OpinieAI-technologie en corona

Opinie: wees niet bang voor een verdergaande corona-app

De CoronaMelder is veilig maar primitief en weinig effectief. De GGD heeft meer hulp van AI nodig, vindt Max Welling.

Jongeren op een terras aan het Hugo de Grootplein in Amsterdam. De corona-app zou hen tegen besmetting moeten helpen beschermen.  Beeld ANP
Jongeren op een terras aan het Hugo de Grootplein in Amsterdam. De corona-app zou hen tegen besmetting moeten helpen beschermen.Beeld ANP

De tweede coronagolf staat voor de deur. En ik houd mijn hart vast voor de griepgolf die daar in de herfst nog eens bijkomt. Het wordt duidelijk wat de economische kosten van de lockdown zijn. Een belangrijk deel van de ondernemers heeft daar geen zin meer in en er treedt social-distancing-moeheid in onder de jongeren.

Massale vaccinaties zullen waarschijnlijk nog tot zeker 2021 op zich laten wachten en dan nog blijft het de vraag hoe effectief die zullen zijn. Tijd om nog eens de vraag te stellen: waar-om investeren we niet veel meer in ­digitale technologie om ons door de pandemie heen te navigeren?

Deze week werd er een contact ­tracing-app, de CoronaMelder, gelanceerd. Daarmee wordt via bluetooth geregistreerd welke telefoons die ook de CoronaMelder hebben geïnstalleerd, dicht bij elkaar zijn geweest. ­Iedereen kan in de app checken of hij in de buurt is geweest van een besmet persoon. Dit systeem is veilig voor onze privacy, maar primitief en niet heel erg effectief.

Machine learning

Eerste studies tonen aan dat het veel effectiever is te werken met een systeem dat automatisch data van ­coronatesten analyseert en zichzelf kan verbeteren. Deze technologie heet ‘machine learning’.

Effectieve contact tracing-technologie kan de GGD flink ontlasten, omdat het bron- en contactonderzoek volledig automatisch kan verlopen. En als de kans dat een gebruiker een infectie heeft opgelopen hoog is, krijgt die vanzelf een bericht met bijvoorbeeld: ‘laat je testen’ of ‘ga in quarantaine’.

Over dit soort systemen maken mensen zich zorgen, want niemand wil door een overheid worden gevolgd. Deze angst is goed te begrijpen gezien de opkomst van autoritaire ­regimes in de wereld. Toch zijn er genoeg redenen om deze geavanceerdere contact tracing-systemen serieus te overwegen.

De GGD opereert nu al op haar maximale capaciteit, terwijl het aantal gevallen nog relatief beperkt is. Elke besmette persoon kost minstens acht uur aan werk, dus handmatig contact tracen is niet haalbaar bij grote aantallen besmettingen.

Lockdown voorkomen

Bovendien staat er veel op het spel: duizenden levens en banen kunnen worden gered. Kwetsbare bevolkingsgroepen durven niet de straat op en we weten nog niet wat de langetermijneffecten van de ziekte zijn. Geavanceerde contact tracing kan een tweede lockdown helpen voorkomen.

Ik denk dat we dit soort methoden wel degelijk relatief veilig kunnen ­implementeren. Contactdata hoeven niet centraal te worden bewaard, maar worden versleuteld (onleesbaar) op ieders telefoon opgeslagen en kunnen na ongeveer één maand worden verwijderd. Alleen (anonieme) geaggregeerde data worden tijdelijk centraal bewaard om het ­model te verbeteren en inzicht te geven over het verloop van de epidemie.

Het is helder dat onze privacy en ­gezondheid zorgvuldig tegen elkaar moeten worden afgewogen en dat geïnfecteerde mensen niet in het beklaagdenbankje mogen komen te zitten voor asociaal gedrag. Maar weeg de voor- en nadelen af aan de hand van de feiten.

In het digitaal contact tracen delen we geen gevoelige data met een centrale partij. Vergelijk dat met het feit dat we al onze financiële gegevens delen met banken, onze telefoongegevens met de telecomprovider, onze zorgdata met ziekenhuizen, ons sociale netwerk met Facebook en onze zoekgegevens en locatiegegevens met Google. Bij digitaal contact tracen kan iemands infectiestatus volledig anoniem blijven.

Gevaren

In april ondertekenden zestig collega-wetenschappers een brief waarin ze waarschuwden voor de gevaren van een ‘corona-app’ voor de maatschappij. Een goed initiatief, maar de lange lijst met voorwaarden heeft wel een remmende werking, terwijl we juist snel vooruit moeten. Laat ik duidelijk stelling nemen: ik ben ervan overtuigd dat moderne informatietechnologie een effectief en veilig gereedschap kan zijn om pandemieën te helpen bestrijden, mits ingebed in een goed juridisch kader.

In plaats van doemscenario’s te schetsen, kunnen we beter samen ­digitale technologie omarmen. De privacywaakhonden kunnen fungeren als vangrails, zodat de techneuten niet uit de bocht vliegen. Een tweede golf kan zo desastreus uitpakken dat geavanceerde AI-technologie noodzakelijk kan blijken om ons effectief te beschermen. Door het juridische kader en de technologie nu te ontwikkelen hoeven we tegen die tijd niet achter de feiten aan te lopen.

Max Welling is hoogleraar machine learning aan de Universiteit van Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden