdrukken van politieke cartoons. De aanleiding is de commotie die is ontstaan na het publiceren van een cartoon met daarin Trump en Netanyahu, die door velen als antisemitisch is bestempeld. 

Hoe reageren Nederlandse cartoonisten en journalisten op het besluit van de krant? Is er een nieuw klimaat ontstaan rondom de politieke cartoons? 

Jos Collignon, cartoonist voor De Volkskrant

‘Buitengewoon triest dat zo’n toonaangevende krant stopt met het afbeelden van politieke cartoons. Dit is een groot succes voor Netanyahu. Bij elke tekening over Israël krijg je het verwijt antisemitisch te zijn. Het maakt niet uit wat je tekent, altijd krijg je dat te horen. Het is een soort afweermiddel vanuit de Israël-lobby. Dat is niets nieuws, het is al jaren zo. Eigenlijk verbaast het me niets dat The New York Times hier nu aan toegeeft. Het nationalisme heeft de wind in de zeilen. Er zitten een paar columnisten bij die krant die uitgesproken pro-Israël zijn.’

‘In Nederland is de Israël-lobby ook sterk. Elke keer als ik een tekening maak over Israël krijgt de redactie boze brieven hoe antisemitisch die wel niet is. Dan wordt de krant vergeleken met Der Stürmer, de weekkrant van de nazi’s met oorlogspropaganda. Ik denk dat de lobby in Nederland de druk op gaat voeren, nu blijkt dat het succes heeft gehad bij The New York Times. Maar ik denk niet dat de Nederlandse kranten daarvoor zullen zwichten. Wij hebben over het algemeen liberale media.’

Joep Bertram, cartoonist voor De Groene Amsterdammer

‘Ik snap niet dat The New York Times dit doet. Het is een rare stap om alle cartoonisten over de gehele linie te schrappen. In de Verenigde Staten zijn ze erg voorzichtig geworden. Maar als je als krant toegeeft aan critici, kun je er net zo goed helemaal mee ophouden.’

‘Die tekening met Trump en Netanyahu was onhandig. Waarom moest Trump een keppeltje op hebben? Als je als cartoonist zo gaat beginnen, gaat iedereen op alles letten. Dan ga je de mist in. Maar dan nog ligt de schuld niet bij de maker, maar bij het syndicaat dat hem publiceerde.’

‘Laten we vooral niet te snel op de zaken vooruit lopen. Misschien zoekt The New York Times andere manieren om cartoons te brengen. Daar heb ik zelf ook nog wel ideeën over. Nee, die ga ik nu niet uit de doeken doen.’

Bas van der Schot, cartoonist voor De Volkskrant

‘Het is een triest verhaal dat The New York Times politieke cartoons afschaft vanwege één politieke tekening. Het is van alle tijden dat kranten samenwerkingen opzeggen met cartoonisten, maar dat ze nu geen enkele politieke spotprent meer afdrukken is uitzonderlijk.’

‘Wat is er zo antisemitisch aan die cartoon van Antonio Antunes Moreira? Ach, die afgebeelde hond. Politici als dieren afbeelden, dat moet kunnen. Het is geen goede tekening, maar om daar nu alles voor te stoppen, dat gaat veel te ver. Ik denk dat de krant bang is voor controverses. Er heerst tegenwoordig zo veel angst voor de ophef die cartoons veroorzaken, vooral om de reuring die op sociale media kunnen ontstaan.’

‘Er is een nieuw klimaat ontstaan. Daar merken we in Nederland ook wel iets van. Cartoons leveren door social media veel meer reacties op dan vroeger. Je ziet dat bijvoorbeeld erg sterk bij tekeningen over Forum voor Democratie. Reacties lopen soms wel in de honderden. Dat zijn vaak georganiseerde reacties. Of Geenstijl schrijft een stukje over je en dan gaan alle reaguurders je rapporteren.’

‘Of dat rapporteren van invloed is? Soms wel, ja. Vorig jaar had ik een tekening over het aantreden van de nieuwe Braziliaanse president Bolsonaro. Toen kreeg ik honderden reacties. Uiteindelijk schrapte Facebook de tekening omdat die ‘in strijd zou zijn met de community standards’.

‘Gelukkig luistert Facebook niet altijd. Laatst probeerden Forum-aanhangers een tekening te rapporteren waarop ik Baudet op een doodskist had afgebeeld. Dit naar aanleiding van de verkiezingscampagne, die na de moordaanslag in Utrecht gewoon doorging. In de reacties zeiden ze dat ik opriep tot moord.’

 ‘Overigens vallen de reacties op tekeningen over Forum voor Democratie soms ook wel weer mee, dat wil ik even gezegd hebben. Ik wil Forum nergens van beschuldigen.’

Cortés, cartoonist voor GeenStijl en Eindhovens Dagblad

‘De manier waarop mensen met elkaar communiceren is veranderd. Binnen mum van tijd heb je nu een rel via social media. Kranten hebben daar nog geen eeltlaag tegen ontwikkeld. Ze reageren daar veel te bang op. Vaak valt het in de praktijk allemaal wel mee met de ophef. Kranten zullen de reacties met een korrel zout moeten leren nemen, anders ga je mee in de waan van de hetze.’

‘Ik ben nog niet echt in dit soort relletjes terechtgekomen, al krijg ik hier en daar wel eens een opmerking. Maar dat is de bedoeling ook. Ik wil dat mijn cartoons schuren. Als ik er een teken om iedereen te pleasen, doe ik volgens mij echt iets fout.’

Saskia van Loenen, voorzitter van de Inktspotprijs voor beste politieke tekening van het jaar

‘Het klimaat rondom cartoons is conservatiever geworden. Alsof we minder kunnen hebben van elkaar. Wij juichen dat natuurlijk niet toe. In principe moet je alles kunnen tekenen. Iedereen kan bijvoorbeeld de Inktspotprijs winnen. Wij schuwen geen enkel onderwerp.’

‘Het valt mij wel op dat er de laatste jaren weinig echt harde tekeningen worden ingestuurd. Vroeger gebeurde dat vaker, bijvoorbeeld met de cartoons van Gregorius Nekschot. Maar de afgelopen jaren heb ik daar een stuk minder van gezien.’

‘Via social media krijgen cartoonisten bij kritische tekeningen tegenwoordig meteen een heel trollenleger achter zich aan, met agressieve, ongenuanceerde reacties, die dan ook weer massaal geretweet worden. Dat kan heel intimiderend zijn en is een nare, buitengewoon slechte ontwikkeling. Daar komt nog bij dat je als cartoonist natuurlijk wel beseft dat bij bepaalde onderwerpen je veiligheid gevaar zou kunnen lopen. Het zal er wellicht mee te maken hebben dat er momenteel minder scherpe cartoons verschijnen. Dat is zo zonde. Een goede, scherpe cartoon zet je aan het denken.’

‘Goede cartoons kunnen zeker hard zijn. Zoals die van Cortés, twee jaar geleden op de website van GeenStijl. Daarin zag je een autoband met opdruk ‘Allahu Akbar’ die over de straat reed en een bebloed spoor achterliet, waarop stond ‘Nothing to do with Islam’. Dat was een ijzersterke anti-islam tekening. Claudia de Breij zei daar iets moois over. Zij zat in het desbetreffende jaar in de jury van de Inktspotprijs. Ze schoof de tekening in eerste instantie opzij, ze vond hem simpelweg te akelig. In de weken daarop maalde hij echter verder in haar hoofd. Uiteindelijk concludeerde ze dat het een van de beste tekeningen was. Hij kreeg alsnog een eervolle vermelding in het juryrapport.’

Een vrouw wordt omhoog gehouden door de voeten van een man en doet een yogapose tijdens het Samsara Yoga and Music Festival in Siofok, Hongarije. Beeld EPA

‘Cijfers laten zien: steeds meer vrouwen op podia van Nederlandse festivals’ - 7 juni

 Evenveel vrouwelijke als mannelijke acts op muziekfestivals lijkt het ‘nieuwe normaal.’ Het Spaanse festival Primavera maakte dit jaar een statement met een vrouwenquotum van 50 procent: kritiek alom. Is zo’n quotum ook een idee voor Nederlandse festivals, en hoe goed doen de festivalprogrammeurs het hier?

‘Ik zie dat steeds meer festivals zich bezighouden met het boeken van vrouwelijke acts, maar: het ligt supergevoelig’, zegt Wilbert Mutsaers, oud-directeur van Mojo, concert- en evenementenorganisator, en tegenwoordig Spotify-baas in Nederland. ‘Het past in een brede maatschappelijke discussie, maar er zijn veel argumenten zowel voor als tegen te bedenken. Solliciteren bij ‘gelijke geschiktheid’ is in de muziek nu eenmaal lastig. Quota voelen al snel als verplicht. Boekingen zijn ook afhankelijk van het aanbod en dat ligt per genre anders.’

Atze de Vrieze, popjournalist bij het muziekplatform 3VOOR12 van de VPRO, erkent dat er de afgelopen vier jaar veel wordt gepraat over ‘vrouwen op het podium’. ‘Bij het tellen van vrouwen in line-ups, kom je al snel op dramatische resultaten.’ De Vrieze besloot zelf onderzoek te doen naar het aantal ‘female fronted leads’ (een optreden met een vrouw in de lead, als blikvanger, hetzelfde criterium dat Primavera aanhield bij hun quotum) bij tien Nederlandse festivals, waaronder Pinkpop, Lowlands, Best Kept Secret, Awakenings en Dekmantel. Zijn conclusie? ‘Bij zeven van de tien festivals zie je een piek in het aantal vrouwen in de afgelopen twee jaar. Er is echt sprake van een significante stijging van het aantal vrouwelijke acts bij de meeste festivals. Ook stijgen de aantallen snel, neem de cijfers van Best Kept Secret: van 19 procent in 2017 naar 39 procent dit jaar, een verdubbeling in twee jaar tijd.’

Alleen Lowlands laat een soortgelijke ontwikkeling niet zien, daar schommelt het aantal vrouwelijke acts al jaren tussen de 10 en 20 procent. De Vrieze: ‘De meeste festivals zijn er alert op, maar willen zich tegelijkertijd niet committeren aan quota. Persoonlijk denk ik ook dat dit weinig zin heeft. Uiteindelijk gaat het programmeurs om het boeken van de beste acts. Ook heeft het te maken met de timing van album releases, streamingcijfers en de beschikbaarheid van artiesten: het is een ware dans.’ 

Maar, interessant genoeg: ‘Waar een paar jaar geleden nog werd gezegd ‘er zijn geen vrouwelijke dj's’, zijn ze er nu wel. Zijn die vrouwelijke dj's dan nu pas in opkomst, waren ze er al of is er nu pas een kans zich te laten zien?’

Arbeiders in een stoffenfabriek in Dhamrai, Bangladesh, 19 april 2018. Beeld AP

Schone Kleren Campagne: ‘Leefbare lonen moet je afdwingen’ - 6 juni

95 procent van de kledingmerken betaalt hun arbeidsters geen leefbaar loon, onthult Schone Kleren Campagne in een onderzoeksrapport. Hoewel verschillende merken vijf jaar geleden verzekerden aan leefbare lonen te werken, kan nu slechts 1 van de 20 onderzochte merken (deels) aantonen dat het voldoende betaalt om van te leven. Waarom staat het er zo bedroevend voor?

Suzan Cornelissen, lobbyist bij Schone Kleren Campagne:

‘Bedrijven wachten nu op elkaar, omdat ze vaak een lage oplage hebben per fabriek. Zo laten ze zo’n 8 tot 12 procent in één bepaalde fabriek produceren, waarin meer merken kleding laten maken. Nu overheerst de gedachte: als wij een leefbaar loon gaan betalen en dus meer gaan betalen aan de leverancier, dan moet een ander merk dat ook doen, anders is het niet eerlijk. Er is weinig transparantie over productlocaties, waardoor kledingmerken ook weinig van elkaar weten. Zij moeten de stap zetten om te onderzoeken met wie ze op dezelfde locaties produceren en gezamenlijke afspraken maken.

‘Bedrijven verschuilen zich ook achter het argument dat het heel ingewikkeld is om een leefbaar loon te betalen, want wat is nu het leefbare loon in bijvoorbeeld Bangladesh? Maar er zijn verschillende benchmarken die dat berekend hebben. Zelf werken we bijvoorbeeld met Asia Floor Wage Alliance, een netwerkorganisatie waarbij lokale vakbonden zijn aangesloten, dat voor zes Aziatische landen leefbare lonen heeft gedefinieerd. Er zijn meerdere benchmarken die iets verschillen, maar het gaat erom dat een bedrijf er in ieder geval eentje kiest en aan de hand daarvan zijn inkoopprijs herberekend. Dat is verder niet heel ingewikkeld, en kan een merk gewoon vanaf volgende maand doen.’

Jullie concluderen dat ‘sommige merken meer doen dan andere’. Welke stappen richting leefbare lonen worden wél genomen?

‘We hebben gekeken of bedrijven hebben toegezegd dat ze een leefbaar loon willen uitbetalen, of ze daar een maatstaf voor hebben gekozen en of er een gedetailleerd plan is om dat te bereiken, bijvoorbeeld door gezamenlijke projecten in fabrieken. Je ziet dat een aantal merken al wel bezig is met dergelijke projecten, maar feit blijft dat geen enkel merk volledig kan aantonen dat het leefbare lonen betaalt.

‘Bij Schone Kleren Campagne vragen we ons af hoelang we blijven wachten tot er eindelijk echt iets gebeurt op het gebied van leefbaar loon. We hebben er wel de mond vol van, zoals in het Convenant Duurzame Kleding & Textiel, waarin leefbare lonen in 2020 zijn vastgesteld. Maar zulke vrijwillige initiatieven zetten geen zoden aan de dijk. Daarom moeten we serieus nadenken over dwingende maatregelen. Een voorbeeld is het Bangladesh Akkoord. Dat is alleen gericht op Bangladesh en veiligheid, maar omvat wel bindende, transparante en concrete afspraken. Als fabrikanten zich daar niet aan houden, volgen er sancties. Zoiets kan je ook opstellen voor leefbare lonen. Daar kunnen kledingmerken zich dan vrijwillig bij aansluiten, wat ze onder druk ook wel zullen doen, maar wel met duidelijke sancties als gevolg.’

Voor consumenten lijkt duurzaam en eerlijk voedsel steeds meer een vanzelfsprekende keuze. Waarom gaat dat proces moeizamer bij kleding?

‘Met voedsel is de afgelopen tien jaar een enorme slag gemaakt, de consument heeft nu veel meer keuze. In de kledingindustrie blijft het nog bij een aantal kleinschalige merken, zoals ARMEDANGELS, MUD Jeans en Kuyichi. Bij een aantal grotere ketens zijn er goede ontwikkelingen, zoals C&A en Zeeman die hun productielocaties openbaar maken, maar ook zij betalen nog geen leefbare lonen uit. Toch is het consumentenbewustzijn er wel, we krijgen veel vragen over waar mensen eerlijke kleding kunnen kopen.’

Stakers en andere actievoerders voeren actie voor een goed pensioen in Den Haag. Beeld Phil Nijhuis

Lezersreacties op het nieuwe pensioenakkoord: ‘Het is een pijnlijk en zeer onrechtvaardig geheel’ - 5 juni

Vakbonden, werkgevers en ‘Den Haag’ hebben een principe-akkoord bereikt over het nieuwe ‘pensioencontract’. Maar de pijn wordt niet eerlijk verdeeld. Lezers reageren overwegend ontsteld: ‘Waarom hebben vakbonden zoveel inspraak?’, ‘een kwestie van centjes afpakken’ en ‘een pijnlijk en zeer onrechtvaardig geheel’. 

Humphrey Ottenhof uit Westervoort vraagt zich af wat de status van de vakbonden en hun leden is. ‘Zijn de FNV en aanverwanten soms een politieke partij: waarom mogen hun leden meestemmen in de vorming van overheidsbeleid? Nu mogen de vakbondsleden direct stemmen over het pensioenvoorstel terwijl ik dat als kiezer niet mag. Zij hebben dus twee keer macht: als lid en als kiezer. Als we geen fossiele brandstoffen meer gaan gebruiken, waarom zouden we dan nog vakbonden willen? Gelukkig mogen de jongeren hun pensioen individueel gaan opbouwen. Dan blijven de bonden er tenminste van af.’

Politici worden nerveus van die enorme club gepensioneerden in dit land volgens de Amsterdamse Gert Klein, want korten op pensioenen, dat ligt niet zo lekker bij die club. ‘Ondanks vier jaar lang gebedjes prevelen met het oog op de aandelenkoersen en de rente-ontwikkeling te volgen, kwam het niet goed met de pensioenbeloftes. Dus moet de rekening worden doorgeschoven naar anderen. Nu er volgens afspraak gekort moet worden, wordt het pensioenstelsel veranderd en mogen de veertigers de rekening gaan betalen. Zo deden de babyboomers dat al eerder en de huidige zestigers doen dat kunstje dunnetjes na.’

Het gevolg? ‘De veertigers gaan dan maar handenwrijvend wachten op de vermogens die vrijkomen uit de verkoop van het huis van hun straks overleden (groot-)ouders. Vrolijke boel zo, centjes onderling afpakken tussen de generaties.’

Irene Apperloo uit Amsterdam vindt de nieuwe ‘pensioendeal’ suf, pijnlijk en onrechtvaardig: ‘De AOW-leeftijd wordt nog steeds veel te snel opgetrokken. Het pijnlijke daarvan is vooral de samenhang met het afknijpen van alle vroegpensioenregelingen. Toen de grens nog 65 jaar was, werkten de meeste mensen zeker niet tot hun 65ste, want er waren allerlei tussenregelingen. Die zijn de nek omgedraaid én de AOW leeftijd is snel verhoogd. Dat maakt het een pijnlijk en zeer onrechtvaardig geheel. En dat nog wel voor de generatie van pal na de Babyboomers, waarvan een groot deel wel van extreem riante regelingen heeft kunnen genieten.’

Dat ziet P.J. Berends uit Zwolle net even anders, positiever, al is hij ook verbaasd over de uitkomsten van de onderhandelingen: ‘Na 9 jaar van onderhandelen ligt er dan eindelijk een pensioenakkoord. Opnieuw is men er in geslaagd een compromis te bereiken tussen ver uit elkaar liggende standpunten. Dit is waar wij in Nederland toch maar weer in slagen. Het buitenland is daar vaak jaloers op. De vakbond heeft bereikt dat de AOW leeftijd minder hard stijgt.’

‘Bij een compromis hoort dat beide kanten in het overleg wat hebben moeten inleveren. Dat valt vanzelfsprekend niet altijd goed bij de achterban. Toch moeten de onderhandelaars van de FNV nu achter het akkoord blijven staan. Daarom verbaast het me zeer dat het akkoord in een referendum neutraal aan de leden zal worden voorgelegd. Juist dan zal het niet bereiken van alle wensen de doorslag kunnen geven bij de achterban om tegen het akkoord te stemmen.’

Britse media over staatsbezoek Trump: ‘Een verschrikkelijk einde van May’s ambtsperiode’ - 4 juni

Een vrouw protesteert dinsdag 4 juni tegen de Amerikaanse president Trump in Londen. Beeld AP

Het staatsbezoek van de Amerikaanse president Trump aan Groot-Brittannië maakt de tongen los, niet in de laatste plaats in de Britse pers. Waar The Guardian waarschuwt voor de gevaren van de komst van Trump, hekelt The Telegraph juist de ‘kinderachtige’ kritiek vanuit linkse hoek op het bezoek.

‘De president is niet welkom’

Volgens The Guardian is het bezoek van Trump ten tijde van de huidige Britse politieke crisis een ‘bijzonder verschrikkelijk einde’ van May’s ambtsperiode en getuigt het van ‘enorme onverantwoordelijkheid’:

‘Trump is een demagoog die een bedreiging vormt voor vrede, democratie en het klimaat van onze planeet. Als gekozen leider van de meest hechte bondgenoot van het Verenigd Koninkrijk kan hij niet genegeerd worden. Maar hem, zijn vrouw en vier volwassen kinderen eregasten van de koningin maken, riskeert het legitimeren van zijn destructieve politiek, zijn vriendjespolitiek en zijn neiging naar autocratie.’

De krant schrijft verder in het commentaar dat de aanwezigheid en de publieke verklaringen van Trump anti-democratische en rechts-populistische elementen in het gastland versterkt: ‘Dit is zelfs al gebeurd. De suggestie van Trump dat Nigel Farage betrokken moet zijn bij toekomstige onderhandelingen met de EU werd uitgebreid verslagen. Hetzelfde geldt voor zijn steunbetuiging aan no-deal-aanhanger Boris Johnson in de strijd om het conservatieve leiderschap, en zijn advies tegen het betalen van de rekening van de scheiding van de EU.’

De kunst van diplomatie

The Times spreekt in het commentaar uit dat de ontmoeting met Trump ondanks de roerige Brexit-tijden benut moet worden voor inhoudelijk overleg over de stroeve verhoudingen tussen de VS en het VK. Daarin moeten de gedeelde waarden van Atlantisme, multilateralisme en vrije handel een hoofdrol spelen:

‘Deze waarden zullen belangrijk blijven voor het nationale Britse belang, ongeacht wie May opvolgt als premier of wat er gebeurt met de Brexit. Groot-Brittannië mag dan wel een multilateraal instituut verlaten, maar haar toekomstige veiligheid en welvaart is afhankelijk van een effectieve trans-Atlantisch militair bondgenootschap, een functionerend handelssysteem gebaseerd op wereldwijde regels en open markten.

‘Het is echter niet duidelijk of deze waarden gedeeld worden door Trump. Ze worden in ieder geval niet gedeeld door Labour-leider Jeremy Corbyn, wiens carrière wordt gekenmerkt door anti-Amerikaansheid. Achter de schermen van de ceremoniële pracht en praal, moet de regering deze waarden bekrachtigen en aan Trump opleggen dat er zonder een verandering in zijn benadering, de relatie mogelijk nog meer gespannen wordt.’

Linkse kritiek op bezoek is veelzeggend

Ook voor Trump zelf is zijn bezoek, ondanks de ceremoniële aard, uiterst politiek, aldus The Telegraph in het commentaar:

‘Hij doet zelfs geen concessies aan het protocol, door de burgemeester van Londen Sadiq Khan aan te vallen en hem een ‘stone cold loser’ te noemen vanwege diens opmerkingen in aanloop naar Trumps bezoek. De reactie van links op zijn bezoek zegt meer over onze politiek dan over die van Amerika.

‘John Bercow, speaker van het Lagerhuis, schoffeert de bezoeker, net als oppositieleider Jeremy Corbyn, door zich over te geven aan kinderachtige grootspraak, die laat zien hoe ongeschikt beiden zijn voor de ambten die ze bekleden. Ze slagen er niet in om te begrijpen dat de aanwezigheid van de Amerikaanse president op Britse bodem laat zien dat dit land nog steeds zijn ‘soft power’ kan uitoefenen op een manier zoals weinig anderen kunnen.’

Iedereen weet: Venetië verzuipt en de cruiseschepen varen er wel bij - 3 juni

Cruiseschip ligt voor anker voor de sluizen van IJmuiden. Beeld Raymond Rutting

Het hek is nu écht van de dam: ‘de ziel van het echte Venetië is allang vertrokken’. De oorzaak? Het massatoerisme. Vooral cruiseschepen doen de stad op zijn grondvesten schudden. Het was een kwestie van tijd voor het mis zou gaan, en mis ging het, toen de MSC Opera zondag een kade en een andere toeristenboot ramde.

Schrijver Ilja Leonard Pfeijffer refereerde al naar het vernietigende massatoerisme in zijn roman Grand Hotel Europa. En ook de anonieme Britse kunstenaar Banksy liet zich recent niet onbetuigd hoe hij over Venetië anno 2019 denkt. Afgelopen week dook hij vermomd als straatkunstenaar op op het befaamde San Marcoplein, waar hij al snel door de politie werd weggestuurd.

De kunstenaar publiceerde woensdag een filmpje van zijn kunstproject: een installatie van negen schildersdoeken waar zich een groot cruiseschip op aftekent, getiteld Venice in oil. Hiermee haalt Banksy uit naar de Biënnale van Venetië, de toonaangevende internationale kunstmanifestatie die momenteel de stad aandoet. ‘Zie hoe ik mijn stand installeer op de Biënnale van Venetië. Ondanks dat het ’t grootste en meest prestigieuze kunstevenement ter wereld is, ben ik om de een of andere reden nog nooit uitgenodigd.’ Naast zijn straatoptreden laat de straatkunstenaar een muurschildering achter van een jonge migrant met een reddingsvest.

Banksy’s timing is opmerkelijk, maar iedereen wist dat het een keer mis zou gaan met de cruiseschepen in Venetië. ‘Dit ongeluk staat echt symbool voor alles wat er mis is in Venetië,’ zegt Italië-correspondent Jarl van der Ploeg. Burgemeester van Venetië Luigi Brugnaro reageert ook op het voorval: ‘Het is nu ondenkbaar dat zulke grote schepen het kanaal van Giudecca nog langer binnenvaren’. Maar zulke uitspraken zingen al jaren rond.

‘Özdil stond formeel in zijn recht, maar Klaver kan een vertrouwensbreuk niet accepteren’ - 27 mei

Zihni Özdil geeft een speech tijdens de VerkiezingsMeetup van GroenLinks in 2017. Beeld ANP

Kamerlid Özdil vertrekt na een botsing met Klaver. Özdil riep recent op het studieleenstelsel niet langer te steunen, Klaver – een van de architecten van het leenstelsel – was vooraf niet op de hoogte van Özdils uitspraken. Het voorval escaleerde tot een vertrouwensbreuk tussen het Kamerlid en de GroenLinks-fractie: terecht of niet?

Zihni Özdil had het recht om als Kamerlid buiten de fractiediscipline te opereren, het zogeheten ‘vrije mandaat’ volgens Ruud Koole, hoogleraar Politicologie, Nederlandse Politiek en Institutionele Ontwikkeling aan de Universiteit Leiden. ‘Toch is het een kwestie van balanceren tussen het vrije mandaat en de fractiediscipline, vanuit de gedachte van een ‘vanzelfsprekende eenheid’ tussen Kamerlid en zijn of haar partij. Er moet ook voldoende ruimte zijn voor een verschil van mening, maar hier is iets misgegaan in interne verhoudingen.’

Koole wijst vooral op het proces: ‘Het is raar dat een fractielid het belang van de partij niet in acht neemt. Voor GroenLinks is het leenstelsel een belangrijk dossier. Als je dan moet lezen dat een woordvoerder van jouw partij, zonder eerst vooraf de zaken besproken te hebben, uitspraken doet over dat dossier die niet de lijn van de partij volgen, dan kun je spreken van het schenden van een procesregel. Het is fatsoen zoiets eerst intern te bespreken, sterker: het is een ongeschreven procesregel. Daar is iets misgegaan.’

Dat Özdil een gesprek had met een vertrouwenspersoon, geeft volgens Koole aan dat er meer aan de hand was dan slechts een verschil van mening over inhoudelijke standpunten. Het is goed mogelijk dat er al sprake was van een spanningsveld. Zo’n incident kan dan ‘de druppel’ zijn voor een vertrouwensbreuk: ‘Als je én zonder de fractie in te lichten naar buiten treedt als woordvoerder van de partij, én stiekem opereert (Özdil zou een tevergeefse - stiekeme - poging hebben gedaan een gesprek met Klaver op te nemen) dan kan je dat als partijleiding niet accepteren. Vertrouwen is de basis.’

Julia Matser, voorzitter van Dwars, de jongerenbeweging van GroenLinks, was nauw betrokken bij de leenstelselkwestie vanwege de ingediende motie die de discussie binnen de partij aanzwengelde. ‘Wij hebben altijd goed samengewerkt met Özdil. Ook zien we dat er voldoende ruimte is bij GroenLinks voor afwijkende meningen.’ Dwars vindt het ‘jammer’ om te zien dat Kamerlid Özdil vertrekt, inhoudelijk willen de GroenLinkse jongeren niet te veel kwijt over de manier waarop het vertrek tot stand kwam. Maar zeggen ze: ‘Wij zullen het debat - in ere van onze naam - altijd blijven opzoeken.’

‘Rutte moet voor Europa gaan, in het nationale belang’ - 28 mei

Rutte uit de kast als eurofiel. Beeld Bas van der Schot

De banencarrousel in Brussel draait weer op volle toeren. Gaat premier Mark Rutte wel of niet? In het belang van Nederland moet onze minister-president voor een Europese topfunctie gaan, vinden Mendeltje van Keulen, lector Europa Haagse Hogeschool, en Robert Wester van consultancybedrijf Berenschot Europa.

De invloed van Nederland in Europa groeit. Zeker na het vertrek van de Britten. Een belangrijke succesfactor zijn de verbindende kwaliteiten van onze minister-president. De EU, bepalend voor de nationale en lokale beleidsruimte, draait niet op procedures, maar op persoonlijke contacten. Mark Rutte smst met Macron en Merkel, en omhelst de Portugese premier Costa.

Maar wat brengt de toekomst? Onze rondgang langs Haagse beslissers leert dat ons bestuurlijke talent niet maalt om internationale ervaring. Voor een carrière op een ministerie is een uitstap naar Brussel geen pre. Europees ervaren ambtenaren bij het Rijk, het parlement en lokale overheden rouleren in een gesloten kringetje. Ook het parlement is groot in kleine zaken. De Tweede Kamer stuurt onderhandelaars weg met handenbindende instructies, aldus recent Clingendael-onderzoek. Kamerleden netwerken zelf vaker in de Navo-assemblee, dan met collega-parlementariërs in de EU, zo leert de Staat van de Kamer 2018.

Europees onderhandelen draait niet om mandaten, maar om mensen. Als iemand dat weet, is het onze premier. Ook hij was aanvankelijk niet enthousiast over meer Europese samenwerking. De MH17 en het dreigende afscheid van zijn geliefde Verenigd Koninkrijk waren keerpunten. Nu is hij ‘kingmaker’ op Europese toppen en pleit hij in het openbaar voor versterking van de waardengemeenschap. Toch is de Nederlandse overheid verre van Europees georganiseerd. Binnen ministeries zijn er veelal nog aparte Europa-afdelingen. Europa is daarmee geen integraal onderdeel van het beleid.

In de strategische EU- agenda die Nederlandse onderhandelaars in Brussel uitdelen, staat dat ‘we’ het functioneren van de EU willen verbeteren. Meer aandacht voor de rechtstaat, meer transparantie, minder en betere regels. Europa moet veranderen! Geeft Nederland het voorbeeld? Wij gunnen Europa onze ervaren premier, als verbindend voorzitter van de Europese Raad of Commissie. En we gunnen het Rijk, via brede en diepe ambtelijke netwerken, nog meer Europese invloed. Want zoals de premier laat zien: door Europese kennis(sen) wordt je werk beter.

Als Nederland weten we helaas maar al te goed hoe moeilijk het is om de finale van de Europese Champions League te bereiken. Mark Rutte moet het goede voorbeeld geven en voluit gaan voor een Europese topfunctie. De bal ligt op de stip, net voor het fluitsignaal.

De Nederlandse pers over de Europese verkiezingsuitslagen: ‘De grootste winnaar is het Europees Parlement’ - 27 mei

Bezoekers van een evenement van de pro-Europese beweging ‘Pulse of Europe’ in Berlijn, 26 mei 2019. Beeld Reuters

De opkomst bij de Europese verkiezingen was hoog, de uitkomsten zijn versplinterd. Hoe analyseren de Nederlandse kranten de verkiezingsuitslagen? De middenpartijen versus de nationaal-populisten, ‘dat blijft de harde breuklijn in Europa’.

‘In elk land vierde een andere partij haar eigen feestje, maar de grootste winnaar van de Europese verkiezingen is misschien wel het Europees Parlement zelf,’ schrijft EU-verslaggever Christoph Schmidt in Trouw. ‘Voor het eerst in de geschiedenis van dit hardnekkig impopulaire instituut is de opkomst hoger dan vijf jaar ervoor. En niet een klein beetje: het is een overtuigende sprong van 42,6 procent in 2014 naar 50,5 nu, volgens de laatste resultaten. In deze tijden van vermeende onverschilligheid en scepsis over de politiek mag dat een trendbreuk heten – al werd een fors deel van de kiezers juist gedreven door anti-EU-sentimenten.’

Volgens EU-correspondent Marc Peeperkorn van de Volkskrant duidt de hoge opkomst erop dat de Europese burger, net als de Nederlandse, de EU belangrijker gaat vinden: ‘De kiezer zegt echter ook dat hij een ander Europa wil. De decennialange dominante positie van de Europese Volkspartij (christen-democraten) en S&D (sociaal-democraten) – de twee hadden altijd een meerderheid in het Europees Parlement, met 66 procent van de zetels in 1999 als hoogtepunt – is beëindigd. In plaats daarvan komt fragmentering met ruwweg evenveel stemmen voor de pro- en gematigd Europese blokken en iets minder voor de rabiate anti-Europese partijen. Een diffuus beeld, net als de EU voor veel burgers diffuus is.’

Uitdaging voor de nationalisten

In landen als het Verenigd Koninkrijk, Italië en Frankrijk vertaalt de hoge opkomst zich in winst voor nationaal-populistische partijen. ‘Maar al groeien de nationalisten’, schrijft EU-correspondent René Moerland in NRC Handelsblad, ‘ voor hen wordt de grootste opdracht voorlopig om zich te organiseren als oppositieTot nu toe is Salvini er niet in geslaagd een brug te slaan naar mogelijke bondgenoten als de regerende Partij van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in Polen, die de centrum-rechtse oppositie volgens de voorlopige resultaten nipt achter zich laat (23 om 22 zetels).

‘De ontwikkelingen bij de nationaal-populisten zullen de komende tijd worden overschaduwd door de nieuwe verhoudingen binnen het midden. Nederland behoort met Duitsland tot de landen waar de hogere opkomst juist vooral pro-Europese partijen versterkte. (...) De middenpartijen liggen dichter bij elkaar dan bij de minderheid van zo’n 25 procent van nationaal-populisten. Dat blijft de harde breuklijn in Europa.’

Waar is de visie?

Leuk, al die analyses over het aantal zetels voor de pro-Europese en de eurosceptische partijen, maar daar ging het voor kiezers niet om, schrijft het Nederlands Dagblad in het commentaar: ‘De echte vraag is, wat kiezers tot hun keuze dreef. Dat is in ieder land verschillend, bleek uit een onderzoek onder 60 duizend Europese kiezers in Europa. Maar één verontrustend antwoord kwam telkens bovendrijven.

De EU is geen symbool van vrede meer. Veel burgers zijn onzeker, over hun toekomst, die van hun kinderen, van de EU en zelfs van de vrede in Europa. Vooral jongeren – in Nederland zelfs de meerderheid – denken dat landen binnen de EU in de komende tien jaar weleens met elkaar op de vuist kunnen gaan. De EU staat in hun beleving gelijk aan politieke conflicten, eigenbelang, machtspolitiek. Eenderde van de ondervraagde burgers is ‘het verhaal’ van de Europese samenwerking als project van vrede en democratie kwijtgeraakt.

‘(...) Dit gat tussen de politieke leiders en hun burgers is te wijten aan het gebrek aan een leidend, principieel en vooral gedeeld verhaal. En het zijn de politici die even moeten ophouden met hun debatten en zetels tellen. Ze moeten terug naar de burgers, om weer samen een visie op te bouwen voor de democratie, in eigen land en in Europa.’

PvdA’ers ‘van Frans Timmermans’ vieren feest in het Haagse café Miller na de exitpoll. Beeld EPA

Buitenlandse pers over de Euro-winst van de PvdA: ‘Spectaculaire winst voor Nederlandse socialisten’ - 24 mei

De winst van de Partij van de Arbeid is in de buitenlandse pers niet onopgemerkt gebleven. ‘Na jaren van teleurstelling, nu een ongelooflijk resultaat.’ De strijd tussen Rutte en Baudet trekt ook de aandacht. En Wilders, ‘de extreem-rechtse populist’, is ‘de grote verliezer’.

Het Duitse weekblad Der Spiegel noemt ‘rechtse populist’ Wilders de grote verliezer terwijl de ‘sociaal-democraten voorop staan’. Terwijl in Duitsland pas op zondag wordt gestemd, zijn de Nederlanders al in een ‘feeststemming’. De reden? De Europese winst van ‘Frans Timmermans en zijn partij’, in tegenstelling tot de peilingen waar de FvD aan kop liep. ‘Nederland, met de eerste voorlopige Europese verkiezingsuitslagen, geldt als een eerste indicator voor het succes van rechtse populisten.’

De Frankfurter Allgemeine trekt dezelfde lijn als haar Duitse opponent: ‘De Nederlandse prognoses zijn de eerste graadmeter van het succes van de rechtse populisten bij de EU-verkiezingen.’ En, over Baudet: ‘De Nederlanders hebben de rechts-nationalistische provocateur Thierry Baudet, de verrassingswinnaar van de provinciale verkiezingen in maart, de pas naar winst afgesneden.’ Al heeft Baudet ‘het kiezersreservoir van Geert Wilders bijna volledig leeggemaakt’, die in de kern dezelfde dingen op een heel andere manier belooft: exit uit de EU, stop immigratie, eerst Nederland, aldus de Frankfurter Allgemeine. De krant wijst ook op een ander fenomeen: ‘De polarisatie tussen voor- en tegenstanders van de EU leidde tot de fragmentatie van het politieke landschap.’

Le Monde spreekt van ‘grote verbazing’, ‘tegen ieders verwachtingen in’ over de partijwinst van de PvdA, ondanks ‘de favorietenrol van de populisten en liberalen’. Lodewijk Asscher wordt omschreven als ‘leider van een partij die de laatste jaren teleurstellingen heeft opgebouwd’. Hij spreekt over het ‘Timmermans-effect’ en ‘een ongelooflijk resultaat’ in het Franse dagblad.

De vrijheidspartij van de ‘extreemrechtse populist Geert Wilders’ is ‘letterlijk geplunderd’ door ‘Monsieur Baudet’: de krant wijst eveneens naar de PVV als ‘de grootste verliezer en ‘een zware nederlaag voor de bondgenoot van Marine Le Pen in het parlement van Straatsburg’. Maar ondanks de plundering van Forum, heeft ‘Baudets pleidooi voor een Nexit het electoraat zichtbaar doen schrikken’. Dat maakt Mark Rutte's VVD ‘de andere winnaar’, Rutte kan vooral ‘verheugt zijn’ omdat hij voorloopt op de ‘eurofobische en anti-immigrantenpartij van advocaat Thierry Baudet’. 

De Franse krant spreekt tot slot zijn verbazing uit over het ‘tv-duel Rutte versus Baudet’ waarin Baudet een persoonlijke vraag stelde aan Rutte. ‘De exacte motivatie van Baudet voor die vraag is nog steeds onbekend, behalve het aantonen dat de heer Rutte een leider is die ongevoelig is voor menselijke problemen.’

FvD-leider Thierry Baudet, presentator Jeroen Pauw en premier Mark Rutte bij het debat in de Rode Hoed, 22 mei 2019. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Lezers over het debat tussen Rutte en Baudet: ‘Een voorbeeld voor andere politici’ - 23 mei

Over de vraag of het debat tussen premier Rutte en FvD-leider Baudet moest plaatsvinden, waren de lezers van de Volkskrant verdeeld. Ook de emoties die het debat opriep verschillen onder de lezers die uiteindelijk hebben gekeken: ‘Kom op mensen, Baudet maakt meer kapot dan je lief is!’

Paniek
Terwijl ik kijk naar het debat tussen Rutte en Baudet slaat de paniek toe. Op welke partij moet ik stemmen om ervoor te zorgen dat Thierry in ieder geval niet wint? Dat is op dit moment nog belangrijker dan mijn eigen belang.

Gert Aalders, Brunssum

Prima
Ongeacht de opinies zie ik een van de beste inhoudelijke debatten ooit. Een voorbeeld voor andere politici.

Jaap van Velzen, Vlissingen

Poetin, Trump, Baudet
Toch maar even gekeken naar het debat tussen Baudet en Rutte. En ik moet zeggen dat het in één opzicht informatief is geweest: het wereldbeeld van Baudet en zijn visie op leiderschap. Baudet plaatst zichzelf zowel qua wereldbeeld als qua leiderschap in het illustere rijtje van Poetin, Trump, Orbán, Farage en Salvini.

Van Rutte ben ik nooit een fan geweest, maar Baudet is toch echt van een andere orde. Gaat het nou echt zo beroerd met Nederland dat we zo’n persoon aan het roer willen van ons welvarende landje? Kom op mensen, Baudet maakt meer kapot dan je lief is!

Aad Leek, Heiloo

Tweede Wereldoorlog
Warempel! De Wet van Godwin klopt. Ook hier ‘eindigt’ de discussie tussen Baudet en Rutte met Hitler en de Tweede Wereldoorlog. Baudet komt de twijfelachtige eer toe en bevestigt zijn gebrek aan originele en steekhoudende argumentatiekracht door het gebruik van bovengenoemde trefwoorden.

Rob Maris, Kreuzau

Stemadvies
Elke verkiezing gaat alleen maar over het verschil tussen arm en rijk en over de klimaatverandering. Rutte en Baudet proberen ons weer eens een rad voor de ogen te draaien. Denk aan het afschaffen van de dividendbelasting als je gaat stemmen.

Rob Crawfurd, Culemborg

Vierhandig
Mij leek het als aanhorend en aanschouwend burger van Nederland wel aardig wanneer de heren Rutte en Baudet, die beiden niet onverdienstelijk piano spelen, deze discussie zouden zijn gestart met een vrolijk nummertje quatre-mains.

Andries Boertien, Leiden

Beeld Bas van der Schot

‘Het zou de omroep sieren dit ondemocratische tv-debat af te blazen’ - 22 mei

Vanavond, de avond voor de Euro-verkiezingen, is het debat tussen Mark Rutte en Thierry Baudet bij het tv-programma Pauw. De schijnwerpers zijn gericht op twee politieke partijen: de VVD en FvD. Gaat het hier nog wel over de Europese verkiezingen of is het een nationalistisch toneelstukje tussen ‘rechts en knetterrechts’? 

‘Nederlandse politici en media staan vooraan om kritiek te leveren als media in het buitenland in de aanloop naar verkiezingen alleen standpunten van enkele politieke partijen weergeven’, zegt Eric Jansen uit Wageningen. ‘Woorden als bananenrepubliek en ondemocratisch zijn nooit ver weg. Ik zie dan ook niet hoe de voormannen van de VVD en FvD hun voornemen voor een één-op-ééndebat kunnen verantwoorden, en al helemaal niet waarom onafhankelijke media zich voor dit pr-karretje laten spannen.’ 

Jansen vervolgt: ‘Het zou de partijen − die nota bene het woord democratie in hun naam voeren − en de omroep sieren dit ondemocratische debat af te blazen. Mocht dat niet gebeuren, dan zou het andere media sieren om niet aan dit toneelstukje mee te werken en er in alle talen over te zwijgen. De kiezer die er niet van gediend is dat er in Nederland zo met de democratie wordt omgegaan, kan zijn afkeuring laten blijken door niet naar dit debat te kijken en beide partijen donderdag 23 mei keihard af te straffen door niet op ze te stemmen.’

Ook Henri Sarolea, advocate in Amsterdam, denkt er zo over. Ze haalt artikel 6.26 van de Mediawet aan: op voordracht van onze minister-president kunnen in geval van ‘buitengewone omstandigheden’ studio’s van de NPO ter beschikking worden gesteld aan ‘aangewezen autoriteiten’. ‘Is er geen sprake van buitengewone omstandigheden dan behoort de NPO te voorzien in ‘democratische, sociale en culturele behoeften’ met een media-aanbod dat op evenwichtige wijze een beeld geeft van de pluriformiteit van onder de bevolking levende overtuigingen’, stelt Sarolea. ‘De NPO is immers een publieke organisatie gefinancierd door alle belastingbetalers.’

Kortom: ‘De onafhankelijkheid van de publieke omroep staat aldus de Mediawet boven alles. Deze onafhankelijkheid mag nooit in gevaar komen door exclusieve samenwerking tussen de NPO en derden, laat staan dat de NPO of aan de NPO gelieerde redacties achter de schermen afspraken mogen maken over het gunnen van exclusieve zendtijd aan partijen van een bepaalde kleur op nota bene de laatste avond voor belangrijke verkiezingen.’ 

Sensationele kijkcijfers

‘Zolang er geen sprake is van voormelde ‘buitengewone omstandigheden’ verzet de hele geest en bedoeling van de Mediawet zich hier met al haar vezels tegen, en ook kan daartoe nog gewezen worden op artikel 6.1 lid 2 sub waarin is bepaald dat ‘politieke partijen die in Nederland aan de verkiezing van de leden van het Europees Parlement deelnemen’ ieder een, op eerlijke wijze verdeeld, aantal uren zendtijd toegewezen krijgen door niet BNNVARA maar door het Commissariaat van de media.’

‘Het is daarom fout dat BNNVARA, kennelijk bezweken voor sensationele kijkcijfers, de deur opende voor Mark Rutte toen deze aanklopte voor hulp en voorstelde om hun studio exclusief voor hem en Thierry Baudret op prime time ter beschikking te stellen. Voor een uniek debat over Europa. Met aan de ene kant iemand die toegegeven heeft niets te hebben met woorden als ‘visie’ en ‘Europese vergezichten’. En met aan de andere kant als opponent een op Europa gepromoveerde jurist die volgens bij de promotie betrokken hoogleraren als Laurens Jan Brinkhorst en Tom Eijsbouts basale feitenkennis bleek te missen en nooit de titel van doctor in de rechtswetenschap had mogen krijgen. Is dit - NPO, BNNVARA, premier Rutte - het niveau van debat dat volgens u de Nederlandse kiezer verdient?’, besluit Sarolea.

Niet verkiesbaar

Thom Osewoudt uit Den Haag vindt het debat in het licht van de Euro-verkiezingen nu al ‘lachwekkend'. ‘De een, Mark Rutte, heeft het Europees Parlement ooit een ‘feestcommissie op zoek naar een feest’ genoemd. Nu pretendeert de minister-president dat hij het allemaal toch wel heel belangrijk vindt. Tja, want stel je voor dat zijn VVD niet de grootste zou worden.’

‘De ander, Thierry Baudet, stuurt iemand naar het Europees Parlement in de persoon van Derk Jan Eppink die al vele jaren zijn kost verdient dankzij de Europese Unie. Nu is Eppink ineens van mening dat we de Unie niet nodig hebben. Baudet heeft bedacht dat we wellicht een referendum kunnen houden onder Nederlanders over onze toekomst in of uit de EU. Maar, beste meneer Baudet, het referendum is afgeschaft.'

‘Wat het debat tussen beide heren helemaal lachwekkend maakt, is dat noch de een noch de ander verkiesbaar is. Dat maak de vraag relevant ‘Waarom willen ze dat debat eigenlijk?’En voor alle duidelijkheid: ik ga stemmen op Frans Timmerman, die is immers wél verkiesbaar.’

Lezers over de Songfestivallocatie in 2020: ‘Het Formule 1-circuit in Zandvoort is de uitgelezen plek’ - 20 mei

Fans bekijken het Eurovisie Songfestival op een groot scherm bij het strand in Tel Aviv, Israël, 19 mei 2019. Beeld Reuters

Door de winst van Duncan Laurence komt het Eurovisiesongfestival naar Nederland. Dat brengt een flink kostenplaatje met zich mee, maar volgens sommigen ook de uitgelezen kans om het land op de kaart te zetten. Lezers van de Volkskrant hebben wel ideeën over waar het moet gaan plaatsvinden: ‘Ik zie het al voor me, een bonte stoet die de straten van Arnhem vult.’

Kort na de winst melden zich al een paar steden als gastheer: Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Zwolle, Arnhem, Leeuwarden en Maastricht. Die laatste is érg snel met een persbericht dat er al zondagnacht uitgaat, waarin burgemeester Annemarie Penn-te Strake verklaart: ‘Het spreekt voor zich dat Maastricht als meest Europese stad van Nederland zich kandidaat stelt voor dit festival. MECC Maastricht heeft in het verleden bewezen een uitstekende organisator te zijn van grote internationale evenementen. En daarbij is Maastricht, door haar beroemde gastvrijheid en ligging in de Euregio Maas-Rijn met Duitsland en België om de hoek, dé stad om namens Nederland in 2020 artiesten en fans van over heel de wereld met trots te ontvangen.’

Modestad Arnhem

Ook de Volkskrant-lezers spreken hun voorkeuren uit. Zo houdt Timia Rugenbrink uit Dieren ‘een vrolijk pleidooi’ voor Arnhem en haar Gelredome als Songfestivallocatie:

‘Arnhem is een eigen- en kunstzinnige stad waar een reeks aan wereldwijd succesvolle modeontwerpers hun bakermat hebben liggen. Van de ingetogen Sjaak Hullekes tot de extravagante Maison the FAUX; het is er in Arnhem. En Viktor & Rolf, Iris van Herpen, Jan Taminiau en meer... zij liepen in Arnhem, zijn er gevormd en excelleren wereldwijd.

‘Wat een extra allure en inspiratie kan dit gegeven brengen aan het evenement waar kleding na zang de belangrijkste component is. Ik zie het al voor me, een bonte stoet die de straten van Arnhem vult.’

Wereldstad Rotterdam

Jan Knikker, partner bij het Rotterdamse architectenbureau MVRDV, ziet dat Rotterdam ‘het ideale visitekaartje zou zijn voor de 65ste editie van het Songfestivalcircus’:

‘Rotterdam heeft in 2016 75 jaar wederopbouw gevierd met De Trap naar Kriterion, een feest zonder footprint. De tijdelijke installatie van MVRDV bij Rotterdam Centraal werd gerealiseerd zonder dat dat afval opleverde. Om de lat van het festival meteen hoog te leggen: ook het toneel van het Nederlandse Eurovisiesongfestival zou circulair kunnen zijn. Nederlandse muziekfestivals zijn nu al experimenteervelden voor nieuwe duurzame technologieën en voedingsbodem voor talloze start-ups. Laten we dit met trots aan de wereld tonen.

‘De aanwezigheid van mode-icoon Jean-Paul Gaultier in Tel Aviv laat zien dat, ondanks het hoge camp-gehalte van het Songfestival, een naadloze aansluiting bij de top van de creatieve industrie mogelijk is. Dus niet alleen klompen en de Keukenhof, maar ook een decor van een coole architect, Ocean Cleanup, Daan Roosegaarde en Lightyear, de elektrische auto die zichzelf oplaadt met zonlicht. Combineer dat met promotiefilms gemaakt door de beste regisseurs en branding door een bureau als KesselsKramer of Thonik.

‘We krijgen in 2020 een uniek platform, laten we die kans benutten door de volle breedte te laten zien wat Nederland vermag. En dan graag in wereldstad Rotterdam, dat zichzelf in rap tempo ontwikkelt en vernieuwt.’

Of toch Zandvoort?

Ook Henk van Leeuwen uit Den Hoorn heeft nog wel een suggestie:

‘Qua locatie lijkt Zandvoort mij de meest uitgelezen plek om het Songfestival in 2020 te organiseren. Om preciezer te zijn: op het Formule 1-circuit. Er zijn immers onmiskenbare overeenkomsten tussen beide mega-evenementen: een opeenstapeling van takkeherrie en extravagantie.’

Oud opinieblog – 14 mei

Lees hier ons vorige opinieblog terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden