OPINIECORONAMAATREGELEN

Opinie: Wij oudjes willen geen oorlogssfeer

Waarom verzetten ouderen en jongeren in Nederland zich niet wat meer tegen de lockdown? Veel ouderen zijn liever in ­gevaar dan eenzaam, betoogt gepensioneerd psycholoog Emma Westerling.

Motoragenten in Milaan controleren of voetgangers met reden op straat zijnBeeld EPA

‘Omi, wat deed u in de oorlog?’ Met deze vraag verraste mijn kleindochter mij laatst. ‘Niets, schat, Omi was toen nog niet geboren.’

Een mooi moment, dacht ik, om mijn kleindochter toch iets te vertellen over wat er tijdens de oorlog heeft gespeeld, zeker nu Bevrijdingsdag er weer aan staat te komen. ‘De moeder van Omi heeft wel in een kamp gezeten tijdens de oorlog, en moest elke dag twee corvees doen, haar eigen corvee en dat van haar moeder, die vaak ziek was. Dus dat heeft Omi’s moeder gedaan tijdens de oorlog.’

Als gepensioneerd psychologe en grootmoeder liet ik de vraag van mijn kleindochter nog even op mij in­werken. Vreemd is de vraag niet, ­opvallend is wel de timing.

Nu we midden in de coronacrisis zitten, heerst er alom de sfeer van een oorlogsgebied. Ook al wil je dat niet voelen, en zeker niet uitstralen naar je weerloze kleinkinderen, er heerst overal een fluïdum van angst, neerslachtigheid, wanhoop, boosheid en ja, zelfs al van berusting. Dat voelen kinderen ook, al probeer je er zo min mogelijk over te praten in hun bijzijn.

Angst in Italië

Deze sfeer is, denk ik, iets meer voelbaar in Italië, waar wij al jaren wonen. De maatregelen zijn hier ook al ruim twee maanden van kracht en strenger dan in Nederland. De lockdown is compleet, de boetes zijn zwaar en de ordehandhaving is streng. De angst voor ziekten zit er bij Italianen diep in. Een bezoek aan de huisarts is voor de doorsnee Italiaan niet bevredigend als hij niet met een plastic zak vol medicijnen naar huis gaat (bij voorkeur antibiotica).

Deze ingebakken angst voor ‘microben’ resulteert nu in veel onderling wantrouwen, overdreven angstig gedrag (vermijdingsgedrag), klikken (politie bellen) en zelfs schisma’s tussen vrienden en families (wie deugt er en wie deugt er niet).

Vooral dat laatste is een psychologisch fenomeen dat nu en in de toekomst voor veel tweespalt in families en gemeenschappen zal zorgen. Er zijn twee groepen ontstaan die vijandig en lijnrecht tegenover elkaar staan. Laat ik ze voor het gemak de ‘coronadeugers’ en de ‘niet-coronadeugers’ noemen.

De ‘coronadeugers’ hebben het morele gelijk aan hun kant en zijn ervan overtuigd dat alle maatregelen die door de overheid worden genomen noodzakelijk zijn om de wereld te redden van dit vreselijke virus. De ‘niet-deugers’ zijn ervan overtuigd dat het doel de middelen niet heiligt, maar worden weggezet als harteloze lui die niets geven om mensenlevens.

Dat deze tweedeling onzin is, ontgaat velen. Wat men zich ook niet realiseert is dat de overheidsmaatregelen tot gevolg hebben dat mensen ­sociaal van elkaar vervreemden; de sociale cohesie wordt ondermijnd en mensen zullen zich in toenemende mate alleen en ontheemd voelen.

Ik las dat na 3 mei hier in Italië de tweede fase ingaat (van totaal vier fases). Deze fase houdt onder andere in dat er ook een corona-app (Immuni) geïntroduceerd gaat worden. Voor de oudjes (ik dus) komt er een armband, want wij worden geacht geen smartphone te hebben. Allemaal vrijwillig, dat wel, maar als je niet leuk meedoet, word je beperkt in je bewegingsvrijheid. Hoe die beperking er precies uit gaat zien, wordt heel strategisch nog niet vermeld.

Met verbazing sla ik gade wat er in Italië en Nederland gebeurt. Wanneer worden mensen opstandig en gaan ze zich verzetten? Ik ben verbijsterd over het gebrek aan verzet. Vooral van de jongeren. Zij laten dit langzaam maar zeker gebeuren, alsof ze ziende blind zijn. Alsof die jongeren niet inzien dat hun generatie de enorme prijs gaat betalen voor de keuzen die de overheid nu maakt. Zij gaan de ­sociale inperking (anderhalvemetermaatschappij) het hardst voelen, zij verliezen banen en perspectief.

Intergenerationele agressie

Ik hou ook mijn hart vast voor de intergenerationele agressie die dat zal opleveren. Want die gaat onherroepelijk komen. Voor ‘ons oudjes’ worden al deze offers door de overheid geëist en door de jonge bevolking gebracht. Ik kijk er opeens niet meer zo heel erg naar uit om oud te worden.

Ik heb een kleine rondvraag gedaan onder mijn gepensioneerde vrienden in Italië en Nederland. ‘Wat heb je liever: social distancing, lockdown en geen corona oplopen, of normaal contact met je (klein)kinderen en misschien corona oplopen en minder lang leven.’ De antwoorden waren honderd procent ten faveure van een ‘risicovol’ leven nu. Oude mensen hebben namelijk niets meer te verliezen en leven dus erg in het ‘hier en nu’.

Vreemd dat ons nooit is gevraagd of wij al deze beschermende, betuttelende, inperkende maatregelen eigenlijk wel willen.

Ik geloof dat ik het kampnummer van mijn moeder maar eens op mijn jas ga naaien en met grote letters ‘1984’ op mijn mondmasker schrijf. Dat is het enige wat ik nog kan doen. 

Emma Westerling is gepensioneerd psycholoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden