OpinieWim Bossema

Opinie: Waarom de Commune van Parijs, feest van ‘links’, wordt omarmd door de ‘gele hesjes’

Barricade van opstandelingen tijdens de Commune van Parijs (1871).  Beeld Getty
Barricade van opstandelingen tijdens de Commune van Parijs (1871).Beeld Getty

Parijs kan wel een feestje gebruiken, in deze saaie coronatijd. En de socialistische burgemeester Anne Hidalgo zag een goede aanleiding: 150 jaar geleden, op 18 maart 1871, kwamen de inwoners van de stad in opstand en voerden een vorm van directe democratie in. Deze Commune van Parijs zou 72 dagen duren en werd in bloed gesmoord. Donderdag beginnen de festiviteiten. Hidalgo zal een boompje planten op het plein dat is vernoemd naar Louise Michel, het boegbeeld van de ‘communards’.

Er komen levensgrote silhouetten van de legendarische wasvrouwen, bakkers, schoenmakers en andere ‘gewone’ burgers die meededen, een kunstwerk van Dugudus. De komende maanden zijn seminars gepland en exposities, concerten, poëzievoordrachten, onder het motto ‘Nous la Commune’. Maar wie zijn die wij? De conservatieve gemeenteraadsleden verzetten zich hevig.

Consternatie

Rudolph Granier zorgde tijdens een raadsvergadering vorige maand voor consternatie, volgens een verslag in Le Monde. De woordvoerder van de rechtse Les Républicains wilde geen cent subsidie geven aan de vereniging die festiviteiten over de Commune wil organiseren, omdat die wordt geleid door een communist en ‘de gewelddadigste gebeurtenissen van de Commune verheerlijkt’. Granier beschuldigde Hidalgo ervan goede sier te willen maken met de Commune voor een gooi naar het presidentschap.

Er valt wel iets te herdenken, ‘maar zeker niet te vieren’, schrijft Graniers partijgenoot David Alphand in het weekblad L’Express. Links schetst een geïdealiseerd, partijdig en rooskleurig beeld van de opstand, vindt hij, maar nu is de tijd om ‘de tragische gebeurtenis’ te onderzoeken: waarom ontaardden de sociale idealen in geweld, misdaden en vernielingen? Hij noemt de executie van twee generaals, het klimaat van terreur, het vermoorden van gijzelaars. En burgemeester Hidalgo kan er toch ook niet omheen dat de communards het stadhuis in de fik hadden gestoken?

Weerwoord

Laurence Patrice, de communistische assistent van de burgemeester die de viering van de Commune in haar portefeuille heeft, mag in L’Express weerwoord geven. De ‘pijnlijke episoden vallen niet te ontkennen’, schrijft ze, maar vergeet niet dat de omstandigheden gewelddadig waren: Frankrijk had net de oorlog verloren van Pruisen, Parijs had een belegering van vier maanden achter de rug. De bevolking greep de gelegenheid aan voor een democratisch experiment, ‘burgers die zichzelf organiseerden om hun dagelijks leven te sturen’; vrouwen mochten voor het eerst meestemmen. Hun aspiraties klinken nog steeds heel actueel, betoogt zij: ‘gelijke betaling voor mannen en vrouwen, leegstaande panden aan de armen geven, gratis rechtspraak, burgerrechten voor buitenlanders’.

Dat vinden verrassenderwijs ook de ‘gele hesjes’, die in Frankrijk eerder aan de rechterzijde van het politieke spectrum worden gesitueerd dan bij links en extreemlinks, waar de Commune traditiegetrouw het populairst is. De afgelopen 150 jaar wordt er hevige strijd gevoerd wie de ware erfgenamen van de Commune zijn, zegt de historicus Michel Cordillot in Le Monde. Communisten volgen Marx, die als tijdgenoot al onder de indruk was, socialisten claimen de sociale bijstand voor armen tijdens de commune, anarchisten zien de vormen van directe organisatie zonder de staat als inspiratiebron.

Encyclopedie

Cordillot is de samensteller van een nieuwe versie van de encyclopedie over de Commune (1.438 pagina’s) ter gelegenheid van de 150ste verjaardag. In de vorige versie, vijftig jaar geleden, werd in dit boek de opstand nog vooral verheerlijkt, omdat de jongeren van mei ‘68 zich erg met de Commune identificeerden, volgens Cordillot. Nu worden ook de keerzijden beter belicht en aantallen bijgesteld, zo zouden bij het neerslaan van de commune in de ‘bloedige week’ (21-28 mei 1871) eerder zevenduizend communards zijn gedood dan de dertigduizend waarvan voorheen werd uitgegaan.

De beruchtste misdaden van beide zijden waren de executie van 51 gijzelaars, onder wie de priesters en politieagenten, door communards en de executie van 127 communards door het Franse regeringsleger tegen een muur op de begraafplaats Père-Lachaise.

Maar nu zijn dus de ‘gele hesjes’ de nieuwe zelfverklaarde nazaten van de communards. Op sociale media plaatsten de activisten uit de Parijse buitenwijk Montreuil een oproep om donderdag de straat op te gaan en de communards te eren. ‘1871-2021, dezelfde strijd tegen de zogenaamde noodtoestand’, die de protestbeweging knevelt. De communards waren net als de gele hesjes harde werkers die overal de dupe van zijn, ‘kleine luiden, rechtelozen’, volgens de oproep. En ze wilden hetzelfde: ‘directe democratie, voor het volk, door het volk’. Van 16.00 uur tot 20.00 uur protest en groot feest met muziek en fakkels op het plein Jacques Duclos.

Dit was misschien niet helemaal de bedoeling van burgemeester Hidalgo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden