Opinie

Opinie: Wij zijn niet naïef, massadonoren liegen en bedriegen

Wanneer wordt Den Haag wakker en gaat de rechten van het donorkind beter beschermen? Dat vraagt een moeder zich af die een spermadonor vond via een ‘veilige’ kliniek.

Zaadcellen in een eileider.  Beeld Getty Images/Science Photo Libra
Zaadcellen in een eileider.Beeld Getty Images/Science Photo Libra

Zo’n tien jaar geleden wilden wij graag een kind en gingen naar Medisch Centrum Kinderwens in Leiderdorp, nu VivaNeo. We hadden al een lang traject achter de rug waarbij we de huisarts en andere specialisten hadden gesproken. We hadden verschillende klinieken onderzocht, ons ingelezen, met vrienden gepraat, en toen die ene goede vriend die overwoog donor te willen zijn afviel, leek deze kliniek de beste optie. In de kliniek zeiden ze de donor nauwkeurig te controleren en zich aan het maximaal toegestane aantal van 25 kinderen per donor te houden – een getal dat al even slikken was. Wij concludeerden dat deze kliniek het meest ethisch met zoiets ingewikkelds als spermadonatie omging.

En nu meende iemand in een reconstructie in deze krant over ouders die via spermadonor Jonathan een kind hebben gekregen, dat zij ‘naïef’ zouden zijn (Zaterdag, 20 maart).

Massaspermadonor

Jonathan is de massaspermadonor uit Den Haag, die honderden kinderen heeft verwekt en in 2017 voor het eerst in het nieuws kwam, omdat hij 102 kinderen via de officiële spermaklinieken in Nederland had voortgebracht. Dat was tegen de regels. Later bleek dat hij via internet nog eens honderden vrouwen had misleid. Naar schatting achthonderd kinderen van hem lopen nu op de wereld rond, in Nederland, de VS, Mexico, Duitsland en Italië. Wie weet in welke landen nog meer, wie weet hoeveel kinderen nog meer. Een van die kinderen is ons kind.

Jonathan zegt de vrouwen te willen ‘helpen hun diepgekoesterde wens in vervulling te laten gaan’. Hij vertelt wensouders dat hij donor is geworden ‘nadat hij bij een bevriend stel de impact van onvruchtbaarheid had gezien’. En hoewel hij erkent dat er wereldwijd een groep massadonoren is die een wedstrijd houdt wie de meeste kinderen heeft – in Nederland zouden er nog drie van dit soort multidonoren rondlopen– wil hij niet tellen: hij wil dat mensen stoppen donorkinderen ‘als getal weg te zetten’. ‘Het zijn unieke personen.’

Voorliegen

Dit zijn de feiten: Jonathan liegt mensen voor, gebruikt valse namen en heeft willens en wetens de regels van de klinieken overtreden. Hij krijgt geld met spermadonaties, hij negeert de moeders die hem op zijn wangedrag aanspreken en hij is niet van plan op te houden. En dan zijn wij naïef?

In augustus 2017 kregen we een telefoontje van de arts die ons destijds had geholpen. De donor van de 102 kinderen was onze donor. De arts relativeerde het nieuws met de opmerking ‘dat de donor zoveel mogelijk mensen had willen helpen en we vooral blij moesten zijn met ons kind’. Pas na aandringen kregen we een gesprek met de kliniek, al werden we er niet veel wijzer van. Zij treurden met ons mee, zeiden dat het hen ook maar was overkomen en dat ze hem voortaan zouden weren, maar zekerheden, cijfers of zijn naam kregen we niet. De privacy van de donor stond voorop, en werd dus belangrijker geacht dan de rechten van het kind.

De kliniek die ons eerder een veilig gevoel had gegeven, veranderde in een commercieel bedrijf verpakt in ziekenhuisachtig interieur. De artsen in handelaren, gehuld in witte jassen. Nee, wij zijn niet naïef. Wij hadden alles uitgezocht en voor de betrouwbaarste weg gekozen. Ook de moeders die via kinderwens-sites door Jonathan zijn misleid, zijn niet naïef. De spermadonor bedriegt hen met zijn leugens. Don’t blame the victim.

Schaamte

De openheid over deze spermakwestie, en dat geldt ook voor mij, wordt belemmerd door schaamte en zorg. Schaamte dat ik mijn lichaam heb opengesteld voor zo’n gestoorde man. Schaamte omdat we ons kind, onbedoeld, deze duistere familiegeschiedenis meegeven. Misschien willen sommige ouders de donor niet afvallen omdat ze denken zo hun kind af te vallen. Allemaal angsten waarop Jonathan en consorten inspelen. Zij kunnen doorgaan, omdat wij niet praten. Ik weet dat ik mijn naam niet onder deze brief zet en daarmee ook niet volledig open ben, maar ik ben hier, ik steek m’n vinger op.

De grootste aarzeling om massadonoren aan de schandpaal te nagelen, wordt duidelijk in het zaterdagartikel. Als ze dit had geweten, bekent een moeder aan haar kind, dan had ze niet voor deze weg gekozen. Het antwoord van haar dochter: ‘Dan was ik er dus niet geweest.’ Ook ik had zeker niet voor deze donor gekozen wanneer ik had geweten wie hij was. Maar dat zegt niets over mijn liefde voor mijn kind. Het feit dat ik zielsgelukkig ben met mijn gezin doet niets af aan het feit dat ik de daden van de donor misdadig vind.

Ongeluk in slow motion

De praktijk van de massadonoren is een ongeluk in slow motion. De klinieken hebben geen voordeel bij het aanpakken van dit soort praktijken: sperma is hun verdienmodel. Wie gaat de klinieken onderzoeken? Sommige spermaklinieken, zoals VivaNeo, hebben vestigingen in het buitenland: wie sluit uit dat die gebruik maken van massadonoren? Wie gaat internationaal onderzoek doen naar de online-­donorpraktijken? Wie waarschuwt wensouders die nu de lieflijk uitziende websites van een multidonor bezoeken? Wanneer wordt dit gezien als schending van de rechten van het kind? Wanneer wordt Den Haag wakker?

De kinderen die met hulp van Jonathan ter wereld zijn gekomen, zijn nu nog jong, de oudste zal rond de 13 zijn. Wachten we als samenleving tot ze volwassen zijn en zelf aan de talkshowtafel zitten om dit aan de kaak te stellen? Wanneer besluiten we dit niet langer te zien als de uitwas van een paar rare mannen en de ‘naïviteit’ van wensouders? Laten we dit belangrijke ethische vraagstuk uit de schaamtehoek halen en onze verantwoordelijkheid nemen.

Want Jonathan zelf is niet van plan te stoppen.

De naam van de auteur wordt om privacyredenenen niet genoemd, maar is bekend bij de redactie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden