Opinieblog WK Rusland

Opinieblog - ‘Merkel is haar politieke rivalen te slim af’

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

Bondskanselier Angela Merkel tijdens de persconferentie op 18 juni 2018. Foto EPA

Wankelt de positie van Angela Merkel meer dan ooit? Vooralsnog is de bondskanselier haar politieke rivalen te slim af. Volgens Andrew Gray van Politico is het de vraag of de CSU klaar is voor een nieuwe confrontatie met Merkel:

‘De afgelopen week was een kans voor de CSU-leiders om de steun voor Merkel binnen de CDU te testen. Daaruit kwam ze naar voren als de duidelijke winnaar. Zelfs CDU-ministers die het niet eens zijn met Merkels migratiebeleid, toonden hun steun aan haar leiderschap.

‘Zodra duidelijk werd dat Merkel gesteund werd door haar partij, was het onvermijdelijk dat de CSU gas terug zou nemen. (…) Als de CSU dat niet zou doen, riskeert het de vernietiging van een decennia oude alliantie tussen de CDU en de CSU, een bondgenootschap waar juist het CSU baat bij heeft. In het geval van een scheiding zou de CDU vrijwel zeker een gooi doen naar Beieren – iets wat het nu niet doet uit respect voor de alliantie – waardoor de positie van de CSU verzwakt.

‘(…) Het is waarschijnlijker dat Merkel enige vooruitgang in besprekingen met landen als Italië en Griekenland boekt dan dat zij een volwaardige vluchtelingendeal bereikt. Wat doet de CSU dan? Als de partij de regering ten val brengt door Merkel uit te dagen vanwege haar vluchtelingenbeleid, staat de CSU in de kou en heeft het weinig meer bereikt dan chaos.

‘Een essentiële misvatting in het plan van Seehofer is dat Duitsland in het geval van het wegsturen van vluchtelingen, hen voornamelijk zou terugsturen naar Oostenrijk, het laatste land dat de meeste vluchtelingen passeren voor ze in Duitsland arriveren.

‘(…) Het probleem is dat de Oostenrijkers niet verplicht zijn iemand terug te nemen. Gezien de aanwezigheid van de extreem-rechtse Vrijheidspartij in de Oostenrijkse regering, is het niet waarschijnlijk dat het land bereidwillig vluchtelingen accepteert die Duitsland niet wil.

‘De enige optie van Duitsland zou dan het herintroduceren van volledige grenscontrole zijn, een stap die ernstige economische consequenties zou hebben en die zelfs de CSU niet wil nemen.’

Commotie om het Boekenweekthema 'De moeder de vrouw' - 18 juni

Ruim tweehonderd schrijvers en anderen uit de literatuurwereld uiten maandag in een open brief in het NRC Handelsblad felle kritiek op de CPNB. Aanleiding is het thema ‘De moeder de vrouw’ en het feit dat twee mannelijke auteurs daarover het essay en geschenk gaan schrijven.

‘Het gaat de CPNB kennelijk te ver om daadwerkelijk een vrouw iets te laten schrijven over vrouwen’, schreef De Balie-redacteur Ianthe Mosselman vrijdag al in een opiniestuk. Ook auteur Beitske Bouwman toonde zich kritisch en riep op tot een boycot van de Boekenweek.

De CPNB zegt verbijsterd te zijn over de ontstane ophef. Volgens interim-directeur Henk Pröpper is de commotie ontstaan door de Volkskrant die vrijdag de twee opiniestukken op hun site plaatste. Volgens Mosselman was er hoe dan ook kritiek gekomen. ‘Op sociale media ontstond vrijdag veel commotie. Als ik niets had geschreven, dan deed iemand anders het wel’, zegt ze maandag als reactie tegen deze krant.

‘Niet óver, maar dóór een vrouw

Adjunct-directeur van de CPNB Esther Scholten zegt over de keuze voor Murat Isik als schrijver van het Boekenweekessay 2019: ‘We zagen het als teken van emancipatie om juist níet een moeder over moederschap te laten schrijven.’ Volgens Mosselman is door haar in de discussie niet gezegd dat een man niet over een vrouw mag schrijven. Het gaat er volgens haar juist om dat ‘de vrouw’ heel lang door voornamelijk mannen is beschreven. ‘Dit is daar weer een herhaling van. Natuurlijk zijn Isik en Siebelink, die het geschenk gaat schrijven, goede schrijvers. Maar ik zou het verfrissend vinden als het niet weer óver de vrouw gaat, maar ook door een vrouw wordt geschreven. Als het om dit soort prestigieuze opdrachten gaat, wordt een vrouw niet vaak benaderd.’

Daarnaast vindt Mosselman dat de CPNB nog eens grondig naar hun thematekst moet kijken. Over het boekenweekthema ‘De moeder de vrouw’ schrijft de stichting: ‘En waar blijft de begeerte van de moeder de vrouw?’ Mosselman: ‘Ik vind het problematisch dat het thema meteen gekoppeld wordt aan seks en begeerte. Ik begrijp niet dat als het over moederschap, kinderen en vrouwen gaat, het dan meteen moet gaan over begeerte die weg zou zijn.’

Mosselman vindt het fijn dat de CPNB in gesprek wil, maar moet kritisch naar zichzelf kijken. ‘Het zou makkelijk zijn als ze zouden zeggen: ‘Jullie hebben gelijk, stom. We gaan het volgend jaar anders doen.’ Ik wil het CPNB vragen om zich te verdiepen in een discussie die gaande is over gelijkwaardigheid in de literatuur en daar rekenschap van te geven.’

‘Kies voor een thema passend bij de tijdsgeest

Volgens auteur Beitske Bouwman illustreert de verbazing van de CPNB over de ophef, de onbedachtzaamheid ten aanzien van de formulering van het gekozen boekenweekthema. ‘Het laat zien hoe onbewust we woorden gebruiken en in dit geval ook onbewust nog altijd de identiteit van een vrouw ophangen aan het moederschap.’ Ze begrijpt niet waarom de CPNB in plaats van Martinus Nijhof niet heeft gekozen voor een eigentijds gedicht van dichters als Rozalie Hirs of Anne Vegter dat beter aansluit bij de tijdsgeest. ‘En als ze dat niet konden vinden, wat ik me niet kan voorstellen, hadden ze er een moeten laten maken.’

Daarnaast is het volgens Bouwman ondenkbaar dat de stem van een vrouw niet te horen is. De uitgave van een extra essay of bundel in het kader van de Boekenweek, zoals de ondertekenaars van de open brief aanbevelen, kan volgens haar bijdragen aan de meerstemmigheid ten aanzien van het thema. ‘Bij een thema als ‘mannenvriendschap’ willen we toch ook op zijn minst één man horen en niet twee vrouwen?’

De auteur hoopt dat de CPNB voortaan goed afweegt of het gekozen gedicht, en dan met name de frase waarmee het thema wordt aangeduid, wel passend is bij het idee dat ze eigenlijk wil uitdragen en bij de tijdsgeest waarin we leven. ‘En natuurlijk hoop ik dat er in de toekomst eindelijk een evenwichtige verdeling komt tussen mannen en vrouwen die de eer hebben het essay en geschenk te schrijven.

Een supporter van het Russische elftal. Foto REUTERS

WK - 14 juni

Genieten van het wereldkampioenschap voetbal heeft altijd een bijsmaakje als er smetten kleven aan het gastland. Het Rusland van Poetin is bij uitstek geschikt voor gemengde gevoelens in de internationale pers. Is het vooral een opsteker voor Poetins regime of is voetbal juist propaganda voor democraten?

Commentator Hans Gasser schrijft in Süddeutsche Zeitung:

‘Natuurlijk kun je Poetin en zijn regime onsympathiek vinden. De Krimoorlog en de doping van staatswege, het neerschieten van het vliegtuig MH17, waarvoor de Russische strijdkrachten verantwoordelijk worden gehouden en waarbij zeker driehonderd mensen omkwamen. Maar zou men om die redenen niet naar Rusland moeten afreizen? Nee, natuurlijk moeten we wel gaan, en wel om vele redenen: ten eerste mag je het regime nooit gelijkstellen aan de mensen die in het land leven. Wie eenmaal heeft besloten naar Rusland te reizen, zal al bij aankomst op de luchthaven vaststellen dat het daar veel aangenamer toegaat dan in de Verenigde Staten. Niemand die een kruisverhoor afneemt, de visumcontrole gaat snel en nog een fijne dag verder!

‘Juist nu biedt het wereldkampioenschap voetbal een uitgelezen kans het vaak zeer negatieve beeld dat de media van Rusland geven, te vergelijken met de werkelijkheid ter plekke. Veel Russen en Russinnen verheugen zich op het voetbalfeest; ze zullen zich van hun beste kant laten zien. Wie zonder vooroordelen door het land reist, zal overal belangstelling, hulpvaardigheid en een grote gastvrijheid aantreffen. Daarbij is het zinvol ook buiten de stedelijke centra te reizen, bijvoorbeeld met een van de hypermoderne sneltreinen, die voor geregistreerde voetbalfans ook nog eens gratis of heel goedkoop zijn.’

Hoofdredactioneel commentaar in de Deense krant Politiken:

‘Politici, journalisten en leden van burgerverenigingen die zich tegen Poetin uitspreken, worden bedreigd, mishandeld, opgepakt of vermoord. We zouden graag denken dat politiek en sport niets met elkaar te maken hebben, maar we houden onszelf voor de gek als we menen dat dictators en onderdrukkers de wereld net zo zien als wij. Een autoritaire leider als Poetin spint er garen bij als de wereld bij hem op bezoek komt. Ons antwoord moet zijn dat we elkaar en anderen er steeds aan herinneren hoe Rusland er in het echt uitziet, achter de schitterende voetbalreclame en de Potemkinachtige taferelen van het WK.’

In een hoofdartikel schrijft The Economist:

‘Toegegeven, veel aan dit toernooi is smakeloos. Zijn hoogste instantie, de Fifa, heeft een betreurenswaardige geschiedenis van vriendjespolitiek en corruptie. Het kampioenschap van dit jaar is een opsteker voor het kleptocratische regime van Vladimir Poetin. (In maart, nadat Rusland had geprobeerd een balling en diens dochter te vermoorden in de stad Salisbury, overwoog Engeland eventjes om zich terug te trekken uit het wereldkampioenschap, maar besloot vervolgens om zijn afschuw te laten merken door – wat een horreur! – de prinsen William en Harry te vragen het toernooi te boycotten.)

‘Maar toch: het kampioenschap op zich toont de vooruitgang, in tegenstelling tot de schimmige besluitvorming over de plaats van handeling. De ploegen zijn echt beter dan voorheen. En het beloont ook goed landbestuur. Autocratische regimes zoals die van Rusland en China kunnen atleten met harde hand drillen – de Olympische Spelen lijken daarom zelfs soms wel een autoritaire parade. Maar dictaturen bakken niets van voetballen, waar meer creativiteit en flair voor nodig is. Het contrast tussen Oost- en West-Duitsland was wat dat betreft veelzeggend. Het Oosten trainde meedogenloos gespierde krachtpatsers, het Westen geraffineerde doelpuntenmakers. Slechts vier landen, die als niet-vrij worden aangemerkt door Freedom House, hebben zich geplaatst voor dit WK, en geen van hen zal waarschijnlijk ver komen. Het laatste land met een autocratisch bewind dat kampioen werd, was Argentinië in 1978.’

Journalist Kanishk Tharoor schrijft in een opiniestuk in The New York Times:

‘Het WK is nog steeds een verkiezing van natiestaten. Het toernooi werd bedacht in een vroeg 20ste-eeuws Europa toen naties opkwamen uit de wrakstukken van vergane imperia, toen het evangelie van nationale zelfbeschikking zich verspreidde, en nieuwe vormen van media, waaronder radio, het bereik van de sport vergrootte. Met een vlag en een volkslied gaf een voetbalteam hun land een tastbare vorm.

‘Voetbal hielp landen niet alleen betekenis te geven, maar heeft ze ook overstegen door mee te doen aan de meer recente globalisering. Het 21ste-eeuwse wereldkampioenschap is een soort paradox. Het succes van dit volksfeest hangt voor een groot deel af van grensoverschrijdende energieën die mensen losmaakt van hun nationale roots. Het suggereert dat er een valse dichotomie is tussen ‘globalisme’ en ‘nativisme’. Zowel in het voetbal als in het leven is het goed mogelijk om een trotse vertegenwoordiger van je natie te zijn, terwijl je een ongeneselijke mondiaal bent.

‘Het toernooi is niet zozeer een tentoonstelling van verschillende nationaliteiten, het is een herinnering aan hoe ideeën en tactische manieren in het voetbal grenzen overschrijden. Het is zoveel gemakkelijker in het YouTube- en GIF-tijdperk om te bestuderen en, nog belangrijker, te genieten van hoe anderen spelen.’

Oud opinieblog - 13 juni

Lees hier ons vorige opinieblog terug.