Opinieblog Brexit-deal

Opinieblog – Eindelijk overeenstemming, maar zonder enige opluchting

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media of lezersbrieven, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

Tegenstanders van de Brexit demonstreren woensdag in hartje Londen, als het nieuws komt dat premier May een deal heeft met de EU. De burgerbewegingen ‘Best for Britain’ en ‘The People’s Vote Campaign’ voeren actie voor een tweede referendum over de Brexit-uitkomst. Beeld EPA

Daar was opeens het verlossende woord over de voortslepende onderhandelingen tussen de Britse regering en de EU: het Verenigd Koninkrijk blijft nog twee jaar binnen de douane-unie om een definitieve oplossing te vinden voor de kwestie van de grens tussen Noord-Ierland en Ierland. De beurzen en het bedrijfsleven veerden op, maar verder was van een juichstemming niets te merken. Ook niet in de Britse pers. The Guardian verwoordt het zo: ‘De premier nodigt uit tot chaos met een voorstel dat niet kan rekenen op een meerderheid in het parlement.’ 

Uit het commentaar van The Guardian: ‘May moet haar collega’s nog overtuigen dat ze een werkbaar plan heeft voor wanneer dit land de EU verlaat, en helemaal voor waar het uiteindelijk naartoe gaat. Die ambivalentie heeft een doel: Mays argument voor de brexiteers dat ze haar tijdelijke onduidelijkheid moeten slikken, terwijl een vrijhandelspact zoals met Canada wordt uitonderhandeld. Met deze list klampt May zich vast aan de macht. Dat verdient ze niet. (...)

‘De kwestie is niet dat Brussel geen deal wil sluiten. Het is louter dat een deal voor May zo vaag moet zijn dat het geen betekenis heeft. Er bestaat geen duidelijkheid over wat de verhouding van het Verenigd Koninkrijk met de open markt binnen de EU zal zijn, noch of het nog steeds in de douane-unie zal zitten, noch of Brexit-Groot-Brittannië een concreet plan heeft om zorgen over migratie het hoofd te bieden. Maar juist dit komt May goed uit: zij blijft liever op haar post met een lapmiddel dan dat ze ten onder gaat aan een principe. (...)

‘De indruk blijft hangen van een Brexit-crisis zonder eind, die het vertrouwen in de democratie ondermijnt. (...) De Tories hebben maandenlang geroepen dat geen deal beter is dan een slechte deal. De Britse bevolking zou hen aan hun woord kunnen houden, als zij de kans krijgt. Als de parlementsleden zouden weigeren het Brexit-plan te steunen, zouden vragen om meer tijd voor een betere deal of zouden stemmen voor nieuwe verkiezingen, zou de chaos losbreken. Gegeven de te verwachten omstandigheden zou het dwaas zijn om een tweede referendum uit te sluiten.’

‘Regering May heeft vertrouwen van de kiezer verloren’

The Daily Telegraph biedt een podium voor een van de grootste voorstanders van een onverdunde Brexit: Tory-parlementariër Jacob Rees-Mogg, onder de kop: ‘Brexit is een kwestie van vertrouwen geworden, en deze regering heeft dat verloren’.

‘Als de geruchten waar zijn, zal de deal slechter zijn dan geen deal, met een noodoplossing nog nadeliger dan lidmaatschap van de EU: een die de regels van de gezamenlijke markt oplegt, terwijl we een derde land zullen zijn. We zullen een kolonie van de EU worden, geregeerd door onze hoge bazen in Brussel.

‘De suggestie dat het Verenigd Koninkrijk, dat nu nog de douane-unie vrijelijk kan verlaten binnen de twee jaar na de aankondiging in 2017, in de toekomst goedkeuring zou moeten vragen voor een vertrek, betekent dat we een hotel verruilen voor een gevangenis. (...)

‘Zoals de zaken er nu voorstaan, voldoen de voorstellen die nu worden voorgeschoteld niet aan de gedane beloften aan de kiezers, niet bij het referendum en niet bij de verkiezingen erna. In werkelijkheid is de half-binnen-half-buitensituatie, die toen nadrukkelijk werd verworpen, ons bijna opgelegd.’

Debat over de gekozen burgemeester: ‘Burgemeesters, toon wat minder koudwatervrees’ - 13 november

Debat in de Eerste Kamer inzake de wijziging in de Grondwet om een gekozen burgemeester mogelijk te maken, 22 maart 2005. Beeld Martijn Beekman

Vandaag debatteert de Eerste Kamer over de benoeming van de burgemeesters: moet die uit de Grondwet? Lees hier de scherpste opinies, zoals van columniste Sheila Sitalsing: ‘Je kunt de zittende burgemeesters uitlachen om hun angst voor Swiebertjes aan het roer, of Prinsen Carnaval, of criminelen die zich vanuit de onderwereld inkopen in het openbaar bestuur – alsof het meteen gruwelijk misgaat wanneer je gewone mensen meer zeggenschap geeft.’

Toch hebben de tegenstanders van de Grondwetswijziging ook wel een punt dat ze eerst een fundamentele discussie willen over veranderingen in het gemeentebestuur, schrijft Sitalsing verder in haar column. Maar: ‘Het punt is evenwel: over die fundamentele probleemanalyse doen we al een jaar of vijftig. Als we daarop gaan wachten, kunnen we net zo goed afspreken dat we het partijbestel rustig door laten roesten. En dat zo houden tot het einde der tijden. Hup Eerste Kamer!’

Populariteit ondanks benoemingsprocedure

‘Burgemeesters functioneren doorgaans uitstekend, maar dat is geen reden om vernieuwing te blokkeren’, schrijft Raoul du Pré in het commentaar. Hij wijst op de vorige poging om de benoeming uit de Grondwet te krijgen, in 2005, die vastliep in de Eerste Kamer. ‘Precies daarom is dit keer gekozen voor deze route: eerst de barrière tot vernieuwing opruimen, dan debat over de vernieuwing zelf. De burgemeesters zouden hun energie beter kunnen steken in dat debat. En daarbij mogen ze wat minder koudwatervrees aan de dag leggen.’

Meer transparantie

De keuze voor het kiezen van een burgemeester moet transparanter. Na maanden van geheimzinnigheid en twee sollicitatierondes koos Amsterdam voor de verwachte burgemeester. Waarom met zo’n omweg, vraagt sollicitant Bob van Buren zich af.

Kies met de gemeenteraad 

Kies de burgemeester met de gemeenteraad, betoogt Jaap van der Ploeg, oud-parlementair redacteur van de NOS en oud-directeur van de RVD: ‘Dat de procedure voor de benoeming van een burgemeester op de helling moet, dringt zich steeds meer op. Die discussie speelt nu al jaren. In 1966 (52 jaar geleden!) pleitte D66 als eerste voor de door de burgers gekozen burgemeester. Andere partijen kwamen met varianten daarop, maar we moeten vaststellen dat er wezenlijk niets is veranderd. Zij het dat nu de gemeenteraad een voorkeur mag uitspreken. Maar de Kroon blijft benoemen.’

Betekent het ontslag van minister Sessions het einde van Muellers onderzoek naar een Rusland-connectie? - 8 november

Jeff Sessions komt woensdagavond 7 november thuis in Washington, na zijn ontslag als minister van Justitie. Beeld AP

De uitslag van de midterms was nog niet binnen – de Democraten veroveren het Huis, de Republikeinen behouden de Senaat – of president Trump stuurde zijn minister van Justitie, Jeff Sessions, al de laan uit. Dat ontslag hing al een tijd in de lucht. Sessions weigerde de president te beschermen tegen het speciale onderzoek van Robert Mueller naar de Russische steun voor Trumps verkiezingscampagne. Sessions vond dat hijzelf te betrokken was bij de kwestie en droeg de verantwoordelijkheid over aan zijn onderminister, tot woede van Trump. Die stelt nu een zelfverklaard tegenstander van het onderzoek aan als nieuwe minister, Matthew Whitaker. Zal die proberen het onderzoek stil te zetten?

‘Grootste bedreiging voor Mueller tot nu toe’

In The New York Times bepleiten twee juristen, Fred Wertheimer en Norman Eisen, dat ook de plaatsvervangende minister Whitaker zich moet verschonen van het Mueller-onderzoek. Dit omdat hij zich in het verleden als activist inzette om Hillary Clinton te laten vervolgen en zijn in het openbaar uitgesproken verwerping van het Rusland-onderzoek.

‘Ondanks het buitengewone succes van de speciale onderzoeker, Robert Mueller – of waarschijnlijker als gevolg daarvan – staat hij voor de grootste bedreiging tot nu toe: het gedwongen aftreden van minister van Justitie Jeff Sessions.

‘Begin vorig jaar verschoonde Sessions, een voormalige campagnemedewerker van Trump, zich van het Rusland-onderzoek en droeg het toezicht daarop over aan onderminister Rod Rosenstein. In die capaciteit overzag en verdedigde Rosenstein het dossier daadkrachtig. 

‘(..) Direct na de benoeming van Mattew Whitaker als plaatsvervangend minister van Justitie, verschoof president Trump het toezicht op het onderzoek van Rosenstein terug naar de Whitaker.

‘Als experts op het gebied van ethiek vinden we dat Whitaker zich zou moeten verschonen van het onderzoek. Als wij in onze decennialange ervaring ooit een schijnbare onbetamelijkheid hebben gezien, is dit het wel: een president verdacht van criminele activiteiten die zijn eigen aanklager aanwijst, iemand die duidelijk vooringenomen standpunten over aspecten van het onderzoek inneemt en heeft geopperd hoe het kan worden tegengewerkt.

‘Geen enkele openbaar aanklager – of eigenlijk geen enkele ambtenaar – zou moeten werken onder zulke omstandigheden. Whitaker moet plaatsmaken. Zijn tegenstrijdige belangen zijn net zo zorgwekkend als het belangenconflict dat Sessions had, misschien zelfs wel meer.

‘Of Whitaker plaatsmaakt of niet, Trumps brutaliteit vereist nu extra veiligheidsmaatregelen. Het Congres moet snel een plan aannemen om het Rusland-onderzoek te beschermen voordat president Trump nog meer actie onderneemt om het bureau van de speciale aanklager onder zijn controle te krijgen.’

‘Loyaliteit en daadkracht zijn niet genoeg voor Trump’

The Atlantic-redacteur David A. Graham vergelijkt Sessions met Don McGahn, de in augustus vertrokken advocaat van het Witte Huis. (Zie ook dit artikel in de Volkskrant). Hij wist, net als McGahn, vanuit de Republikeinse marges, zonder de gebruikelijke afkomst en connecties, een prominente rol in het Witte Huis te veroveren. Maar ook hij kreeg uiteindelijk goedkeuring noch vertrouwen van Donald Trump, ondanks zijn prestaties.

Zowel bij Sessions als bij McGahn werd de verhouding met Trump verstoord door het Rusland-onderzoek, en dan met name door de rol van speciaal aanklager Mueller. ‘Trump was woedend dat geen van beiden hem had beschermd. Hij klaagde over Sessions’ gebrek aan ‘loyaliteit’ en dat voormalig minister van Justitie Eric Holder Barack Obama wel ‘totaal’ beschermd had (wat hij daarmee bedoelde is onduidelijk). Hij instrueerde McGahn tweemaal om Mueller te ontslaan, en McGahn weigerde tweemaal, waarbij hij eenmaal ook dreigde met zijn ontslag.’

Wat betekent het dat zowel Sessions als McGahn nu weg zijn? Trump zei woensdag bij een persconferentie dat hij Mueller op elk moment zou kunnen afzetten – volgens Graham een twijfelachtige aanname. ‘Sessions’ opvolger Matthew Whitaker was al voor zijn regeringsdeelname uitgesproken kritisch op het onderzoek, dus mogelijk heeft Trump nu een leider van het ministerie van Justitie die meer volgzaam is op het Mueller-front. Het is echter onwaarschijnlijk dat de president een minister van Justitie vindt die zoveel doet om zijn prioriteiten te promoten als Sessions. En de nieuwe minister zal aan de baan beginnen met de kennis dat loyaliteit en daadkracht niet genoeg zijn om de gunst van Trump te krijgen.’

Uit The Washington Post:

Heeft iedereen gewonnen bij de Amerikaanse midterms? - 7 november

Nancy Pelosi, de leider van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden, klapt (tussen twee kleinzoons) bij de goede uitslagen voor haar partij in het Huis, tijdens een bijeenkomst in Washington. Beeld AP

De Democraten kraaien victorie omdat ze na acht jaar de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben heroverd, en president Trump viert de Republikeinse winst in de Senaat. Hoe nu verder, met een gespleten Congres? 

Dit was niet de ‘blauwe golf’ waarmee de Democraten het Huis en de Senaat zouden overnemen, is het commentaar van The Wall Street Journal, maar toch is het een grote klap voor Trump. ‘De mogelijkheden voor conservatieve beleidshervormingen zijn dood voor de komende twee jaar en een offensief van onderzoeken zal beginnen.’ 

The Wall Street Journal: ‘Een van de thema’s van deze uitslagen is de herbevestiging van de kloof tussen de stad en de provincie. De Republikeinen hielden grotendeels stand in de rurale districten en de Trump-staten van 2016, terwijl de Democraten in de steden vrij spel hadden. De Republikeinen verloren de meerderheid in het Huis omdat zij ook flink terrein verloren in de buitenwijken, in het bijzonder de relatief welvarende gebieden met hoogopgeleide kiezers. (...)

‘Opvallend is dat het deel van de kiezers dat Trump als persoon verwerpt maar wel zijn beleid waardeert, in de afgelopen twee jaar is toegenomen. Dat is buitengewoon vreemd voor een nieuwe president en laat zien hoeveel kansen hij heeft gemist. Ongeveer tweederde van de kiezers uitten dinsdag hun tevredenheid over de stand van de economie en dit zijn de mensen die hij voor zich had gewonnen als hij ze niet met zijn karakter van zich had vervreemd.

‘Trump en de GOP kunnen zichzelf troosten door te wijzen op de overwinningen in de statehouses in swing states als Ohio en Florida en op hun winst in de Senaat. Maar twee jaar geleden, voor de verkiezingen van 2016, schreven we dat de gok van de Republikeinen met Donald Trump was dat hij op zo’n manier zou regeren dat ze het Huis zouden verliezen in 2018 en dat het de Democraten zou aansporen een nieuwe progressieve regering op te zetten voor 2020. Na dinsdag, en als Trump zijn koers niet wijzigt, zijn ze halverwege.’

Twee jaar oorlog tussen de partijen

‘Trump staat een oorlog tussen de partijen te wachten. Dat zou hem best goed uit kunnen komen’, is de kop boven een analyse in The New York Times. Peter Baker schrijft: ‘President Trump wordt woensdagochtend wakker in een radicaal nieuwe politieke omgeving. Hij wordt geconfronteerd met het vooruitzicht van twee jaar oorlog tussen de partijen met een Huis waar de Democraten de dienst uitmaken, gewapend met de bevoegdheid tot dagvaarden en met de macht om zijn wetsvoorstellen te blokkeren.

‘Van nature strijdlustig, gelukkiger als hij kan knokken, zou de president weleens moeten kiezen tussen het escaleren van het conflict dat Washington de afgelopen jaren uiteen heeft gescheurd en een poging doen tot een soort handreiking en verzoening, iets wat tot dusver niet bepaald een kenmerk van zijn presidentschap was.

‘Nadat hij een verdeeldheid zaaiende en raciaal getinte campagne had gevoerd, liet Trump in de dagen voor de stembusgang doorschemeren dat hij zijn toon in het vervolg wat zal matigen, hoewel eerdere suggesties om samen te werken met de oppositie nooit lang duurden. Maar nu zijn partij niet meer alle machtslagen in Washington beheerst, kan hij niet om de oppositie heen als hij zijn prioriteiten in wetten wil omzetten.

‘Misschien net zo belangrijk: hij beschikt niet langer over de Republikeinse meerderheden om hem af te schermen van onderzoeken naar allerlei kwesties die de Democraten heel graag willen uitpluizen.’

Trump is onderschat

Op de site van de Trump-gezinde zender Fox News schrijft columnist Liz Peek dat Trumps critici hem weer eens hebben onderschat. ‘Het was geen ‘blauwe golf’, hooguit een ‘blauwe rimpeling’. Ondanks het uitgeven van 1 miljard dollar, meer geld dan ooit tevoren voor de midtermverkiezingen, en hoewel ze vol goede moed waren dat ze een historische impopulaire president konden verpletteren, lijken de Democraten slechts een kleine meerderheid in het Huis te hebben behaald, en bij de Senaat kwamen ze niet eens in de buurt. Hun winst in het Huis lijkt op zijn best in overeenstemming met gemiddelde uitkomsten in het verleden, ze hadden meer verwacht.’

Commentatoren ‘suggereerden dat de president een vergissing had gemaakt door de race helemaal over hemzelf te laten gaan. Hij zou zichzelf op de kieslijsten hebben geplaatst. Maar dat deed Trump helemaal niet, dat deden de Democraten. Vanaf het moment dat hij werd gekozen in 2016, heeft links hem tot focus van zijn campagnes gemaakt. Democraten hadden geen economisch programma, ze hadden de anti-Trumpkoorts, en dachten dat dat genoeg zou zijn. (...)

‘En toch, opnieuw, onderschatten zijn critici president Trump. Ja, de Republikeinen hebben het Huis verloren. Maar het behoud van de Senaat was veel belangrijker voor het in een nieuwe balans brengen van de rechtbanken in onze natie en om de Democraten in het Huis in toom te houden. Het is ook een bolwerk tegen afzetting van de president.’

Debat over sancties Iran: noodzakelijk of een slechte strategie? - 5 november

Een Iraanse moeder en kind bij een anti-VS-demonstratie op 4 november in Teheran, Iran. Beeld EPA

De VS hebben vandaag oude sancties tegen Iran hervat. Waar de Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin strikte sancties noodzakelijk noemt, pleit de Iraans-Amerikaanse journalist Jason Rezaian voor een totaal andere aanpak: het opengooien van de markt.

Stop financiering kwaadaardig regime

De Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin betoogt in de Financial Times dat de sancties noodzakelijk zijn om tot een beter kernwapenakkoord met Iran te komen. Met de hervatting van de sancties zet de Trump-regering zich duidelijk af tegen Obama’s beleid, dat volgens Mnuchin gestoeld was op ‘valse hoop op verandering’.

De hoop was dat het opheffen van sancties en het openstellen van de internationale markt voor Iran de inwoners ten goede zou komen. ‘In plaats daarvan deed het Iraanse regime wat het altijd doet: terroristen financieel ondersteunen, aanzetten tot geweld en het stimuleren van instabiliteit van de regio’, aldus Mnuchin. ‘Van de steun aan het wrede regime van Syrië en de Houthi-rebellen in Jemen, tot raketaanvallen op zijn buren: het Iraanse regime is zelfs agressiever geworden.’

De Amerikaanse sancties treffen onder meer de Iraanse energiemarkt, waaronder de export van aardolie, en buitenlandse financiële instellingen die belangrijke zaken doen met de Centrale Bank van Iran. De sancties moeten een einde maken ‘aan alle inkomstenbronnen van een regime dat terrorisme blijft bekostigen, een instabiele wereld bevordert en de zakken van haar corrupte leiders vult.’ Mnuchin benoemt dat de Iraanse bevolking, ‘slachtoffers van een regime dat het steunen van terreur verkiest boven het welzijn van zijn burgers’, niet het doelwit is van de sancties. Daarom worden bepaalde humanitaire middelen, zoals de verkoop van voedsel en medicatie, uitgezonderd van sancties.

‘We zullen geen banken, bedrijven en andere organisaties tolereren die proberen onze acties te omzeilen’, benadrukt Mnuchin. ‘We zullen hen beschouwen als medeplichtigen aan het financieren van de kwaadaardige ambities van Iran.’ De VS zeggen maximale economische druk te blijven zetten op het Iraanse regime, tot het geen bedreiging meer vormt voor de internationale veiligheid en een betere kernwapendeal mogelijk is.

Totaal nieuwe aanpak

Op 4 november 1979 veranderden de relaties van de VS met Iran voorgoed, stelt Jason Rezaian, opinieredacteur van The Washington Post. Rezaian was van 2012 tot 2016 correspondent voor de krant in Teheran, en zat 544 dagen onschuldig vast in een Iraanse gevangenis. ‘Honderden Iraanse studenten vielen die dag de Amerikaanse ambassade in Teheran binnen en gijzelden 444 dagen lang Amerikaanse diplomaten.’

‘Het is veelzeggend’, stelt Rezaian, ‘dat de regering Trump 4 november heeft uitgekozen om strenge economische sancties op te leggen aan de Islamitische Republiek. De olieverkoop zal verminderen, economische transacties zullen opdrogen en gewone Iraniërs zullen een miserabel leven leiden vanwege een regime dat niets om ze geeft en Amerikanen die hun leven tot een hel gaan maken. Vier decennia sancties hebben er niet voor gezorgd dat het Iraanse gedrag fundamenteel verandert. En de kans dat dat nu wel gebeurt is klein.’

Als we Iran willen verlossen, stelt Rezaian, dan is een totaal nieuwe aanpak nodig. ‘Trump moet gebruikmaken van het feit dat hij zich een zakenman zonder gelijke noemt. Hij moet daar gebruik van maken door handel zonder belemmeringen met Iran te beginnen. Slecht gedrag veranderen door langdurige economische relaties, zelfs met oude tegenstanders, is een veel effectievere strategie gebleken dan met sancties regeringen op de knieën dwingen. Onze relaties met Vietnam zijn een mooi voorbeeld.’

‘Sommigen zeggen dat handel alleen het regime zal versterken, maar de recente geschiedenis toont dat het opbouwen van handelsbanden met ondernemers in een vijandelijke omgeving de beste manier is om ter plekke hoofd en harten te winnen. Die worden daardoor een drijvende kracht achter veranderingen. Het is tijd om die ervaring in Iran toe te passen. Het openen van markten is slecht voor autoritaire ideologen. Het garandeert geen democratisering, maar is effectiever dan sancties ooit zullen zijn.’

Oud opinieblog – 1 november

Lees hier ons vorige opinieblog terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.