Opinie

Opinie: Vrouwen aan de top, waarom schiet dat nog steeds niet op?

Met dit tempo duurt het nog 35 jaar voor we de machtsongelijkheid aan de top hebben weggewerkt, betoogt Jannet Vaessen.

Prinses Maxima en directeur Jannet Vaessen (2e R) tijdens de opening van het Women Inc Festival.Beeld anp

Vrouwen aan de top, dat schiet niet op. Het is hoog tijd om dat samen vast te stellen. Deze week verschijnen in het kader van Internationale Vrouwendag weer keurig de jaarlijkse updates en ik durf nu al te voorspellen dat die ook dit jaar weer een schamele procentpunt stijging laten zien. En het verbaast me niets, omdat we de gelijkwaardige representatie van diversiteit aan een gevestigde orde overlaten die er overduidelijk het belang niet van inziet.

Mark Rutte voert hier al drie kabinetten lang geen effectief beleid op. Onze wettelijke streefcijfers vragen sinds 2013 slechts om een representatie van 30 procent vrouwen in topfuncties, waar niet eens één op de vijf organisaties aan voldoet. Een paar voorlopers laten betere cijfers zien en krikken de erbarmelijke cijfers nog op tot die groei van één procent per jaar. Met dit tempo duurt het nog 35 jaar voor we machtsongelijkheid aan de top weten weg te werken. En niemand grijpt in. Het lijkt wel of er meer tijd en energie wordt besteed aan discussiëren over praktische oorzaken - ook door vrouwen zelf - dan dat er aan een strategie wordt gewerkt om het tij te keren. 'We kunnen geen vrouwen vinden.' Beter zoeken? Er zijn intussen pasklare databases. 'Als je ze vraagt, durven vrouwen vaak eerst niet.' Misschien nog een keer vragen?

De politiek laat eenzelfde beeld zien. Het percentage vrouwelijke gemeenteraadsleden ligt voorafgaand aan de verkiezingen op 21 maart op 28 procent. Een record, maar nog altijd fors lager dan het streefcijfer van 45 procent dat de overheid tot 2010 voor gemeenteraden stelde om zo een gelijkwaardige representatie te stimuleren.

Dit terwijl de lokale politiek steeds belangrijker wordt in sectoren waar bovengemiddeld veel vrouwen actief zijn, zoals de mantel-, jeugd- en thuiszorg. Juist hun stem en expertise is op deze gebieden zeer gewenst. Ook hier worden vaak praktische oorzaken voor het ontbreken van vrouwen genoemd. Vergaderingen en overleggen op gezinsonvriendelijke tijdstippen maken het voor vrouwen lastig om het werk als raadslid met zorgtaken te combineren. Zoiets is makkelijk te verhelpen toch?

Tijd om de vinger op de zere plek te leggen. Om onszelf en elkaar niet meer voor de gek te houden met onzinnige praktische bezwaren. Wat weerhoudt ons er nou van om tot een gelijkwaardiger representatie te komen in besluitvormende posities?

Daarvoor moeten we de onbewuste mechanismen die erachter schuilgaan herkennen en aanpakken. Hersenmechanismen die we allemaal hebben en zullen herkennen. Want hoe fijn is het niet om samen te werken met mensen met wie je 'wat hebt', met wie je 'een klik' voelt. Denk maar aan sollicitatiegesprekken of andere situaties waarin je elkaar wederzijds beoordeelt. Je hersenen gaan onbewust op zoek naar iets wat op jou lijkt, iets waar jij je in kunt vinden, en zetten iemand die niet op jou lijkt in een paar microseconden weg als 'de ander'. En dat voelt minder veilig, minder vertrouwd.

Wanneer mensen op verantwoordelijke posities deze ingebouwde reflex niet actief bijsturen, zijn zij onbewust bezig zichzelf te klonen. Kijk naar de bordesfoto's, de Quote 500 en alle jaarlijkse tophonderdlijstjes der machtigen en je ziet dat dit precies is wat er sinds mensenheugenis gebeurt. Iedereen lijkt daar bovenin op elkaar: het resultaat van decennia lang onbewust voorkeursbeleid. Ook het beperkt aantal smaken waaruit we bij de gemeenteraadsverkiezingen kunnen kiezen, valt mede hierdoor te verklaren. Kijk voor de grap maar eens wie er in die beoordelende kandidatencommissies de doorslaggevende stem hadden. Als er geen actief diversiteitsbeleid wordt gevoerd, zie je in de uiteindelijke lijsten hun spiegelbeelden terug. En dus staan er te weinig vrouwen op de lijst en te weinig kandidaten met een migratieachtergrond.

Het hersenmechanisme waardoor we die onbewuste voorkeur koesteren voor 'ons soort mensen', beïnvloedt ons allemaal en daar zijn we ons dikwijls te weinig van bewust. Maar mensen op verantwoordelijke posities moeten het goede voorbeeld geven. Het zou het broze vertrouwen dat burgers in de politiek hebben, flink goed doen. En niet alleen tijdens verkiezingstijd. We mogen het hele jaar door verwachten dat beslissingsnemers hun onbewuste kloongedrag actief bijsturen en inzetten op ambitieus diversiteitsbeleid, passend bij deze tijd. Onderzoek na onderzoek laat zien dat Nederland internationaal nu wel erg pijnlijk begint achter te lopen. Een gênante gewaarwording voor een zelfbenoemd gidsland dat op het gebied van innovatie zo graag bij de top van de wereld wil horen.

Volgend jaar is het precies honderd jaar geleden dat we kiesrecht voor iedereen invoerden. Zodat elke stem even zwaar zou wegen. En iedereen zich vertegenwoordigd zou voelen. Het staat op papier, maar we hebben het een eeuw later nog niet in de praktijk weten te brengen. We hebben nog een jaar om te laten zien dat we het menen.

Jannet Vaessen is directeur van Women Inc. en auteur van Iedereen Inc.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden