Opinieblog Khashoggi

Opinieblog: Media over wat de Amerikanen moeten met bondgenoot Saoedi–Arabië

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media of lezersbrieven, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

Jamal Khashoggi in 2014. Beeld AFP

De Amerikaanse president Trump telefoneerde met de Saoedische koning ­Salman en die ontkende iets te weten over wat er is gebeurd met de ­Saoedische journalist Jamal Kha­shoggi, die vorige week verdween tijdens een bezoek aan het Saoedische consulaat in Istanbul. Volgens Turkije is hij daarbinnen vermoord. Trump zei tegen verslaggevers: ‘De ontkenning was heel, heel sterk. Het klonk mij in de oren alsof er schurkenmoordenaars in het spel zijn. Wie weet?’

Hij stuurde buitenlandminister Mike Pompeo, die woensdag ook met de koning sprak, naar Riyad. De sfeer is gespannen: Trump dreigde eerder met ‘zware bestraffing’ als de Saoedische regering schuld zou dragen als Khashoggi inderdaad is vermoord. De Saoediërs reageerden verontwaardigd. Khashoggi schreef de laatste tijd voor The Washington Post, dat geeft de zaak een extra Amerikaanse dimensie.

Kroonprins

Centraal staat de machtigste man in de dagelijkse praktijk: kroonprins Mohammed bin Salman. Die zou wat verlichting brengen in het oerconservatieve islamitische en repressieve koninkrijk; dat was goed voor de betrekkingen met deze bondgenoot, belangrijk door de olie en miljardenaankopen van Amerikaans militair materieel, en als het sterkste tegenwicht voor Iran, dat door de regering-Trump als grootste gevaar in de regio wordt gezien. Trump ging kort na zijn aantreden op bezoek in Riyad.

Is het tijd voor een breuk? Of staan er te grote belangen op het spel, zoals historicus Niall Ferguson bijvoorbeeld stelt in het Financieele Dagblad. Het harde confrontatiebeleid van president Trump tegen Iran, dat Ferguson steunt, maakt geen schijn van kans zonder de steun van Saoedi-Arabië. Hij is natuurlijk tegen het vermoorden van journalisten, maar ‘het koor van permanent verontwaardigden’ gaat voorbij aan het feit dat een supermacht vaak ‘met smerige, ondemocratische regimes’ moet samenwerken.

The Washington Post, het Amerikaanse podium van Khashoggi, vindt daarentegen dat de relatie tussen de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië moet worden heroverwogen. Volgens de krant hebben de VS niet zoveel te verliezen als vaak wordt gedacht. Zo is Amerika dankzij de schalierevolutie lang niet meer zo afhankelijk van Saoedische olie. En wat betreft de wapenexport: er is geen wapendeal van belang gesloten onder Trump. ‘Trump heeft de relatie overgewaardeerd en Saoedische leiders aangemoedigd te geloven dat ze zich roekeloos en zelfs crimineel kunnen gedragen zonder gevolgen. Wat de uitkomst van de Khashoggi-zaak ook is, een fundamentele hervorming van de betrekkingen – zo nodig door het Congres opgelegd – is noodzakelijk.’

Donald Trump. Beeld FilmMagic

Hoopgevende vernieuwer?

Ook The New York Times vindt het tijd kroonprins Mohammed bin Salman (MBS) te ontdoen van zijn masker als hoopgevende vernieuwer. De krant publiceerde een ingezonden stuk van de verloofde van Khashoggi, Hatice Cengiz. Ze vertelt hoe ze hem in mei ontmoette en hoe hij was uitgeweken, omdat de kroonprins opeens personen met een kritische blik liet oppakken. Hij zei dat hij zich geen ‘dissident’ voelde, maar een ‘Saoedische patriot’. Hij was blij dat hij in Washington vrij kon schrijven, maar moest denken aan zijn gevangen vrienden thuis. ‘Hij had nachtmerries vol met hun stemmen en gestalten.’

Dit soort onrecht wekt bij columnist Nicholas Kristof een duidelijke stellingname: ‘Eerlijk gezegd is het een schande dat functionarissen van de regering-Trump en Amerikaanse zakenbonzen MBS aanspoorden en toejuichten terwijl hij zakenlieden vastzette, de Libanese premier kidnapte, haastig een crisis forceerde met Qatar en oorlog voerde in Jemen en daar de ergste humanitaire crisis in de wereld veroorzaakte, in de woorden van de VN. De acht miljoen Jemenieten op de rand van uithongering delen deze bizarre mening dat MBS een geweldige hervormer is niet.’

Kroonprins Mohammed bin Salman. Beeld AP

Als Khashoggi (Kristof kent hem al vijftien jaar) niet levend wordt gevonden, moeten de Navo-landen hun ambassadeurs terugtrekken, meent Kristof, en de VS moeten niet terugschrikken voor sancties tegen de prins en zijn vrienden en aandringen op het afzetten van MBS.

Positieve verhalen

Nu heeft Kristof ook een collega die nog niet zo lang geleden met positieve verhalen uit Saoedi-Arabië ­terugkwam: Thomas Friedman. Op de site van de Arabische zender Al Jazeera (gehaat door de Saoedische machthebbers) hekelt columnist Hamid Dabashi de houding van Friedman, die zich door de kroonprins liet uitnodigen en zo onder de indruk was dat hij schreef dat ‘de belangrijkste hervormingen in het Midden-Oosten’ nu in Saoedi-Arabië werden doorgevoerd. Dabashi en zijn vrienden waren opgetogen, schrijft hij, maar het bleken helaas romantische fantasieën. Nu komt Friedman met een rechtzetting van zijn ‘propagandastuk’, schrijft Dabashi, maar dat klinkt huichelachtig.

Thomas Friedman zelf onthult in zijn nieuwe stuk dat de ‘Saoedische journalistieke veteraan’ in een column van bijna een jaar geleden ‘mijn vriend’ Khashoggi is. Die zei toen over de kroonprins: ‘Deze vent heeft Saoedi-Arabië gered van een langzame dood, maar hij moet zijn basis verbreden.’

In het jaar dat volgde, kwam de ‘duistere kant’ van MBS naar boven, schrijft Friedman, maar hij vond dat een positieve houding de kroonprins zou kunnen bijsturen en schreef dat in een column begin september. Nu herhaalt Friedman dat in zijn ogen de hervormingen in Saoedi-Arabië cruciaal zijn voor de hele regio, vooral voor de jongeren, en niet kunnen slagen zonder buitenlandse steun en investeringen. Maar dat hij gezien de gebeurtenissen van het afgelopen half jaar ook goed begrijpt waarom ‘Saoedische en buitenlandse investeerders voorzichtig worden’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.