OpinieOnderwijs

Opinie: Voorkom tweede ‘verloren generatie’

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat over tien jaar de aanduiding ‘coronageneratie’ als een aanbeveling wordt gezien? 

Leerlingen op middelbare scholen dragen een mondkapje als zij zich verplaatsen tussen de lessen.Beeld Arie Kievit

De generatie die net na de oliecrisis de arbeidsmarkt betrad, gold tot nu toe als ‘de verloren generatie’. Door hoge werkloosheid kwamen afgestudeerden en schoolverlaters moeilijk aan de bak. Toen de economie beter begon te draaien, werden vaak jongere schoolverlaters en afgestudeerden aangenomen: zij waren goedkoper en ‘verser’. Hierdoor ontstond generatie X, of zelfs Nix, met een blijvende achterstand op de arbeidsmarkt. We stevenen nu af op een tweede ‘verloren generatie’. Tenzij we het nu anders aan gaan pakken.

De huidige generatie jongeren zal de arbeidsmarkt betreden terwijl we met een ernstige wereldwijde economische recessie kampen. Bovendien hebben we door corona minder in hun zogenoemde ‘menselijk kapitaal’ kunnen investeren, terwijl de arbeidsmarkt juist op dit punt nieuwe eisen stelt.

Inzichten

Naast de feitelijke kennis en vaardigheden zijn andere vaardigheden en inzichten belangrijker geworden. Ben je in staat om samen te werken in interdisciplinaire en divers samengestelde teams? Kun je overweg met mislukkingen? Kun je omgaan met de digitale wereld? Heb je gevoel voor wat er leeft in de samenleving? Bedrijven en instellingen zijn steeds meer geïnteresseerd in mensen die goede vakkennis combineren met maatschappelijke betrokkenheid. Mensen die gedurende hun opleiding niet alleen ‘iets’ worden, maar ook ‘iemand’. Juist die vorming loopt deze generatie nu mis.

Tot voor kort was de studietijd en de tijd daarna vaak vormend. Nu zitten jongeren maandenlang op eenzame zolderkamertjes achter schermen te zoomen, turend naar hoofdjes op postzegelformaat. Hun kennis zal uiteindelijk misschien niet veel minder zijn, maar juist de vormende kanten van het onderwijs zijn achter een scherm nauwelijks realiseerbaar, hoezeer docenten en onderwijsinstellingen ook hun uiterste best doen. Vormende activiteiten, van samenwerken in een divers team met concrete projecten, spreken in het openbaar, discussiëren en jezelf presenteren tot de backpackwereldreis, zijn voor deze generatie niet weggelegd.

Aan een economische recessie kunnen we, net als in de jaren zeventig, maar beperkt iets doen. Aan de opleiding en vorming van deze ‘coronageneratie’ daarentegen kunnen we wél iets doen, vooral zodra het coronatijdperk achter ons ligt. Wat is ervoor nodig over tien jaar de aanduiding ‘corona-generatie’ als een aanbeveling te kunnen beschouwen? Deze generatie leert noodgedwongen flexibel om te gaan met onzekerheid en tegenvallers: dat is al een belangrijke vaardigheid. Daarnaast kunnen we deze generatie toerusten vanuit een bredere visie op onderwijs. Daarbij zijn twee aspecten bijzonder van belang.

Ten eerste zouden we de corona­generatie een grote dienst bewijzen als we juist hun extra vorming meegeven. Denk aan een ‘coronacompensatieprogramma’ van een half jaar. Inspiratie kunnen we putten uit een vormingsprogramma dat op de Vrije Universiteit is ontwikkeld onder de naam ‘A Broader Mind’. Studenten kiezen zelf een mix van maatschappelijke en persoonlijke thema’s: succes & falen, gezondheid & geluk, digitalisering, armoede, diversiteit in opvattingen, duurzaamheid, bio-ethiek, rebellie. Opdrachten rond deze thema’s worden uitgewerkt in interdisciplinaire groepen, vaak gekoppeld aan maatschappelijke dienstverlening of een project ondernemerschap. Wie geleerd heeft te ondernemen, is slagvaardig en wendbaar en kan in allerlei omstandigheden nieuwe wegen inslaan. Een dergelijk programma zou in uitgebreide vorm heel goed een plaats kunnen krijgen in een coronacompensatieprogramma.

Ten tweede zouden jongeren, naast dit halfjaar, een ‘leervoucher’ kunnen krijgen die op termijn te verzilveren is. Gezamenlijk bepleiten de mbo-instellingen, hogescholen en universiteiten de komst van een ‘leervoucher’ van gemiddeld een week per jaar gedurende iemands werkzame leven. Deze generatie lijkt een prima eerste groep om deze leerrechten voor het leven mee te geven.

Geuzennaam

Nederland is al jaren bezig ‘leven lang ontwikkelen’ van de grond te krijgen. Nu vallen vrijwel alle onderwijsjaren aan het begin van circa vijftig jaar arbeidsmarktactiviteit. En dat terwijl de wereld in een halve eeuw compleet verandert. Kennis moet daarom periodiek verfrist kunnen worden.

Bovendien zou dit kunnen leiden, zoals nu blijkt, tot risicospreiding tussen generaties. Als je initiële onderwijs minder is, bijvoorbeeld door een pandemie, ben je nu langdurig in de aap gelogeerd. Als we juist de corona-generatie de pioniers laten zijn van deze bredere visie op onderwijs, een onderwijsvorm die beter aansluit bij de samenleving van de toekomst, is zij straks bij uitstek in staat een mooie bijdrage te leveren aan de samenleving. Dan wordt ‘coronageneratie’ een geuzennaam.

Mirjam van Praag is voorzitter van het College van Bestuur van de VU. Govert Buijs is hoogleraar filosofie van politiek, economie en samenleving aan de VU.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden