Opinie

Opinie: We moeten ook in de woningmarkt af van het groeidenken

Met het woningtekort valt het wel mee in Nederland, maar woningen zijn wel onbetaalbaar geworden. Pas daarom het belastingsysteem aan en ga creatief om met het bestaande aanbod.

Nieuwbouw in Amsterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Nieuwbouw in Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Heleen Mees hekelt in haar column CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen, die claimt dat er in Nederland geen woningnood is. Hij constateerde dat er op 100 woningen 101,2 huishoudens zijn en er dus van echte woningnood geen sprake is. Mees daarentegen meent dat huishoudensvorming een functie is van het woningaanbod. Dat dit een klein beetje onzin is, maakt ze in haar eigen column duidelijk, door te wijzen op kennissen van haar die allemaal over drie huizen voor eigen gebruik beschikken. Kortom, Van Mulligen heeft in zekere zin gelijk want met een voorraad van 8 miljoen woningen en een bevolking van 17,4 miljoen telt het gemiddelde huis nog maar 2,1 mensen. Het probleem zit hem in de vrienden van Mees zélf, die drie woningen in eigen bezit hebben zonder er mensen in te laten wonen.

Met Van Mulligen zou ik zeggen dat het dus eerder om een verdelings- en betalingsprobleem gaat dan om een absoluut tekort aan woningen. Ook de keuze van opeenvolgende kabinetten om alle groei te concentreren op de Randstad, waar Mees terecht op wijst, heeft de scheve verdeling van woningen in de hand gewerkt. Een leuk weetje in dat verband is dat volgens de Rekenkamer 88 procent van het gasgeld uit Groningen naar West-Nederland ging.

Stijging van 400 procent

Het is ook het beeld dat Hans de Geus schetst in zijn boek Hoe ik toch huisjesmelker werd, waarin hij overduidelijk laat zien dat de redenering van veel makelaars dat een tekort aan woningen tot hoge prijzen leidt niet klopt. Immers, dan zouden de prijzen hoog zijn bij een tekort en dalen als er meer aanbod is, maar dit blijkt helemaal niet uit de cijfers. In de periode van 1970 tot nu toe schommelt het woningtekort steeds rond de 4 procent, terwijl in dezelfde periode de huizenprijzen met maar liefst 400 procent stegen.

Nu is het sowieso de vraag of fysiek woningtekort wel in een getal is te vatten. Het is een uitruil tussen het altijd wel groter en ‘allener’ willen wonen versus het steeds maar verder volbouwen en opgeven van natuur. In het licht van de stikstof- en fijnstofproblematiek sowieso geen serieuze optie. Juist in Nederland, dat een van de meest individualistische landen ter wereld is, zie je dit proces, waarbij al meer dan 3 miljoen mensen alleen wonen.

Het woningtekort is natuurlijk geen absoluut gegeven, maar komt voort uit subjectieve keuze tussen die twee. En alles is daarbij gebaseerd op modellen waarbij de lijn uit het verleden gewoon wordt doorgetrokken en men voor Nederland nog steeds uitgaat van bevolkingsgroei - die trouwens volledig uit migratie voortkomt - en dat terwijl in Europa het bevolkingsaantal al gaat dalen. Dus of Polen nog wel naar Nederland willen komen nu ook daar de salarissen oplopen, is maar de vraag. En dan is het ook nog de vraag of werkgevers ze nog wel willen hebben, als ze gedwongen worden om voor nette huisvesting en werkomstandigheden te zorgen.

In de watten gelegd

Kortom, het is duidelijk dat het niet zozeer om een tekort aan woningen gaat, maar vooral om hun betaalbaarheid. Vanaf de jaren zeventig is er een beleid gevoerd waarin huizenkopers in de watten zijn gelegd en huurprijzen nagenoeg zijn losgelaten. Alom sloegen beleggers hun slag en werd een woning iets om in te beleggen, in plaats van om in te wonen. Zo zijn inmiddels meer dan 400 duizend huizen in feite tweede woningen en kent ons land ook nog eens 130 duizend recreatiewoningen.

Oplossingen voor de woningnood moeten we vooral zoeken in meer toegang tot tweede huizen en recreatiewoningen, en door aanpassingen van ons belastingsysteem, waar Volkskrant-journalist Peter de Waard enkele suggesties voor heeft gedaan. Of neem FD-columnist Mathijs Bouman die oproept tot meer creativiteit bij het benutten van het bestaande woningaanbod. Geef ruimte aan meer coöperatieve woonvormen en besef dat er steeds minder vraag is naar traditionele gezinswoningen. Volg in elk geval niet slaafs alle oproepen van makelaars, aannemers en vervoersmaatschappijen om zo snel mogelijk één miljoen woningen neer te zetten.

Ton van Rietbergen is economisch geograaf aan de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden