opinieblog

Opinieblog – ‘De benaming ‘Gouden Eeuw’ daagt juist uit tot het stellen van vragen’

Een selectie van interessante debatten op internet en in andere media of lezersbrieven, bij elkaar geblogd door opinieredacteuren van de Volkskrant.

De ingang van het Amsterdam Museum, dat heeft aangekondigd de term ‘Gouden Eeuw’ niet meer te gebruiken om de 17de eeuw te omschrijven. Beeld AP

Het besluit van het Amsterdam Museum om de term ‘Gouden Eeuw’ te schrappen, roept een storm aan reacties op. Ook in de brieveninbox van de Volkskrant laten veel lezers van zich horen, variërend van instemming tot verbazing: ‘Verwacht het museum dat de mensen in de Gouden Eeuw hun normen en waarden alsnog aanpassen aan de huidige tijd?’

Arm in de Gouden Eeuw

Sommige lezers juichen het besluit van het museum toe:

Het Amsterdam Museum noemt de Gouden Eeuw niet langer goud, omdat de 17de eeuw te lang is bekeken vanuit het eenzijdige perspectief van de machthebbers. Voor de rijke machthebbers waren het gouden tijden, maar voor veel anderen was het bittere armoede. Voor mij is dit een bekend inzicht. In 1965 heb ik in ditzelfde museum (toen nog Amsterdam Historisch Museum) de tentoonstelling ‘Arm in de Gouden Eeuw’ gezien. Mooi dat dit museum na ruim 50 jaar deze draad weer oppakt.

Annelies de Vries, Wageningen

Als docent in de inburgering heb ik jarenlang dankbaar gebruik gemaakt van de dvd Groeten uit Nederland’ (2008, IDTV, Amsterdam) van de Stichting Verleden van Nederland. Op deze dvd bespreken en bekijken inburgeringscursisten uit verschillende culturen acht verschillende onderwerpen. Bij het onderwerp ‘Geld’ wordt de rijkdom in de Gouden Eeuw behandeld, o.a. door een bezoek aan het Trippenhuis in Amsterdam. De ene cursist is onder de indruk van de weelderige inrichting, terwijl een andere, bij het zien van de rode wanden, zegt: ‘Nee, het is helemaal niet mooi. Ik zie het bloed van Afrika’.

Juist als je met mensen uit verschillende culturen spreekt, zie je wat de consequentie is van ‘welvaart’ voor één partij. Maar ook binnen Nederland waren de verschillen groot en was de Gouden Eeuw niet voor alle inwoners positief. Ik woon en werk in het oosten van het land en dat was in de Gouden Eeuw een gebied waar oorlogshandelingen plaatsvonden in wat door Holland ‘incidenten’ werden genoemd.

Een goede actie dus van het Amsterdams Museum om geschiedenis in een breder perspectief te zetten.

Ineke Geerdink, Enschede

Politiek correct

Andere lezers uiten juist kritiek op het besluit:

De Gouden Eeuw sprak en spreekt tot de verbeelding. Al op de basisschool leerde je hierover. De overige eeuwen hadden niet zulke spannende namen en leken minder interessant. De benaming ‘Gouden Eeuw’ daagde uit tot het stellen van vragen en doet dat nog steeds.

Waarom noemden ze het zo? Wat zorgde ervoor dat het voor Nederland een Gouden Eeuw werd? Was het alleen in Nederland een Gouden Eeuw? Zulke vragen roepen antwoorden op en in die antwoorden kun je nuanceren, uitleggen en toelichten. Daar liggen de kansen voor musea, scholen en hun docenten.

Marjan Alta, Haarlem

Wat verwacht het Amsterdam Museum van het afschaffen van de term Gouden Eeuw? Dat ze de geschiedenis kunnen terugdraaien? Dat de mensen in de Gouden Eeuw hun normen en waarden alsnog aanpassen aan de huidige tijd?

H. Beckhuis, Zoetermeer

Politieke correctheid is altijd een vorm van liegen. Zo ook in het geval van het Amsterdams Museum dat het begrip Gouden Eeuw uit zijn woordenschat heeft geschrapt. In economisch, politiek en cultureel opzicht was de 17de eeuw voor ons land namelijk een gouden eeuw

Aan de zwarte kanten van onze Gouden Eeuw is in het verleden terecht vaak aandacht besteed. Moge dat zo blijven. Maar die zwarte kanten zouden geen reden mogen zijn om het opmerkelijke karakter van die eeuw te neutraliseren tot ‘zeventiende eeuw’ zonder meer.

Ewald Vervaet, Amsterdam

Zwart Randje

Ook zijn er lezers die een alternatieve naam of aanpak opperen:

Waarom heeft het Amsterdam Museum er in hun schriftelijke informatie niet gewoon voor gekozen het woord ‘gouden’ van de Gouden Eeuw tussen aanhalingstekens te zetten? In de audiotour voor de bezoeker hadden ze vervolgens kunnen uitleggen waarom ze die tekens geplaatst hadden.

Toegegeven: dan hadden ze hun ‘Fifteen Minutes of Fame’ gemist, maar was de samenleving wel een hoop reuring bespaard gebleven.

Gerda Rozendal, Brummen

‘Gouden Eeuw met een Zwart Randje.’ Klaar!

Dick Bakker, Amsterdam

DIT SCHREVEN WE EERDER OVER HET BESLUIT VAN HET AMSTERDAM MUSEUM

Het Amsterdam Museum wil ruimte bieden aan verhalen uit de 17de eeuw die nog niet verteld worden en wil daarmee relevant zijn voor meer mensen, schrijven vier medewerkers in een opiniestuk.

Verdient dit initiatief navolging? Of moet je afblijven van een historisch begrip dat de Nederlandse trots symboliseert en al eeuwen bestaat? Een rondvraag langs experts.

Geschiedschrijving is een eindeloos proces, daarvan draagt het begrip Gouden Eeuw de sporen, schrijft Sander van Walsum in het commentaar.

‘Alle stikstofvormen worden over een kam geschoren door politici’ - 13 september

Een Greenpeace activist eist schone lucht in Berlijn, waar de EU-grenswaarde voor stikstofuitstoot werd overschreden. Beeld EPA

Bouwprojecten staan al maanden in de wacht met stikstof als de grote boosdoener: verwarring alom. Vandaag krijgt het stikstofdebat een nieuwe wending door de ‘stikstofbrief’ van minister Carola Schouten. Lezers reageren en masse: ‘Niemand begrijpt er nog iets van’ en ‘Stadsparken overleven toch ook ondanks alle verkeer?’ 

Minister Carola Schouten van Landbouw en Natuur is vrijdag met de zogeheten ‘stikstofbrief’ gekomen. Hierin staat wat precies de gevolgen zijn van de uitspraak van de Raad van State, die in mei oordeelde dat de overheid meer moet doen om de stikstofuitstoot in kwetsbare natuurgebieden terug te dringen. Hierdoor zijn allerlei grote bouw- en infrastructuurprojecten, waaronder de renovatie van het Binnenhof en de aanpak knooppunt Hoevelaken, in de knel gekomen. Ook zijn zo’n 18 duizend (woning)bouwprojecten in de wacht komen te staan.

Naar verluidt zou het ministerie van Landbouw voor kleinere projecten met een aangepaste rekenmodule komen, waardoor kleine bouwprojecten wel aan het Programma Aanpak Stikstof (PAS) voldoen en mogelijk weer op gang kunnen komen. Daarnaast heeft het kabinet een commissie aan het werk gezet onder leiding van oud-minister Remkes, die na Prinsjesdag met een eerste advies komt over structurele maatregelen om aan de Stikstofuitspraak tegemoet te komen.

Intussen is Mobilisation for the Environment (MOB), de milieugroep die met succes duizenden stikstofvergunningen aanvocht bij de Raad van State, naar de rechter gestapt om de de bestaande vergunning van de Amercentrale in Geertruidenberg aan te vechten. MOB overweegt daarnaast ook procedures te starten over andere vergunningen van bestaande projecten.

Lezersbrieven

Het onderwerp ‘stikstof’ roept veel reacties op bij lezers, zie hieronder een selectie van lezersbrieven.

Ben Ale uit Delft stelt dat de gedachte achter het Plan van Aanpak Stikstof ‘nu uitstoten, compenseren in de toekomst’ was. ‘Maar helaas, de toekomst komt sneller dan je denkt.’

De Amsterdamse Onno-Sven Tromp is sceptisch: ‘Door het stikstofbesluit van de Raad van State liggen veel bouw- en infrastructuurprojecten stil. Maar nu laat minister Wiebes van Economische Zaken een nieuwe stikstoffabriek bouwen om buitenlands gas aan te lengen met extra stikstof. Gaat dat goed?’

Onbegrip

‘Er is een stikstofprobleem, tenminste als we de berichtgeving hierover moeten geloven. Bouwprojecten worden stilgelegd (met een onwaarschijnlijke kapitaalvernietiging tot gevolg), D66 komt met een lumineus idee om de veestapel te halveren (hetgeen weinig stemmen zal opleveren ben ik bang) en tegelijkertijd komen er berichten, dat er stikstoffabrieken worden gebouwd. Met als doel, om buitenlands gas geschikt te maken voor ons gasnet. Niemand begrijpt er nog iets van’, volgens Ad Houtepen, oud-docent aan het Stedelijk Gymnasium te Breda. 

‘Met het stikstofprobleem worden een paar stikstofverbindingen bedoeld, zoals ammoniak en stikstofoxiden. Met behulp van stikstoffabrieken wordt het ‘element’ stikstof aan het aardgas toegevoegd om het laagcalorisch te maken. Aangezien 99 procent van de Tweede Kamerleden, bewindslieden en andere beleidsmakers het vak scheikunde na de derde klas van het middelbaar onderwijs heeft laten vallen, zal niemand van deze bevolkingsgroep kunnen uitleggen hoe het zit; terwijl ze wel op de posities zitten, waar besluiten worden genomen. Help!’

Hans van Noord uit Utrecht heeft zijn bedenkingen bij het ‘lumineuze idee’ van D66 om de veestapel te halveren: ‘Volgens D66 moeten het aantal varkens en kippen gehalveerd worden zodat er gebouwd kan worden. Als ik de keuze heb tussen varkens en kippen of beton en asfalt, geef mij dan maar het eerste.’

Zure regen

Milieutechnoloog Leo Habets uit Sneek plaatst echter enkele kritische en relativerende kanttekeningen: ‘Wij zijn nog steeds een land van dominees, die graag hel en verdoemenis over onszelf afroepen. De Volkskrant doet hier hard aan mee door op de voorpagina van 10 september als belangrijkste nieuws te melden dat de veeteelt maar een half procent aan onze economie bijdraagt, maar wel een derde deel van onze stikstof uitstoot. Hierbij wordt vergeten, dat wij met 90 miljard euro na Amerika de grootste exporteur van landbouwproducten zijn: dat is 16 procent van onze totale export. Via de export van landbouwproducten halen we een belangrijk handelsoverschot, nodig om de binnenlandse economie draaiende te houden. Met het stilleggen van heel veel projecten creëren we onze eigen recessie en als we daar binnenkort zijn aangeland, dan zetten we onze mooie principes noodgedwongen weer overboord.

‘Verderop, een tabel waarin de stikstofopbouw per provincie en per hectare wordt vermeld. Dit is gemiddeld 1655 mol oftewel 23 kg per hectare. Als je bedenkt dat grasland alleen al 100 tot 200 kg stikstof per jaar nodig heeft om te kunnen groeien, waar hebben we het dan over? Enkele tientallen jaren geleden is de mest uit de landbouw al aan banden gelegd via de fosfaatnorm en via injecteren in plaats van sproeien. Toen was zure regen het thema en daar hoor je nu niemand meer over.

‘Wanneer krijgen we eens kwalitatief echt goede informatie over aard, bron en hoeveelheid van stikstofuitstoot. Gaat het bijvoorbeeld om ammoniak uit mest (NH3), om nitraat uit kunstmest (NO3) of om industrie- en verkeersuitstoot (NOx)? Wat doet dit precies in de natuur en wat zijn de mogelijke oplossingen? Is het wel reëel om in ons dichtbevolkte land te eisen dat onze bossen aan de hoogste normen voldoen? Stadsparken overleven toch ook ondanks alle verkeer. Rechters en politici zijn over het algemeen geen uitblinkers in deze materie. Voor mijn gevoel scheren ze alle vormen van stikstof over een kam en gebruiken politici het met name om zich te onderscheiden. Waar halen zij hun kennis vandaan om besluiten te nemen die vergaande gevolgen hebben voor economie en werkgelegenheid?’

‘Shell moet zelf gaan publiceren hoeveel belasting ze betalen’ - 12 september

De raffinaderij van Shell in Pernis. Beeld ANP

Multinationals in Nederland profiteren in de toekomst mogelijk minder van fiscale aftrekmogelijkheden. Het kabinet neemt een wetsvoorstel van de linkse oppositie over om de ‘liquidatieverliesregeling’ aan te pakken, waarbij multinationals liquidatieverliezen in het buitenland kunnen aftrekken van hun winst in Nederland. Arnold Merkies, coördinator van Tax Justice NL Network, moet het nog zien: ‘De vraag is wanneer die wet er komt en of die niet afgezwakt wordt.’

Is de aankondiging van het kabinet symbolisch of echt een breuk in de relatie tussen bedrijfsleven en rechtse coalitiepartijen?

‘Dit voornemen is natuurlijk strategisch gelekt, maar in feite weten we nog niets. Enerzijds is het positief dat het kabinet het voorstel van GroenLinks, PvdA en SP overneemt. Anderzijds lijkt het erop dat het eieren voor zijn geld kiest, want ook zonder hen zou het voorstel waarschijnlijk een meerderheid krijgen.

‘Echt positief zou ik zijn als de coalitie zou zeggen: zet het wetsvoorstel maar door en dan gaan we voor stemmen, in plaats van dat het kabinet het overneemt. Nu is de vraag hoe snel dat gaat. Zo werd bijvoorbeeld eerder over bronbelastingen in het regeerakkoord gezegd dat die echt verschil zouden gaan maken. We wachten daar nu al twee jaar op. Ze komen nu met Prinsjesdag, maar van eerdere concepten daarover weten we dat er nog serieuze gaten in de regeling zitten.

‘Mijn zorg is ook dat het kabinet eerst een uitgebreide consultatie wil doen, waarbij de wet na een uitgebreide lobby wordt afgezwakt en er mogelijk nieuwe loopholes worden gecreëerd.’

Stel dat het wetsvoorstel niet wordt afgezwakt, gaat het dan wel ver genoeg?

‘Het is duidelijk dat alle voors en tegens zijn afgewogen en dat er bewust een niet al te streng voorstel is opgesteld: het is niet zo dat het aftrekken van verlies in het buitenland helemaal niet meer mogelijk wordt, het wordt alleen ingeperkt.

‘Het is verder vooral van belang dat bedrijven als Shell transparanter zijn over hoeveel belasting ze betalen. Omdat er geen duidelijkheid is over hoeveel belasting multinationals betalen, kunnen ze zich daarachter verschuilen. Pas toen de publieke druk dusdanig groot werd, bekende Shell dat ze feitelijk geen belasting betalen in Nederland. Nu is uitgelekt dat ze als gevolg van het nieuwe voorstel belasting moeten gaan betalen, maar hoe kunnen wij dat controleren? Het beste zou zijn als Shell dat zelf zou publiceren.

‘Tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer gaf hun financiële topman aan dat te willen doen, maar toen journalisten erop doorvroegen wilden ze er geen termijn aan binden. Om regels voor transparantie in te voeren zijn internationale afspraken nodig. Daar pleit Nederland wel voor, maar andere landen (met name Duitsland) werken helaas niet mee.’

Wat zijn de gevolgen voor het vestigingsklimaat als de liquidatieverliesregeling echt fors aangepakt wordt?

‘Er zijn in Nederland bedrijven die hier vooral om fiscale redenen zitten. Die zijn niet loyaal en gaan weg zodra de belastingvoordelen wegvallen, maar dat type bedrijf wil je hier überhaupt niet hebben. Je wil dat bedrijven hier zitten omdat er bijvoorbeeld een goede infrastructuur is of goed opgeleid personeel. Shell zit hier ook vanwege de chemische industrie, de raffinaderij en andere fiscale voordelen, die gaan niet zomaar weg. Maar ze moeten zich wel realiseren dat ze belasting moeten betalen en daar meer open over moeten zijn.’

Lees ook: De tijd van Shell komt wel weer

Columnist Sheila Sitalsing over de inperking van de aftrekmogelijkheden: ‘Geen aderlating voor de grote jongens dus, wel een maatregel waarmee je mooie sier maakt bij de gewone mensen, als kabinet.’

Gaat de gaskraan écht dicht over drie jaar? ‘Ik hou mijn hart vast’ - 11 september

Protestbord langs de A7 bij de gemeente Slochteren. In dit gebied werd voor het eerst naar gas geboord. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Over drie jaar gaat de gaskraan in Groningen dicht, kondigde minister Wiebes dinsdag aan. Eerst zien, dan geloven? Volgens Susan Top van het Groninger Gasberaad zijn bewoners argwanend, raadslid Bé Schoolema in Loppersum is voorzichtig positief: ‘Dit besluit is een klein stapje in het herstel van vertrouwen.’

Nog meer rompslomp?

Susan Top, secretaris van het Groninger Gasberaad, houdt haar hart vast:

‘Er was euforie toen Wiebes in maart 2018 bekendmaakte dat hij de gaskraan ging dichtdraaien, dat was een absoluut kantelpunt. Maar vrij snel daarna greep hij in de versterkingsmaatregelen in, waardoor enorme vertraging is ontstaan en veel capaciteit verloren is gegaan. Per saldo zijn we daarmee van de regen in de drup beland.

‘Daardoor is er argwaan onder bewoners: wat gaat dit besluit nu betekenen? Sinds vorig jaar is de boel nog niet goed opgestart, beginnen we straks weer opnieuw? Niemand zit natuurlijk te wachten op onnodige sloop en nieuwbouw. Maar als je al een jaar lang een brief in huis hebt liggen met versterkingsadvies en de mededeling dat je huis onveilig is, staat je leven stil.

‘Ik hou mijn hart vast voor de wetsvoorstellen over versterking die in de maak zijn. Het wordt steeds ingewikkelder: Binnenlandse Zaken bemoeit zich ermee, er komt een commissie bij. Het duurt wel even voordat dat op stoom is, en die tijd hebben we niet. Het ergste dat ons kan overkomen is nog twee jaar pappen en nathouden met bureaucratische rompslomp, en dat het gebied uiteindelijk wordt achterlaten in de huidige staat. Ook is het niet helemaal duidelijk waarom het nu wél gaat lukken de gaskraan zo snel dicht te draaien.

‘Ik ben wel heel positief over de wijze waarop de schadeafhandeling door de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade ter hand is genomen. Het kostte dan wel een jaar en er worden fouten gemaakt, maar dat is onvermijdelijk. ‘De kop is door het halster’, zoals we hier zeggen: de basis is inmiddels op orde. Wel is het jammer dat schadeafhandeling en versterking als aparte processen behandeld worden. Het is vervelend als je eerst met een schadeprocedure bezig bent, en daarna nog eens in een versterkingsprocedure belandt.’

Herstel van vertrouwen

Bé Schollema, wethouder voor de PvdA en GroenLinks in Loppersum, is voorzichtig positief:

‘Het besluit van minister Wiebes is een klein stapje in het herstel van het vertrouwen. In 2018 heb ik gezegd: eerst zien, dan geloven. In gelul kan je immers niet wonen. Nu bewijst de minister dat hij zich op zijn manier heel erg heeft ingezet voor het sluiten van de gaskraan. En ik ga er wel vanuit dat het streven naar 11,8 miljard kubieke meter gaswinning, het ‘veilige niveau’, gehaald wordt.

‘Voor de gemiddelde bewoner zegt zo’n getal niet zoveel. Het vertrouwen is in zoverre weg dat bewoners niet het gevoel hebben dat dit iets uitmaakt voor de veiligheid. De laatste jaren zijn er afspraken gemaakt over schadeherstel en versterken, nu is het zaak dat we die afspraken gaan waarmaken. Het is sterk dat de minister heeft aangegeven dat dit besluit geen invloed heeft op de lopende versterking. We zitten midden in de uitvoering daarvan in het dorp Loppersum, extra onzekerheid daarover kunnen bewoners niet gebruiken.

‘Tijdens de technische briefing van de maatregelen, werd duidelijk dat er echt een doordacht plan is. Maar waar ik niet tevreden over ben, is de formulering dat het niveau van gaswinning straks ‘nihil’ moet zijn. Dat houdt de mogelijkheid open dat de kraan weer opengaat tijdens een koude winter of bij het tegenvallen van de import van stikstof en gas. Er moet een operationeel plan komen voor definitieve sluiting van het Groningerveld, zodat Groningers niet meer het gevoel hebben dat ze het sluitstuk zijn van de energievoorziening.’

Geen verrassing

Hein Dek, NAM-woordvoerder, verwijst naar de reactie op NAM.nl:

Deze ontwikkeling in de versnelde afbouw van Groningen is niet verrassend. De minister had de wens om sneller af te bouwen al eerder aangekondigd, bij de publicatie van het ontwerpbesluit voor het komende gasjaar.’

GASWINNING IN GRONINGEN: VAN MELKKOE TOT HOOFDPIJNDOSSIER

Jarenlang was de gaswinning in Groningen vooral een melkkoe voor de staat, waarvan de risico’s werden gebagatelliseerd. Hoogstens het servies zou een keertje rammelen.

Minder gaswinning betekent niet meteen het einde aan de aardbevingen, leerde de schok bij Westerwijtwerd eerder dit jaar.

Misschien mosterd na de maaltijd, maar de parlementaire enquête naar de gaswinning in Groningen heeft ook symbolische betekenis.

Van het versterken van huizen komt nog weinig terecht. Zo waart Kafka over het Hogeland.

Oud opinieblog – 10 september

Lees hier ons vorige opinieblog terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden