Opinie: Ziekenhuizen hebben enorme CO2-voetafdruk. Er moet daarom een herbezinning komen op gebruik van materialen.

De zorg in Nederand is een grote vervuiler. De bestuurders van verzorgingstehuizen en ziekenhuizen hebben daar nauwelijks aandacht voor, stelt Ilyes Machkor.

null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit

In ziekenhuizen en verzorgingstehuizen bruist het van de initiatieven gericht op het verduurzamen van de zorg. Door de milieuthermometer en de Green Deal Zorg zetten artsen, verpleegkundigen en facilitaire medewerkers zich hard in om bij te dragen aan duurzame zorg. Dat is hoog tijd, want de zorg is verantwoordelijk voor ongeveer 7 procent van de totale CO2-uitstoot van Nederland. Daarnaast blijkt uit recent onderzoek van het RIVM dat een groot deel van de vervuiling vanuit Nederlandse ziekenhuizen in het buitenland terechtkomt; wij vervuilen, maar merken de effecten dus niet.

Wat mij zorgen baart is dat, hoewel er verschillende bottom-up-activiteiten ontstaan, veel bestuurskamers nog te grijs blijven denken en duurzaamheid maar in enkele strategische visies terugkomt.

Uit een rapport van Philips kwam naar voren dat slechts 3 procent van de Nederlandse zorgbestuurders duurzaamheid als topprioriteit ziet. Na het vernietigende rapport van het IPCC over het belang van het drastisch verlagen van de CO2-uitstoot volgt ook een oproep vanuit 200 medische tijdschriften: ‘De grootste dreiging voor de gezondheid is het gebrek aan leiderschap en effectief klimaatbeleid.’

Luchtvervuiling, hittestress en andere factoren hebben grote negatieve impact op de gezondheid. Hierdoor kunnen we wellicht zeggen dat door haar grote en wereldwijde impact de zorg haar eigen klanten maakt. Een onbedoeld gevolg van een vervuilend systeem.

Ondanks hun harde werk is de inzet van medewerkers niet voldoende. Het verduurzamen van een zorgorganisatie en al helemaal van het zorgsysteem, kan niet worden overgelaten aan de interesse en passie van medewerkers. Echte verduurzaming moet onderdeel worden van alle processen en systeemdrempels moeten weggenomen. Door een punt op de horizon te zetten, weten medewerkers waar ze aan bijdragen en naartoe werken. Door het gebrek aan leiderschap is er geen visie op de lange termijn en blijven ingewikkelde vragen onbeantwoord.

Circulariteit is één van deze ingewikkelde uitdagingen. De zorg gaat uit van lineaire producten die goedkoop in het buitenland worden geproduceerd en na gebruik in Nederland worden verbrand omdat deze met de patiënt in contact zijn geweest. Dit resulteert in miljoenen kilo’s afval per jaar.

Het sluiten van de keten in de zorg vraagt een fundamentele herziening van de omgang met materialen en een forse stijging in het gebruik van herbruikbaar materiaal. Het internationale karakter van deze keten maakt het ingewikkeld om circulariteit per instelling te organiseren. Voor daadkrachtige systeemverandering is een landelijke of regionale aanpak nodig waarin meerdere zieken- en verzorgingstehuizen met elkaar werken aan circulaire infrastructuur. Gezamenlijke inkoop, opslag, transport, reiniging, sterilisatie, onderhoud en verwerking van materialen en afval zijn hard nodig om toekomstbestendig te kunnen bouwen aan een circulair zorgsysteem.

Naast de impact op grondstoffen en het klimaat heeft ook corona het belang van circulariteit bewezen. Nog steeds heeft de zorg te maken met tekorten aan materialen die buiten Europa worden geproduceerd. Als we van deze afhankelijkheid af willen, moeten we nagaan hoe we de productie van onze materialen lokaal kunnen organiseren. Dit voorkomt ook dat we grondstoffen elders goedkoop uitbuiten.

Het karakter van de zorg is reactief, zo is ook de financiering geregeld. De ondankbare taak van de zorgbestuurder is om in een systeem dat op de korte termijn afrekent, naar de lange termijn te durven kijken. Maak van duurzaamheid een strategische prioriteit, want 3 procent betrokkenheid van de zorgbestuurders is simpelweg niet genoeg.

Ilyes Machkor is duurzaamheidsexpert en zet zich in voor inclusieve transities en circulaire zorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden