Opinieblog Lezersbrieven

Opinieblog - ‘Meer rechten voor zzp’ers? Leer van België’

De almaar groeiende groep zelfstandigen zonder personeel moeten meer sociale zekerheid krijgen, bepleit de commissie-Borstlap. Over het advies blijven veel lezersreacties binnenkomen. Lezersbrieven en commentaar uit andere kranten op ons Opinieblog. ‘We kunnen echt iets leren van de Belgen.’

Freelancers aan het werk bij Seats2Meet in Hoog Catharijne in Utrecht. Beeld Raymond Rutting

Uit het lood

Trouw is grotendeels positief over het advies van de commissie-Borstlap in een hoofdcommentaar:

‘De commissie-Borstlap legde het kabinet gisteren een volkomen terechte conclusie voor: de arbeidsmarkt is uit het lood geslagen en op den duur zou het niet optimaal functioneren van die markt tot welvaartsverlies kunnen leiden. (…)

‘Te vaak levert het de zzp’er een marginaal bestaan op, zelfs zonder financiële mogelijkheden zich te verzekeren tegen mogelijke arbeidsongeschiktheid of van een financieel zekere oude dag.

‘Dat is niet alleen pech voor de zelfstandige en het hoort ook niet bij het ‘normale’ ondernemersrisico. Het algemeen belang vergt dat mensen die mogelijkheden wel hebben. Het is dan ook niet meer dan verstandig dat Borstlap adviseert daarvoor collectieve regelingen te ontwerpen. Als de zelfstandigenaftrek verdwijnt, maakt dat de keuze voor het ondernemerschap, dan wel het werknemerschap reëler.’

Volkskrant-lezers blijven brieven over deze kwestie sturen, daarom na het Opinieblog van 23 januari nog een paar reacties. Elke Meiborg ziet vooral de nadelen:

Werkgevers glunderen

Hans Borstlap gaat de arbeidsmarkt weer rechtvaardig maken! Werknemers neemt hij de financiële zekerheden af die zelfstandigen ook moeten missen; zelfstandigen neemt hij de financiële voordelen af die werknemers ook moeten missen. Zo zijn alle werkenden gelijk. Vanaf de zijlijn kijken Mark Rutte & de werkgevers glunderend toe.

Elke Meiborg, Middelstum

Belgisch voorbeeld

De commissie Borstlap stelt voor het sociale stelsel grondig te hervormen. De Volkskrant van 23 januari 2020 doet hierover in een hoofdartikel uitvoerig verslag. Aanleiding is de al jaren slepende kwestie van de maatschappelijke en sociale toestand van de zelfstandigen en de adviesvraag hierover van de regering. Om dit op te lossen moet alles op de schop. Dit is echt niet nodig.

In het advies betalen de ‘gewone’ werknemers het gelag en profiteren de ondernemers en de rijke zelfstandigen. Men zal er nooit uitkomen als men er geen verplichte sociale verzekering van maakt. Een schitterend voorbeeld daarvan bestaat al vele decennia in België met basisvoorzieningen op het vlak van ziektekosten, ziekte, invaliditeit en pensioen.

Ingebouwd is een soepele wissel van het systeem van de zelfstandigen naar de loontrekkenden en omgekeerd.

Ik ben tientallen jaren werkzaam geweest in dienstverlening aan werknemers en ondernemingen, die vanuit België in Nederland opereerden en andersom. Ik weet waarover ik het heb. Mijn dringende advies aan al diegenen, die de materie aan het hart gaat: neem in deze contact op met onze zuiderburen. We kunnen op dit vlak echt iets leren van de Belgen.

C.J.M. van Gils, Baarle-Nassau

Belastingvoordeel inleveren?

De commissie Borstlap wil dat alle werkenden in Nederland gelijk worden behandeld. En dus ook dezelfde belastingregels volgen. Zelfstandigen moeten hun belastingvoordeel inleveren, want ‘dat was bedoeld om de eigen AOW en pensioenvoorziening te regelen, en dat doen ze en masse niet’.

Laat ik nou altijd begrepen hebben dat de zelfstandigen- en MKB-aftrek bedoeld was als tegemoetkoming voor het ondernemersrisico dat een zelfstandige loopt. Als niemand mijn diensten ‘koopt’, heb ik geen inkomen. Als ik ziek ben heb ik geen inkomen. Als ik vakantie neem, heb ik geen inkomen.

Als eenvoudig complementair therapeut heb ik iedere maand zo’n 1.000 euro kosten. Ik huur een professionele ruimte, heb abonnementen, ben lid van beroepsverenigingen, volg opleidingen, koop kantoor- en praktijkbenodigdheden. Natuurlijk, die kosten mag ik aftrekken. Maar dat is niet het punt. Met mijn uitgaven als ondernemer help ik anderen aan werk en inkomen. Anderen die daar dan ook weer belasting over betalen. Zo lever ik niet alleen een bijdrage aan de gezondheid van mijn cliënten, maar ook aan onze economie.

Ik ben overigens heel benieuwd hoe dat gelijktrekken van alle werkenden gaat uitpakken. Krijg ik voortaan ook een collectieve ziektekostenverzekering, vakantiegeld, een dertiende maand, een treinabonnement, lease-auto en/of fietsregeling, ouwe-lullen-dagen en ziekengeld vanaf dag 1 of 3? Of lever ik alleen maar in?

Jetske Hingst, Amersfoort

‘Schiet de commissie-Borstlap met een kanon op een mug?’ - 23 januari

Beeld Joost van den Broek

‘Niemand zal alleen maar blij worden van onze voorstellen’, waarschuwde commissievoorzitter Hans Borstlap van de Commissie Regulering van Werk. Borstlap bepleit een totale hervorming van de arbeidsmarkt. Een bloemlezing uit de ingezonden reacties van Volkskrant-lezers: ‘Terug naar een samenleving waarin men elkaar als kassa ziet.’

Een kanon op een mug

Zelf ben ik al twaalf jaar zelfstandige en bij vier soorten overheden gedetacheerd geweest. Vanuit die praktijk toch een aantal vragen aan de Commissie-Borstlap:

1. Als het doel verzekeringszekerheid is, waarom niet alleen een arbeidsongeschiktheidverzekering (AOV) verplichten? Of beter nog: een overheids-AOV of verplicht Broodfonds creëren? Of is niet zozeer de verzekeringszekerheid, maar zekerheid van extra belastingafdracht het doel?
2. Schiet de commissie-Borstlap met een complete stelselherziening niet met een kanon op een mug?
3. Willen we bij een nieuw stelsel meer of minder regels? Ambtelijke projecten maken zaken vaak alleen maar duurder en ingewikkelder.
4. Is een van de redenen voor flexwerken niet dat het simpeler is en minder administratie kost? En verdienen flexwerkers echt meer als je over meer dan drie jaar rekent, met ook perioden zonder inkomen?
5. Hebben flexwerkers niet juist recht op extra loon omdat ze het risico nemen geen werk te hebben?
6. Verdienen flexwerkers wel meer als je hun loon per gewerkt uur rekent? ‘Flexers’ werken vaak harder en meer, zijn vaak ondernemender en pittiger en moeten vaak de moeilijkste klussen opknappen.
7. De commissie heeft driehonderd mensen gesproken, hoeveel daarvan waren flexwerkers? En hoeveel mensen uit de praktijk? De helft, of misschien iets minder?

Ik ben benieuwd in hoeverre dergelijke simpele vragen beantwoord zijn voordat er weer een onomkeerbaar, miljoenen kostende ambtelijke moloch wordt opgetuigd.

Peter Prak, Noordlaren

Ik zou wel gek zijn

Volgens de commissie-Borstlap houdt een werknemer in loondienst die 46 duizend euro verdient, vijfduizend euro minder over na aftrek van belastingen dan een zelfstandige die bruto hetzelfde verdient . 

Dat voordeel zou opgeheven moeten worden. Nu val ik in de categorie van zelfstandigen. Als ik, door het inleveren van vijfduizend euro belastingvoordeel, zou worden voorzien van een navenant pensioen, een arbeidsongeschiktheidsverzekering, doorbetaald loon bij ziekte of tegenvallende economische tijden, een gulle werkloosheidsregeling, collectieve onderhandelingen over het inkomen, gratis opleidings- en bijscholingstrajecten en een gratis werkruimte, en daarnaast niet mijn eigen administratie hoefde te verrichten en opdrachten hoefde te werven, zou ik wel gek zijn als ik niet op dat aanbod inging. Ik zie de uitwerking van het voorstel met belangstelling tegemoet.

E.J. van Ginkel, Leiden

Beunen en zorgcowboys

Het is voor toekomstig werklozen te hopen dat ze straks hun verplichte scholingsbudget (‘Niemand zal alleen maar blij worden van onze voorstellen’) niet kwijtraken aan beunen, zoals chronisch zieken nu hun persoonsgebonden budget (pgb)  kwijtraken aan zorgcowboys en zoals nieuwe Nederlanders uitgemolken worden door klunzen die slechte inburgeringscursussen aanbieden. De dagelijkse praktijk heeft mij na een halve eeuw verplegen geleerd dat door wat voor reden dan ook kwetsbare mensen zich in hun wanhoop wenden tot wie hen én nu, én snel, en - in eerste instantie - goedkoop kan helpen. 

Dus nu de boel toch open ligt, gelijk met de ‘totale hervorming van het sociaal stelsel’ de mislukte marktwerking in het maatschappelijk- sociale domein ook maar op de schop? En dan terug naar een beschaving waarin men zich beschermd weet door een samenleving waarin men elkaar niet van staatswege als kassa ziet? Een begin is dat leraren wél verplicht geregistreerd worden, zoals ook dokters en verpleegkundigen middels de wet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG), zodat klip en klaar is wie bevoegd en bekwaam is, en dat middels verplichte bijscholingen ook blijft, zodat er controleerbaar kwalitatief geleverd wordt op het gebied van zorg, en straks ook van onderwijs: sociale hervorming vanaf de basis, en voor iedereen.

Mariska Jansen, Franeker

Op de OSB zit je de eerste twee jaar samen met leeftijdsgenoten van alle niveaus en achtergronden bij elkaar in de klas. Beeld Rebecca Fertinel

22 januari - Is een tweede leven voor de middenschool een goed idee? 

Laat alle scholieren tot hun 16de bij elkaar in de klas zitten en kies pas daarna het onderwijsniveau voor elk individu. Daarvoor pleit het ‘Onderwijspact’, een brede lobby. Het lijkt veel op het oude experiment met een ongedeelde ‘middenschool’. Het plan maakt veel los bij lezers. Van enthousiaste nostalgie tot de verzuchting ‘niet weer verandering’. Een keuze op ons Opinieblog.

‘Het kan niet waar zijn’, dacht ik bij het lezen van het artikel ‘middenschool krijgt wellicht tweede leven’. Het deed mij denken aan mijn middenschoolperiode. Als onderwijzer van een Amsterdamse lagere school belandde ik in 1981 in een van de middenschoolexperimenten in Nederland. Op deze school heb ik tot 2018 onderwijs verzorgd op alle niveaus.

De school kende in deze tijd een driejarige heterogene brugperiode waar alle leerlingen bij elkaar zaten. Het onderwijs stond in het teken van hoofd, hart en handen. Naast de verschillende vakken en leergebieden werd een veel aan projectonderwijs gedaan, waar vooral vwo-leerlingen excelleerden.

Alle leerlingen zaten achter de naaimachine, soldeerden, kregen drama en organiseerden hun eigen uitjes en kampen. Er ontstonden vriendengroepen die tot vandaag de dag in stand zijn gebleven! Veel leerlingen hebben profijt van dit onderwijs gehad en zijn in alle mogelijke beroepen terecht gekomen; van chirurg tot ondernemer, van onderzoeker tot barman en van olympische sporter tot cabaretière. Een leerling die in mijn mentor groep binnenkwam met een vbo-advies, haalde in 6 jaar tijd zijn vwo, studeerde bouwkunde en runt nu een eigen architectenbureau.

In de middenschoolperiode zijn onderzoeken gedaan naar de effectiviteit van heterogeen onderwijs. Conclusie was altijd: een klein percentage van de leerlingen, aan de boven- en de onderkant, profiteren niet van dit systeem.

Op mijn school volgde de zwakste leerlingen de zogenaamde avmb-route. In een kleine setting en onder begeleiding van twee collega’s stroomden enthousiaste leerlingen na vier of vijf jaar door naar niveau 2 opleiding van het mbo/roc, waar ze meer dan welkom waren.

Middenschool onderwijs was zijn tijd ver voor uit, is nooit goed geëvalueerd en is met de komst van de basisvorming vroegtijdig afgeschoten.

Als er over een tijd een commissie moet komen om structuur en inhoud van het nieuw middenschoolonderwijs vorm te geven, kan ik u een advies geven. Nodig de oude knarren die dit onderwijs verzorgden uit. Zij weten wat lesgeven aan heterogene groepen betekent en wat je daar voor moet kunnen. Zij hebben de know how in huis. Zij weten wat differentiëren is. Ik ken er genoeg die nog erg actief zijn in het onderwijs en inhoudelijk zeer goede adviezen kunnen geven en schrijven.

Zelf ben ik nu twee jaar met pensioen. In mijn tijd worstelden we met de juiste leerstof (verschillende niveaus) en staken er vele extra uren in om dit samen te ontwikkelen. Op dit moment heeft het plan grote kans van slagen omdat de leerstof voor een groot deel digitaal en adaptief is geworden. Een ding weet ik zeker: dat zonder prima opgeleide docenten, die de stof beheersen, die kunnen differentiëren en niet bang zijn om buiten de box te denken, gaat het niet lukken.

Teunis Bloothoofd, Lelystad

Niet wéér op de schop

Waarschijnlijk zijn er weinig basisonderwijsorganisaties die hebben meegedacht aan het ‘Onderwijspact’. Zij weten hoe moeilijk het is om groepen van bijna dertig kinderen op verschillende niveaus les te geven, aansluitend bij de eigen ontwikkeling. In groep 8 zijn de verschillen zo groot geworden dat werken met drie niveaugroepen echt niet meer toereikend is.

Met de komst van passend onderwijs, onderwijs dat leerlingen uitdaagt, dat uitgaat van hun mogelijkheden en rekening houdt met de extra ondersteuning die zij nodig hebben, is het extra moeilijk om te voldoen aan alle verwachtingen. Deze verschillen worden alleen maar groter. Daarnaast heb je in het vo veel meer verschillende klassen waardoor het langer duurt voordat je weet welk kind wat nodig heeft.

Ik ben het eens dat we in Nederland kinderen te vroeg indelen op één niveau. Als basisschool ken je de kinderen na acht jaar goed genoeg om een, op dat moment, passend schooladvies te geven. Maar we weten ook dat niet ieder kind zich in hetzelfde tempo ontwikkelt. En we hebben geen glazen bol. Daarnaast zijn er nog veel andere aspecten die van invloed zijn op de ontwikkeling van een kind als het eenmaal op de middelbare school zit.

Mijn oplossing is niet om het hele onderwijssysteem op de schop te gooien. Dat levert zowel inhoudelijke als praktische bezwaren op. Scholengemeenschappen kunnen zich misschien redelijk snel aanpassen, maar wat doen we met kleinere, categorale, scholen die één of twee onderwijsniveaus aanbieden? En mocht dat al lukken, hoe maken we dan zonder het benodigde geld (want dat is er nu al niet) de klassen kleiner zodat het gewenste adaptieve en passende onderwijs ook echt gegeven kán worden, waarbij het aantal leerkrachten met burn-outs niet gigantisch stijgt?

Houd het simpel. Ga bij de advisering uit van kansen. Wees niet te behoudend. Gemengde brugklassen zijn een prima middel om kinderen te blijven uitdagen, maar ook na de brugklas moeten kinderen nog steeds kunnen en mogen wisselen van niveau. Volg de leerling, leer van het basisonderwijs zodat gedifferentieerd leren nog meer wordt toegepast. Want daar valt nog heel wat te halen voor het vo.

Reken kinderen niet met toetsen af. Laat ze niet na één jaar al afstromen maar zoek uit wat ze nodig hebben om zich te ontwikkelen en help ze daar bij. Zoek naar mogelijkheden om de scheiding vmbo en havo/vwo te verkleinen. Want volgens mij is dat de onderliggende reden van deze plannen.

Maar gooi niet alles op de schop. Want daar wordt geen enkel kind beter van.

Sjoerd van den Berg, Haarlem

Pak ook het curriculum aan

Goed idee, opnieuw nadenken over een middenschool en de onnodige vroegtijdige selectie. Maar kunnen we dan alsjeblieft ook eens nadenken over het curriculum? Als docent in het middelbaar onderwijs (25 jaar, met veel plezier) zie ik leerlingen al jaren zwoegen op stof waarbij ze zich de relevantie maar niet meer afvragen. Maar sinds mijn dochter op het vo zit - nu in de tweede klas - en ik haar elke avond help met huiswerk plannen, zie ik pas goed hoe verouderd het curriculum is. 

Waarom leert ze bij Duits, jarenlang verplicht vak, in de woordenlijsten hoe ze ‘strijkijzer’ of ‘vleesthermometer’ moet zeggen? Waarom bestaat er nog steeds niet een verplicht vak als ‘sociale vaardigheden’ of desnoods ‘goed burgerschap’?

Karen Oosterink, Deventer

Hoe werkt het in praktijk als leerlingen pas in het derde jaar van het voortgezet onderwijs een schooladvies krijgen? Op de Open Schoolgemeenschap Bijlmer hebben ze er al jaren ervaring mee. Lees de reportage.

‘Het varken als exploitatiedier’ - 21 januari

Een varken in een wagen voor het slachthuis in Druten. Beeld Marcel van den Bergh

Uit openbaar gemaakte inspectierapporten van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) blijkt dat er vele misstanden zijn in de Nederlandse varkensslachterijen. De opinieredactie kreeg diverse reacties binnen. Een kleine bloemlezing. ‘De beschaafde samenleving heeft de ogen gesloten.’

Varken als exploitatiedier

‘Hulde aan de redactie voor het intens akelige artikel over de misstanden in de Nederlandse slachthuizen voor varkens. Alleen de serieuze journalistiek kan de vleesindustrie bewegen tot een radicale gedragsverandering. Sinds de horrorverhalen uit het slachthuis in het Vlaamse Tielt, nu bijna twee jaar geleden, is ons gemoed gesust met de bezwering dat dergelijke praktijken bij ons gelukkig niet voorkomen. Inmiddels kunnen we beter weten. Mijn jeugd heb ik doorgebracht op het uitgestrekte platteland waar ik van nabij zag hoe het sociale en intelligente varken op de allerlaagste plaats in de hiërarchie van het exploitatiedier belandde. 

‘Varkens kregen een kram in de neus, staarten werden standaard geknipt, beren gecastreerd en ieder varken veroordeeld tot een leven in gevangenschap. Nog steeds worden de geproduceerde dieren hiervoor beloond met transport en slacht met de meest ernstige excessen van dien. En denk vooral niet dat het bio-varken met zijn drie sterren deze laatste weerzinwekkende fase kan ontlopen. Wij van de beschaafde samenleving hebben de ogen hiervoor gesloten. Mede hierdoor is de export van de landbouwsector in 2019 tot boven de 100 miljard euro omhooggeschoten. Met dank aan miljoenen vleesvarkens. Hoe lang gaan wij hier nog mee door?’

Alfred Edelstein, Huizen

De meeste mensen deugen- de meeste slachters ook

‘In de zaterdagkrant las ik het bericht over de misstanden in de varkensslachterijen. Varkens zouden levend gekookt of ernstig verwond worden tijdens de slacht. Toevallig hoorde ik vrijdag op Radio 1 de woordvoerder van de Vereniging van Slachthuizen en Vleesverwerkende bedrijven: op 23 miljoen slachtingen zijn er twaalf incidenten gemeld. De woordvoerder betreurt dit uiteraard, en er wordt gewerkt aan verbetering. Het bericht zelf verontrust me niet zozeer – al betreur ik uiteraard elk onnodig lijden van mens en dier – maar wel de plaatsing van het bericht. Ik zou u willen adviseren al uw journalisten eerst het boek van Rutger Bregman te laten lezen, voordat ze nieuwsberichten plaatsen. Volgens Bregman deugen de meeste mensen, dus de meeste slachters ook. 

‘Door het artikel zou de onwetende lezer kunnen denken dat elk varken beroerd aan zijn eind komt. Is dus niet zo. Zonder deze nuancering is het artikel natuurlijk niet sensationeel, dus wordt het maar weggelaten. Zorgt dus voor een verkeerde beeldvorming en onnodige stigmatisering van de slachterijsector. Pas op voor nocebo – effect zou Rutger zeggen!’

Rinke ter Haar,  Aalten

Verwijtbaar lijden

‘Zaterdag las ik dat varkens in slachthuizen nog steeds levend in de broeibak terecht kunnen komen. Varkens worden bij hun slacht bedwelmd en daarna verbloed, ze overlijden voordat ze gebroeid worden. Dat is de normale gang van zaken. Maar er kan soms iets misgaan, de bedwelmapparatuur werkt niet goed, of het personeelslid dat de halssnee toebrengt maakt een fout. 

‘Om te voorkomen dat dieren in dat geval pijn lijden is sinds 2013 in de wet de verplichting opgenomen een controle uit te oefenen vóórdat varkens de broeibak met heet water ingaan. Maar dat wetsartikel wordt in meerdere slachthuizen nog niet nageleefd, want er is géén controle op die plek aan de slachtlijn. Met als gevolg: ernstig verwijtbaar lijden.’

Kitty de Vries, Hasselt

20 januari - ‘Knarrenhof? Geen haar op mijn hoofd!’

Alleen thuis wonende oudere kijkt televisie. Beeld Marcel van den Bergh

Voor ouderen wordt te weinig gebouwd, schrijft de commissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen in een advies aan de regering. Initiatieven als het Knarrenhof of het Thuishuis kunnen uitkomst bieden. Hoe kijken lezers aan tegen deze ‘studentenhuizen voor ouderen’?

Geen haar op mijn hoofd

‘Wat is dat toch, dat men van ouderen verwacht dat ze kleiner gaan wonen? Dat past toch niet in deze tijd, waarin kinderen vaak ver wonen van hun ouders?

Ik woon met mijn echtgenoot in een normaal en niet te groot huis. Wij zijn 63 en 67 jaar oud. We hebben die extra slaapkamer hard nodig voor de logeerpartijen van onze dochter met haar vriend en kind van anderhalf jaar. Zij wonen op meer dan 200 kilometer van ons vandaan.

Als we de trap niet meer op kunnen en een andere woning moeten gaan zoeken, dan hopen we maar dat we een woning met logeerkamer kunnen vinden. Anders zouden we onze (klein)dochter veel minder zien.

Geen haar op mijn hoofd die erover denkt om in een Thuishuis te gaan wonen. Dat is voor ons geen passende huisvesting. Dan blijven wij liever wonen en tobben in ons ‘grote’ huis.’

Lijnie van Wijk, Meerssen

Goede tussenvorm 

Veel ouderen willen of kunnen niet meer geheel zelfstandig wonen, maar voelen zich ook te ‘goed’ om naar een verpleeghuis te gaan. Voor hen is het prima dat er alternatieven zijn voor het thuis wonen aan de ene kant en dat verpleeghuis aan de andere kant. Dat kan een complex zijn zoals de Knarrenhof, waar de ouderen een beetje op elkaar letten en elkaar helpen. Het kan ook een complex zijn waar ouderen en jongeren samenwonen en elkaar ondersteunen, of een andere opzet.

Naar mijn gevoel is er veel behoefte aan deze tussenvormen die de weggevallen bejaardenhuizen kunnen vervangen. Ik denk dat het niet erg zinvol is om je daar stevig tegen af te zetten. Zorg dat er verschillende mogelijkheden zijn, zodat iedereen een plek naar zijn zin kan vinden.

Albert Knop, Horn

Knarrenhofjes bieden uitkomst

Hulde aan de heer Peter Prak van de Vereniging Knarrenhofhuizen voor alle inspanningen om het project ‘Knarrenhofhuizen’ van de grond te tillen. Het is inderdaad niet sexy voor de gemeenten om woningen voor ouderen te realiseren. Ze pronken liever met eensgezinswoningen, dure appartementen en kantoren.

Het ontstane tekort aan huisvesting voor ouderen vanwege het sluiten van de bejaardenhuizen zal toch aangevuld moeten worden. Wij ouderen kunnen ons niet allemaal de luxe veroorloven om met een groepje gelijkgestemden een grote villa te kopen en die naar onze wensen te laten verbouwen. Ook staan onze kinderen niet allemaal te popelen ons in huis te nemen, laat staan dat dat onze voorkeur is. 

Dus als gezonde ouderen kleiner en gemakkelijker willen gaan wonen en zodoende ook het doorschuiven van woningen bevorderen, biedt het bouwen van dergelijke hofjes een uitkomst.

M.L.van Merkesteijn, Nuenen

Bestuurders: doe iets 

Zo’n dertig jaar geleden was ik nauw betrokken bij plannen om in Zeeland speciale woonwijken voor ouderen op te zetten. Een projectontwikkelaar zag daar ook brood in en kwam met een concrete locatie en plannen. Om het vervolgens door provinciale en gemeentelijke bestuurders collectief te laten weghonen, want ‘Zeeland is Florida niet’. Niet één bestuurder wist overigens waarover ‘ie het had.

En kijk: We beginnen weer van vooraf aan. Het ouderenhuisvestingsbeleid is op veel fronten nog steeds niet van de grond gekomen, maar we weten nu alweer dat het niet werkt.

Ouderenwijken proberen dus al dertig jaar van de grond te komen. Ze zijn er nog steeds niet. In dergelijke wijken kan je als nergens anders optimale en aantrekkelijke woonvormen voor ouderen uitwerken, toegankelijke infrastructuren ontwerpen en volgen hoe de alsmaar toenemende ouderenpopulatie het prettigst kan leven. Zelfs inkomensdifferentiatie kan er worden uitgeprobeerd.

Uiteraard staat het iedereen vrij om zo’n concept af te wijzen. Maar hou alsjeblieft op met vaag op en neer kletsen dat het niet gaat werken als je dat niet weet. Dappere bestuurders en woningcorporaties voorop.

Jaap van Velzen, Vlissingen

Complete gemeenschap

Wij (68 en 67 jaar oud) wonen in een rustige straat waar we goed met elkaar omgaan, elkaar helpen, groeten, bezoeken en een praatje maken met elkaar. Net als in zo’n knarrenhof, maar dan met alle leeftijden door elkaar. Zo’n hofje spreekt ons niet zo aan. 

Waarom hebben al die senioren opeens dezelfde interesses? En als dat al zo zou zijn, is het dan niet gezonder om ook mensen met andere interesses te ontmoeten? En spelende kinderen in de buurt te hebben voor wat reuring? Ik pleit voor straten of hofjes met laagbouw voor de ouderen en een verdieping voor jongeren van alle leeftijden. Gras in het midden, bankjes en speeltoestellen erop. Kortom: een complete gemeenschap.

Isabelle Coenen, Everdingen

Hokjesdenken

De reacties op het artikel over de Knarrenhof hebben mij verbaasd. Is het hofjesconcept een nieuwe versie van het oude bejaardenhuis? Nou nee, jammer dat u de essentie is ontgaan.

De geïnteresseerden zijn over het algemeen, net als u, 50-plussers met een zelfstandig leven. Zij zijn actief op sociaal, sportief, cultureel en politiek gebied en maatschappelijk betrokken. Echter, zij sluiten hun ogen niet voor de realiteit. Zij willen hun toekomst vormgeven op hun eigen manier en nemen daarvoor tijdig concrete maatregelen.

Elly Peijs-Stoppelman, Haarlem

Ook de luchtvaart moet inleveren - 16 januari 

Een vliegtuig van KLM op het platform van Schiphol. Beeld ANP

Ook de luchtvaart moet inleveren om de stikstofcrisis het hoofd te bieden, stelt de commissie-Remkes. Het Volkskrant-commentaar klinkt enthousiast: ‘Alweer een milieuvervuilende sector waar de stikstofcrisis een positief effect op heeft: de luchtvaart.’ Wat vinden andere kranten?

Schoner

In het AD stelt commentator Hans van Soest ‘Vliegen moet echt schoner’, maar hij maakt ook een kanttekening:

‘Na de boeren en de automobilist is nu de luchtreiziger aan de beurt. De commissie-Remkes – die oplossingen aandraagt voor de stikstofcrisis – adviseert om de luchtvaartsector strengere regels op te leggen. Terecht, want wanneer we de samenleving vragen allemaal iets in te leveren om zo het nitraat- en ammoniakprobleem in natuurgebieden aan te pakken, moet iedereen daar eerlijk aan bijdragen. (..)

‘Het is hard nodig dat vliegtuigen schoner worden. En we moeten kritisch kijken of we wel door moeten blijven gaan met al die spotgoedkope vluchten naar steden die we ook per trein kunnen bereiken. (..) Maar strengere maatregelen moeten er niet toe leiden dat vliegen straks onmogelijk wordt gemaakt. Want behalve dat burgers de vrijheid moeten houden om op vakantie te kunnen, is groei van het zakenverkeer noodzakelijk voor de werkgelegenheid in ons land.’

KLM begrijpt het niet

Trouw heeft in het hoofdcommentaar, ‘Zet stop op groei van de luchtvaart’, kritiek op KLM:

‘In een ideale samenleving zou het niet zo hoeven te zijn, maar de politiek heeft hulp van buiten nodig om die sectorbelangen te kunnen overstijgen. Het tweede rapport over het stikstofbeleid van de commissie-Remkes, dat specifiek over de mogelijke bijdrage van de luchtvaart gaat, is daarvan een goed voorbeeld. Het mag klinken als een open deur – Remkes’ conclusie is dat elke sector een bijdrage zal moeten leveren – maar in de huidige politieke verhoudingen klinkt het helaas bijna revolutionair. (..)

‘KLM liet in haar reactie gisteren zien dat bredere belang nog altijd niet echt te begrijpen. De reactie van de nationale luchtvaartmaatschappij leek op het eerste gezicht positief, maar de hardleersheid zit in de terloops gestelde randvoorwaarden. Om een bijdrage te kunnen leveren is, aldus samengevat de reactie, groei van het aantal vliegbewegingen nodig.

‘Het is goed dat Remkes in feite adviseert in dit al jaren verkondigde ideaal niet mee te gaan. Dat betekent in de praktijk ook dat, mocht het kabinet gaan besluiten Lelystad toch te openen voor vakantievliegverkeer, de daarmee vrijvallende ruimte op Schiphol niet wordt gebruikt voor meer vliegbewegingen.’

Allergrootste vervuiler

In NRC wijst columnist Tom-Jan Meeus erop dat de oplossing toch vooral bij de veehouderij gezocht moet worden, onder de kop ‘De kleine daadkracht van Carola Schouten’.

‘De luchtvaart produceert één procent (één procent!) van alle stikstofneerslag. Je kunt er vergaande gevolgen aan verbinden – geen opening Lelystad Airport bijvoorbeeld. Je kunt er ook vergaande politiek van maken, omdat de VVD en haar minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) in dat geval, na de maximumsnelheid, een nieuwe nederlaag lijden die het partijprofiel ernstig schaadt.

‘Tegelijk legt die stikstofkwestie een veel grotere onevenwichtigheid bloot. De politiek treft wel vergaand beleid voor relatief kleine vervuilers – het verkeer (zes procent van de stikstofneerslag) en de luchtvaart (één procent). Maar de allergrootste vervuiler, de landbouw (45 procent van de stikstofneerslag), heeft tot nu toe alleen te ‘lijden’ onder de opkoopregeling voor varkenshouders die dus anderhalf jaar te laat komt.’

Huidige burgerschapsonderwijs voldoet niet meer - 15 januari

Met een wetswijziging wil minister Arie Slob van Onderwijs scholen dwingen werk te maken van de burgerschapslessen. Goed idee, vindt oud-PvdA-Kamerlid en onderwijsadviseur Samira Bouchibti: het huidige burgerschapsonderwijs sluit volgens haar onvoldoende aan bij de ontwikkelingen in onze samenleving.

Minister-president Mark Rutte woont een les burgerschapsonderwijs bij op Openbare Basisschool De Kameleon. Beeld ANP

In 2006 werd in de wet vastgelegd dat scholen aandacht moeten besteden aan actief burgerschap en sociale integratie. Minister Slob (OCW) heeft in het wetsvoorstel Verduidelijking burgerschap voor het primair, speciaal en voortgezet onderwijs, de wet aangepast.

In de nieuwe wet worden de doelstellingen en de uitgangspunten van burgerschapsonderwijs verduidelijkt en het vak krijgt een meer verplichtend karakter. Volgens Slob sluit het huidige burgerschapsonderwijs onvoldoende aan bij de ontwikkelingen in onze samenleving. Ik ben het hiermee eens en kan niet wachten tot de wet door de Eerste Kamer komt.

Scholen zijn samenlevingen in het klein waarin maatschappelijke problemen vaak in versterkte mate doorspelen. Jongeren zitten volop in het proces van identiteits- en groepsvorming. Zij zoeken van nature vaak de grenzen op en gaan de confrontatie aan. Zeker in het huidige maatschappelijke klimaat kan dit leiden tot spanningen en een grimmige sfeer. Sommige leerlingen dreigen door hun afwijzende instelling op sociaal, cultureel en intellectueel vlak niet alleen in de samenleving, maar ook ten opzichte van elkaar op steeds grotere afstand komen te staan. Dit verschijnsel baart velen zorgen.

Eigen groep

Aan de ene kant heb je jongeren die zich in hun zoektocht naar identiteit heel eenzijdig oriënteren, bijvoorbeeld als Turk of als moslim. Ze keren zich af van de samenleving en leven binnen de eigen groep. Het zijn leerlingen die zich alleen identificeren met jongeren waarmee ze dezelfde opvattingen delen. Zij hekelen onze huidige maatschappij, verdelen de wereld in gelovig en ongelovig en groeien op in boosheid en met frustraties.

Aan de andere kant heb je jongeren die in klassen over ‘al die’ buitenlanders praten en die ‘dé moslims’ spuugzat zijn omdat ze zich maar niet willen aanpassen, of gewoon niet deugen. In veel opzichten is de houding van deze groep gelijk aan die van de bovenstaande groep. Ook zij worstelen met hun identiteit en hebben het gevoel dat hun normen en waarden onder druk staan; zij hebben het gevoel dat de Nederlandse identiteit en cultuur worden aangetast.

Dit zie je terug in de heftige emoties die de discussies over Zwarte Piet, de islam en vluchtelingen oproepen. Ook zij denken in ‘wij-zij’ en praten in oneliners als ‘er wonen echt te veel buitenlanders in onze wijk’. Een grote groep leerlingen van autochtone komaf vindt praten over discriminatie en racisme maar gezeur. Zij vinden juist dat Nederlanders worden gediscrimineerd . ‘Vluchtelingen krijgen alles en hoeven er niets voor te doen. Zij worden allemaal voorgetrokken. En ze zijn ook nog bijna allemaal crimineel.’

Jongeren nemen deze opvattingen mee de klas in. Denkbeelden die in het gezin, op straat, in de sociale media leven en die op school niet zomaar even worden ‘uitgezet’.

Bubbel

Een aanzienlijk deel van onze jongeren groeit op in een witte of een zwarte bubbel: in sociaal, economisch, cultureel, religieus en intellectueel gescheiden werelden. Zij kennen andere culturen vooral van de tv of sociale media, waar de vooroordelen die ze hebben vaak worden bevestigd. Het is geen overbodige luxe om jongeren te begeleiden in het zoeken en het onderhouden van verbinding en dialoog.

Wat mij betreft heeft het vak burgerschap niet alleen betrekking op rechtsstatelijke en democratische aangelegenheden, maar ook op sociale en maatschappelijke verhoudingen en ontmoetingen.

Verbinden en dialoog zoeken is een taak die een school actief en duurzaam in de praktijk moet brengen. Die benadering werkt depolariserend, pakt het ‘wij-zij-denken’ aan en levert inclusiviteit op. Goed onderwijs zorgt ervoor dat leerlingen van elkaar leren en hun vooroordelen omzetten in oprechte, respectvolle oordelen.

Randvoorwaarden

Voor een inclusieve school moeten wel randvoorwaarden worden geschapen. Ontmoeting en verbinding gaan niet vanzelf, maar kunnen juist in het onderwijs wel worden gerealiseerd. Burgerschap kan meer dan welke vak ook daaraan impulsen geven. Wel moet er door de school worden gewerkt aan het versterken dan wel het creëren van uitwisseling. En er moet worden ingezet op inclusiviteit. Naast burgerschap kan een school sport, kunst, cultuur en de grondwet als instrumenten inzetten.

De Grondwet is niet zomaar een tekst, maar de levende basis waarop de democratische waarden van onze samenleving zijn gegrondvest, bij uitstek verbindend. Tegenover de Grondwet en de daaraan verbonden rechten staat wat mij betreft één grondplicht: die om open, vreedzaam en op democratisch wijze vorm en inhoud te geven aan ons land. Wij hebben allen de verantwoordelijkheid om democratische waarden levend te houden, te praktiseren en door te geven aan nieuwe generaties. Samenleven is een werkwoord.

Samira Bouchibti is oud-PvdA-Kamerlid en onderwijsadviseur.

14 januari - ‘Het is onnodig roerig in Rome’

Paus Franciscus overweegt het priesterambt in het Amazonegebied open te stellen voor getrouwde mannen. Onwenselijk, zou emeritus paus Benedictus in zijn boek hebben geschreven. Priester en hoogleraar Antoine Bodar over de pauselijke polarisering.

Paus Franciscus (rechts) en emeritus paus Benedictus. Beeld afp

‘Onderliggend aan de discussie over het openstellen van het priesterambt, is een bredere discussie binnen de kerk’, laat Bodar vanuit Rome weten. ‘Er is een tweedeling ontstaan. Vooral tussen de kerk in Duitsland enerzijds, die deels meer op de lijn van de huidige paus Franciscus zit, en de lijn-Benedictus anderzijds. De Duitse kerk heeft de synode [een bisschoppenconferentie, red] in oktober 2019 betaald. Vooraanstaanden daarin lijken de synode als instrument te gebruiken om hun zin in het Amazone-gebied, inzake gedeeltelijk opheffing van het celibaat door te zetten. De dreigende gespletenheid in twee kampen van de kerk lijkt met het boek van Benedictus nu naar buiten te komen.

Spontaan, soms wat impulsief

‘Paus Franciscus schept onduidelijkheid. De katholieke kerk is van oorsprong Europees. Het is een Latijnse kerk die wortelt in het Romeinse recht. Het heeft een traditie van duidelijkheid: korte, heldere wetten. Klare taal, geen misverstanden. Daar breekt de Zuid-Amerikaanse paus Franciscus mee. Hij is spontaan, soms wat impulsiever. En Franciscus is gewoon voorzichtiger.

‘Franciscus zegt vaak open te staan voor veranderingen, of over voorstellen na te denken. Daarmee schept hij geen helderheid. Hij denkt nu na over het openstellen van het priesterambt voor getrouwde mannen. Hij zegt niet: dat gaan we doen. Dat wakkert de discussie aan. En soms strijd.

‘Hetzelfde gebeurde met de discussie over homoseksualiteit. De paus zei: wie ben ik om erover te oordelen? Als media vervolgens schrijven dat de paus homoseksualiteit accepteert, corrigeert hij dat niet. Ik vind dat als Europeaan niet handig. Je kunt als paus beter duidelijkheid scheppen.

Centraal gezag

‘Nu heeft Franciscus aangegeven te overwegen het priesterambt in het Amazonegebied open te stellen voor getrouwde mannen. Daar valt best wat voor te zeggen. De Oosterse orthodoxe kerk staat al langer open voor getrouwde mannen, en wat zou er op tegen zijn? Naar mijn idee is het wel vreemd om het priesterambt alleen voor het Amazonegebied open te stellen voor getrouwde mannen; de katholieke kerk is een wereldkerk. Waarom zou je regionale verschillen bevorderen? Dat lijkt me niet verstandig. Ik ben dus niet tegen getrouwde mannen als priester, maar dan moet het wel overal mogelijk zijn. In het Amazonegebied, maar net zo goed in Groningen en Utrecht.

‘Het centraal gezag moet op hoofdlijnen, zoals de discussie over het celibaat, vanuit Rome komen. Anders werk je onduidelijkheid in de hand. Nu wordt er voortdurend heen en weer gepraat; het lijkt erop dat Benedictus een hartenkreet heeft gedaan: ‘ik kon niet zwijgen’, zou hij geschreven hebben. Daaruit blijkt de polarisering. Het is nu onnodig roerig in Rome. De paus kan beter voor of tegen zijn. Dan is de discussie gesloten.’

Zijn de dagen van het vrije vuurwerk geteld? - 10 januari

Een door vuurwerk opgeblazen prullenbak. Tijdens de jaarwisseling is op z'n minst voor 15 miljoen euro schade aangericht aan huizen en auto's. Beeld ANP

De roep om een verbod op vuurwerk heeft sinds de jaarwisseling de wind mee. Rotterdam gaat voorop, een enorme meerderheid in de Amsterdamse raad is voor, al is burgemeester Halsema nog niet overtuigd. De vuurwerkverkopers steunen inmiddels een verbod op knallers. Lezers reageren.

Geen oplossing

In het artikel over de vuurwerkverkopers zijn hun argumenten: ‘we hebben een voorraad en investeringen’, ‘het zijn onze inkomsten als ondernemer’, ‘luister niet naar de waan van de dag’ en ‘het ligt aan het illegale vuurwerk’. Als ondernemer weet je dat er al jaren discussie is over een mogelijk verbod, dat er steeds minder aanbieders zijn en je een risicovolle investering doet. Ook geven ze alsnog geen oplossing voor de overlast en onveiligheid. Als dit het beste is dat ze kunnen bedenken, dan ben ik voorstander van een verbod.

Marjan Formenoij, De Meern

Waan

Vuurwerkverkoper Van Maarseveen is van mening dat, betreffende een mogelijk vuurwerkverbod, politici zich niet moeten leiden door de waan van de dag. Oud en Nieuw ís de waan, nee, de waanzin van de dag!

Hans van Noord, Utrecht

15 procent

De vuurwerk-belangenvereniging (BPN) schaart zich achter de oproep om knalvuurwerk en sierpijlen te verbieden. Dat blijkt 15 procent van de omzet te zijn. Welk ander vuurwerk houd je dan over, vraag ik me af. Het doet me denken aan de gedachte dat je van een beetje seks niet zwanger wordt. Volgens mij is er maar één handhaafbare remedie: verbied al het consumentenvuurwerk.

Ton van Rijswijk, Nijmegen

Vuurpijl tegen mijn hoofd

Ik ben het volledig eens met de oogarts die bepleit dat veilig vuurwerk niet bestaat. In het jaar 2000 stond ik op de stoep van ons huis de buren een goed nieuwjaar te wensen, toen er over het huis een vuurpijl vloog die mij vol op mijn hoofd raakte. Het was aan mijn broer te danken dat mijn haar niet in de fik vloog en hij wist het bloeden snel te stelpen. Nu, 20 jaar, later kan ik die klap nog haast voelen. Het had ook heel anders kunnen aflopen, besef ik elke keer weer.

Joke  Winkelman. Delft

Verbazing in België

Het vuurwerkdebat in Nederland wekt milde verbijstering in België. Het draagvlak en de tolerantie voor lawaaierige onnozelaars om de buurt op te schrikken met knallers verkleind zienderogen. Gelukkig maar.

Stavros Kanakaris, Sint-Agatha-Berchem


Lokken Harry en Meghan een burgeroorlog uit met hun Megxit? - 9 januari

De Britse kranten berichten over de aankondiging van Harry en Meghan. Beeld AFP

Het voorpaginanieuws van alle Britse kranten vanmorgen: prins Harry en zijn echtgenote Meghan willen zich deels terugtrekken uit het Koninklijk Huis met alle bijbehorende ceremoniële verplichtingen.The Sun kopt: ‘Megxit’, met in grote letters: ‘Burgeroorlog omdat Harry & Meg de Royals verlaten’ en ‘Koningin verdrietig… Charles en Wills razend’. 

Palace bombshell’, een bom in het paleis, weet The Sun ook nog op de voorpagina te krijgen en concurrent The Daily Mail: ‘Royal bombshell’. Tekst op de voorpagina: ‘De Sussexen treden terug als senior royals op een dramatische manier, ZONDER Hare Majesteit, Charles of William te informeren.’ The Daily Mirror (‘Royal sensation’) zet dit achterbakse gedrag zelfs in grote letters over de hele voorpagina: ‘Ze hadden het zelfs de koningin niet verteld’.

Mirror-commentator Rachael Bletchly heeft geen goed woord over voor de prins. ‘Met zijn humeurigheid heeft hij de fatsoenlijke koningin laten zitten’, is de kop boven het commentaar. ‘In de zeven decennia dat onze onvermoeibare vorstin heerst, heeft ze nooit haar taken verzaakt. Daarom zal de schokkende bekendmaking van haar humeurige kleinzoon haar in het middenrif hebben geraakt. Harry heeft egoïstisch de instelling de rug toegekeerd, waarvoor zij heeft gevochten, om te moderniseren en veilig te stellen voor hem en zijn kinderen. En hij had niet eens het lef om het haar te vertellen.’

The Sun citeert een belangrijke bron binnen de koninklijke familie die zegt dat de verklaring van Harry en Meghan alle protocollen doorbreekt en wordt uitgelegd als ‘een oorlogsverklaring aan de familie. ‘Er is woede over de manier waarop zij dit gedaan hebben, zonder na te denken over de gevolgen voor het instituut. De koningin is diep bedroefd’, aldus de bron van The Sun.

De term ‘Megxit’ duikt ook op in de VS op de voorpagina van de New York Post, dat een illustratie had laten maken van Harry en Meghan (voorheen een Amerikaanse televisiester) in een krap burgermansinterieurtje, op zoek naar een ‘gewoon leven’.

De serieuzere dagbladen presenteren het nieuws met neutralere koppen, die van i newspaper is het kortst: ‘Prince quits’, prins stapt op. Alleen de zakenkrant Financial Times zet het bericht onder op de voorpagina, zonder een foto van het beroemde koppel.

Diepe teleurstelling

Volgens The Daily Telegraph was de koninklijke familie woensdagavond ‘gekwetst’ en ‘diep teleurgesteld’ door de ‘terugtrekking’ van Harry en Meghan, ‘zonder de koningin of andere leden van het koningshuis te raadplegen’. De krant schrijft over ‘een buitengewone verklaring’ die het paar woensdagavond vrijgaf. ‘De koningin en anderen waren niet voorbereid en de aankondiging was volgens bronnen rond het koningshuis niet door het paleis goedgekeurd.’

In een verklaring die bijna twee uur later werd vrijgegeven, zei Buckingham Palace dat de ‘wens van het stel om een andere aanpak te kiezen’ ‘gecompliceerde problemen’ veroorzaakt die tijd kosten om op te lossen.

Op de site van de BBC komen enkele deskundigen over het koningshuis aan het woord. Hoogleraar Kate Williams zegt dat het stel het moeilijk zal krijgen als ze een ‘normaal’ leven gaan leiden, omdat de schandaalpers alleen maar meer in hen geïnteresseerd zal zijn na hun drastische stap. ‘Ze zijn al wereldwijde beroemdheden’ en zullen dat blijven. Bovendien zullen ze altijd in verband gebracht worden met het Britse koningshuis, zegt Williams. Ook als ze een deel van het jaar in Canada gaan wonen, zullen ze bescherming nodig hebben.

Penny Junor, een koningshuiscommentator, maakt een vergelijking met het gedrag van Harry’s moeder, prinses Diana, die na haar scheiding van prins Charles zich ook uit allerlei koninklijke taken terugtrok zonder iemand van tevoren op de hoogte te stellen. Graham Swift van de club Republic, die ijvert voor een gekozen staatshoofd, zegt dat de belastingbetalers zich na de stap van Harry en Meghan opnieuw zullen afvragen wie hun beveiliging zal gaan betalen en of al dat geld voor het koningshuis wel de moeite waard is.

 ‘Deze Iraanse aanval kan het conflict juist sussen’ - 8 januari

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant. Lees hier het vorige opinieblog terug.

Een krater van één van de raketten die Iran afvuurde. Beeld REUTERS

Iran heeft met het afschieten van een aantal raketten op twee Amerikaanse bases in Irak een wraakactie uitgevoerd, als vergelding voor de liquidatie van generaal Soleimani. Betekent dit het begin van een nieuwe Golfoorlog? Of blijkt uit de schampere reactie van de Amerikaanse president Trump dat het allemaal wel meevalt. Een speldenprik zonder slachtoffers kan het conflict sussen, denkt Michael Safi in The Guardian

Volgens Irak en Trump vielen er geen slachtoffers bij de beschietingen. Safi (Guardian-correspondent in Beiroet) denkt in zijn analyse dat dit met opzet is: het regime in Teheran wil het eigen volk laten zien dat het menens is met de aangekondigde ‘ernstige wraak’, maar wil escalatie vermijden. De haviken in het Witte Huis zouden de aanvallen kunnen aangrijpen voor militaire actie, maar waarschijnlijker bieden ze ‘een uitweg uit de crisis’.

Iran maakte een grote show van de aanvallen, met veel symboliek, schrijft Safi. Ze werden uitgevoerd rond dezelfde tijd (1.30 uur in de nacht) als de Amerikaanse aanval op de auto van Soleimani en Iraanse topfiguren twitterden meteen Iraanse vlaggen (zoals Trump de Amerikaanse na de liquidatie). Maar de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Zarif twitterde ook meteen dat de beperkte actie binnen het internationaal recht op zelfbescherming valt, merkt Safi op, en dat Iran niet uit is op een oorlog.

Trump bagatelliseerde de aanvallen. ‘Dit biedt de gelegenheid voor beide partijen om te de-escaleren zonder gezichtsverlies.’

‘Iran zal kunnen zeggen dat het gewelddadige wraak heeft genomen voor de dood van Soleimani en omschakelen naar oorlog via milities – de favoriete strategie van Iran tegen een onmetelijk veel sterkere tegenstander – en naar diplomatieke druk om de Amerikaanse troepen uit Irak te laten vertrekken. De VS kunnen ook een stapje terugdoen en de wraakactie afdoen als een slappe daad zonder enig gevolg.’

Maar, geeft Safi toe: ‘Dit is het beste-gevalscenario.’

Venezolaanse interim-president Guaidó is ‘jogger die zijn laatste ronde rent’ - 7 januari

Juan Guaidó geeft een persconferentie nadat hem de toegang tot het parlement is geweigerd. Beeld EPA

Juan Guaidó werd een jaar geleden bejubeld als de ‘Obama van Venezuela’. In april 2019 schreef de zoon van een leraar en een taxichauffeur dat het moment voor verandering aangebroken was. Negen maanden later komt hij het parlement niet meer in. Hij zou een ‘jogger zijn die zijn laatste ronde rent’.

Het lijkt erop dat de gok die Amerika genomen heeft door Guaidó te steunen, verkeerd uitpakt, schrijft The New York Times. Het buitenlandbeleid ten aanzien van Venezuela verwordt ‘steeds meer tot een mislukking’, schrijven Julie Turkewitz, Lara Jakes en Ana Vanessa Herrero.

Guaidó werd volgens hen ‘aanvankelijk door velen omarmd als een frisse stem op een plaats waar zovelen hadden gefaald’. Maar: ‘na een jaar van ingewikkelde manoeuvres door Guaidó - zoals een poging het leger te overtuigen zich tegen de president te keren en een poging om broodnodige humanitaire hulp vanuit het buitenland te krijgen - slaagde Guaidó er niet in Maduro, die stevige controle behoudt van het leger en van de nationale rijkdommen, te verstoten.

‘Miljoenen Venezolanen hebben de afgelopen jaren in een emotionele achtbaan gezeten en hun hoop op verandering bij de ene leider na de andere gevestigd. Telkens zagen ze hen falen en de oppositie afbrokkelen. Op maandag zeiden velen dat de gebeurtenissen van het weekend aanvoelden als een laatste, brute crash.

‘In het openbaar is meneer Guaidó vrolijk gebleven. Maar privé blijkt soms de tol van het afgelopen jaar. (…) Het gehuurde appartement [van het gezin Guaidó] in een middenklassebuurt in Caracas is half leeg, het huis van een man die niet zeker weet waar hij morgen zal slapen.’

Volgens de Britse krant The Guardian  hapert de campagne tegen Maduro . Toch heeft Guaidó beloofd dat 2020 het ‘jaar van vrijheid’ van Venezuela zal worden. ‘Meer dan vijftig regeringen, waaronder de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Brazilië, erkenden Guaidó [vorig jaar] als president van Venezuela, op basis van zijn leiderschap in de protesten en vermoedens dat Maduro de presidentsverkiezingen van 2018 had gestolen. Ondanks die steun, massale straatprotesten en minstens twee pogingen om militaire opstanden tegen Maduro te veroorzaken, heeft Guaidó de autoritaire erfgenaam van Hugo Chávez niet omvergeworpen, die nog steeds steun geniet van China en Rusland.

‘In een recent interview met El País ontkende Guaidó dat zijn protest was mislukt. Hij vergeleek zichzelf met een jogger die ‘de laatste ronde’ ingaat van de zoektocht naar politieke verandering.’

Volgens de Franse krant Le Monde staan de beelden van een hulpeloze Guaidó bij het Venezolaanse parlement ‘symbool voor de nieuwe mate van chaos die de politieke situatie heeft bereikt in dit land, waarvan het ‘socialistische’ regime van Nicolas Maduro, erfgenaam van Hugo Chávez, een dictatuur is geworden.’ (…)

‘Na de gekke dag van zondag wordt niet alleen het presidentschap van Venezuela betwist door twee mannen, maar het parlement heeft twee leiders die tegelijkertijd legitimiteit claimen. Terwijl de politie Juan Guaidó het gebouw uittrok, kozen afgevaardigden er in een woedende sfeer Luis Eduardo Parra, een voormalige tegenstander die is beschuldigd van corruptie, als parlementsvoorzitter. Een paar uur later klaagden andere volksvertegenwoordigers, verzameld in de kantoren van een oppositiekrant, over een ‘parlementaire staatsgreep’ en herkozen Guaidó als voorzitter en interim-president.’

De gevolgen van deze versnelde politieke desintegratie zijn in de eerste plaats alarmerend voor de 30 miljoen inwoners van Venezuela, aldus Le Monde in zijn commentaar. ‘Alleen diplomatieke druk van de Verenigde Staten en de Europese Unie kan de Venezolaanse politieke actoren helpen de impasse te doorbreken. Door te onderhandelen over nieuwe verkiezingen, om een einde te maken aan de dramatische drift van een land dat alles heeft om voorspoedig te zijn.’

Het vuurwerkverbod is wel/geen goed idee - 31 december

Vuurwerkresten op straat in het centrum van de hoofdstad na de oud en nieuw viering. Beeld ANP Evert Elzinga

De rookpluimen van Nieuwjaarsnacht zijn amper opgetrokken, of het debat over het voortbestaan van consumentenvuurwerk explodeert en de Partij voor de Dieren en GroenLinks werken aan een vuurwerkverbod. Een bloemlezing uit de talloze lezersreacties die de Volkskrant ontving: de een wil geen verbod maar een schadefonds, de ander ziet heil in een verbod op knalvuurwerk.

Geen verbod, maar verscherpte regels

‘In plaats van het blijkbaar onhaalbare vuurwerkverbod, zou je ook het volgende af kunnen spreken:

- bezit, vervoer en afsteken van vuurwerk onder invloed (norm conform verkeerswet) is niet toegestaan;

- bezit en vervoer van vuurwerk door minderjarigen is niet toegestaan (zie Arnhem);

- afsteken van vuurwerk door minderjarigen is alleen toegestaan onder toezicht van een of beide ouders die niet onder invloed is;

- op overtreding van een of meer van deze regels staat een boete van het dubbele van de waarde van het vuurwerk dat de betrokkene in bezit heeft, met een minimum van 1.000 euro, en een straatverbod tijdens de eerstvolgende vuurwerkperiode.

Zo maar doen?’

Arno Witte, Hoofddorp

Een vuurwerkfonds

‘Als de vuurwerk verkoop aan particulieren niet verboden wordt, is het misschien wel een goed plan om er een soort toeslag op te doen die in een fonds wordt gestort waarmee schade kan worden hersteld. Net zoals je bij het boeken van een reis moet bijdragen aan het calamiteitenfonds.

‘In datzelfde fonds kan dan het bedrag worden gestort dat de overheid aan BTW inkomsten heeft van de vuurwerkverkoop (dit jaar ruim 13 miljoen euro). Op deze manier wordt tenminste een deel van de materiële schade gedekt door de vuurwerkliefhebbers zelf.’

Gerda Pauwelussen, Castricum

Ondermijnen van veiligheid

‘Met artikel 6 van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie (‘Eenieder heeft recht op vrijheid en veiligheid van zijn persoon’), dat juridisch bindend is voor Nederland, kun je bij de rechter particulier vuurwerkbezit laten verbieden. Want dat artikel verdraagt zich op geen enkele wijze met de legale aankoop, en het tot ontploffing brengen van explosieven door burgers, vaak nog onder invloed ook. Zij ondermijnen daarmee de veiligheid van derden.’

Dam Weijers, Amsterdam

Vuurwerkboeren

‘Het is met vuurwerk net als met alles: aanbod schept vraag. Het gebruik verbieden is dus tamelijk zinloos als het spul gewoon in de schappen ligt. Het aanbod aanpakken is misschien ook niet meteen het einde van het vuurwerkverhaal, maar begin eens met onze nationale vuurwerkboeren te praten. En maak onderscheid tussen knal en sier. Het onwettig maken van knalvuurwerk levert in ieder geval op dat je niet de wet kunt overreden zonder jezelf te verraden.’

Jan Jozef Pool, Amsterdam

Collateral damage

‘Misschien is het een idee om het belastinggeld, dat binnenstroomt door de verkoop van vuurwerk, te besteden aan goede doelen. Een fonds voor schadevergoeding aan slachtoffers van vuurwerk bijvoorbeeld, zoals de Haagse politieagent die blijvende gehoorschade opliep toen hij een vuurwerkbom onder zijn auto kreeg. 

‘Het geld kan ook gebruikt worden om bomen te planten. Misschien zuiveren die de vuile lucht die ontstaat door de dampen van het vuurwerk. Er zijn de laatste tijd ook veel agenten wegbezuinigd; het geld kan geïnvesteerd worden in de politie om extra personeel aan te trekken. Maar nog doeltreffender is: een algeheel verbod op knalvuurwerk! Helaas gaat het voor Mark Rutte en consorten nu alleen maar om het geld. Dat dieren getraumatiseerd worden, mensen een oog of vingers verliezen en hulpverleners hun werk niet normaal kunnen uitvoeren is slechts collateral damage.’

Bert Westra, Stiens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden