Opinie

Opinie: Zonder ministerie van Digitale Zaken blijft Nederland achter in Europa

Wie weert de digitale dreigingen af? In Den Haag: niemand in het bijzonder. Een apart ministerie is dringend nodig, betogen Bart van der Linden en Wim Willems.

Deelnemers in actie tijdens het hackevenement Capture the Flag, 2017. Beeld ANP
Deelnemers in actie tijdens het hackevenement Capture the Flag, 2017.Beeld ANP

Wordt het internet na corona weer minder belangrijk? Vergeet het maar. Ja, de horeca en de winkelstraat zullen opveren, maar 2019 komt nooit meer terug. De trend is: de digitale wereld dijt uit. Met de bestaande technieken zullen ondernemers nóg meer mogelijkheden creëren. Tegelijk blijft de techniek zelf groeien. De deepfakes komen eraan, perfect getruukte video’s met meer (emotionele) overtuigingskracht dan ons (verstand) lief is. Zelfrijdende auto’s zijn the next big thing – maar waar mogen ze rijden, met wie aan boord en wie draait op voor schade? Cyborgs staan te trappelen in de coulissen om voorgoed te herdefiniëren wat ‘een mens’ is.

En alsof dat allemaal niet genoeg is, zullen kwantumcomputers het innovatietempo naar verwachting nog opjagen. Of kunstmatige intelligentie in 2029 het menselijk brein evenaart, zoals Silicon Valley-visionairs beweren, is de vraag. Maar dat de samenleving verder zal blijven digitaliseren, staat wel vast. En dat dat explosieve vraagstukken van juridische, ethische, economische, psychologische en dus politieke aard zal oproepen, ook.

O ja, en intussen hebben we nog steeds geen antwoord op de inmiddels alweer vertrouwde duistere kanten van de digitale wereld, zoals het vervluchtigen van onze privacy, identiteitsdiefstal en de buitensporige concentratie van marktmacht en – daardoor – rijkdom. Die kwesties zijn niet principieel onoplosbaar, maar vergen wel diep inzicht en politieke moed.

Kortom, genoeg te doen, en urgent is het ook. Geen wonder dat veel landen en de Europese Unie een speciale plaats in hun politieke en bestuurlijke instituties hebben gecreëerd voor ‘digitale zaken’. De EU heeft daarvoor een speciale Commissaris, Margrethe Vestager, tevens vice-voorzitter van de Europese Commissie. Tal van landen hebben een speciaal ministerie. In Europa bijvoorbeeld Duitsland, al sinds 2014, Oostenrijk en Spanje sinds 2018, Griekenland sinds 2019. Buiten Europa staan Japan, Zuid-Korea, India, Israël, Egypte, Iran, Qatar, Nigeria, Oeganda en Colombia op de lijst, en dan zijn we lang niet alle 193 VN-lidstaten nagelopen.

Internetknooppunt van Europa

Wie schittert door afwezigheid, zijn wijzelf. Nederland is digitaal gezien bepaald geen achterlijk land. Onze infrastructuur behoort tot de beste ter wereld. De grootmachten in de halfgeleiderindustrie – ASML, ASMI en NXP – zijn van hier. We zijn het internetknooppunt van Europa. En ook internationale datacentra zijn steeds vaker in de polder te vinden. Met dat laatste is trouwens meteen weer een controversieel thema genoemd, want is het wel zo aantrekkelijk om ‘de harde schijf van de wereld’ (Lubach) te zijn? Het Rijk heeft geen mening. Of eigenlijk: het Rijk heeft geen idee.

Wat we hebben, is een parlementaire commissie. Voorheen een tijdelijke en nu, hoera, een permanente. (Althans, daartoe is een motie aangenomen. Sindsdien is er weinig gebeurd.) Dat is natuurlijk veel te mager. Toen treinen, auto’s en vliegtuigen de wereld op zijn kop zetten, hadden we niet genoeg aan een permanente Kamercommissie. Daarom kwam er een ministerie van Verkeer (zij het pas in 1945 – geen goed voorteken). Nu digitale technologie de wereld herschept naar haar beeld en gelijkenis, is een ministerie van Digitale Zaken nodig. Nu, en niet pas in 2045. Want al beweren de secretarissen-generaal dat ze gewend zijn om volop ‘over de grenzen van departementen heen te werken’, het woord ‘grens’ is veelzeggend: daarachter begint het thematische buitenland.

Natuurlijk kunnen we het ook níét doen, zo’n nieuw ministerie. We kunnen alles overlaten aan de makers, de markt en de misdaad. Dat heeft inderdaad de voorkeur van velen: van de Googles en Facebooks, de deepfakers en de cyborgs, de identiteitsdieven en de privacyschenders. Maar wij denken dat er een tegenmacht nodig is op basis van politiek-bestuurlijke kennis, visie en beleid. Dat vraagt om een ministerie van DiZa. Gecontroleerd, natuurlijk, door die vaste Kamercommissie.

Bart van der Linden is researcher & promovendus aan Nyenrode Business Universiteit, oprichter van het Digital Ecosystems Institute en eigenaar van Source2Innovate.

Wim Willems is wethouder van de gemeente Apeldoorn en medevoorzitter van de werkgroep SmartCity binnen de G40.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden