Opinie

Opinie: Voorkom ‘energie-armoede’ door energieprijs te stabiliseren met variabele heffing

De grillen van de energiemarkt vragen om een stabiliserend prijsbeleid. Want energiekosten blíjven compenseren, is strijdig met het gewenste klimaatbeleid.

Ed Lof en Wouter van der Weijden
De Sakhalin Energy Company voor olie en gas in het uiterste oosten van Rusland.  Beeld Getty
De Sakhalin Energy Company voor olie en gas in het uiterste oosten van Rusland.Beeld Getty

De plotselinge sterke stijging van de brandstofprijzen, vooral van aardgas, dreigt veel huishoudens en bedrijven financieel in de problemen te brengen; er wordt al gesproken van ‘energie- armoede’. Daarom heeft de overheid besloten de kosten voor de gebruiker voorlopig te verlagen door de energiebelasting op elektriciteit en aardgas te verlagen.

Dat is verdedigbaar gezien vanuit het inkomensbeleid en de armoedebestrijding, maar er vallen vraagtekens bij te zetten voro wat betreft het milieu- en klimaatbeleid. Om bijvoorbeeld de uitstoot van CO2 terug te dringen, moet het gebruik van fossiele brandstoffen gaandeweg juist méér worden belast (met een tegemoetkoming voor lage inkomens).

Weglopende kiezers

Maar als elke prijsstijging wordt gecompenseerd, komt van het terugdringen van de uitstoot weinig terecht. En profiteren de hoge inkomens het meest: zij gebruiken vaak meer energie. Een duivels dilemma, want kiezers dreigen over te lopen van partijen die milieuheffingen bepleiten naar populisten die het klimaatprobleem bagatelliseren.

Om diverse redenen wordt dit probleem urgenter. De afgelopen jaren nam de wisselvalligheid van de energieprijzen toe: het prijsverloop kent meer pieken en dalen. Dat komt doordat de energiemarkt sterk in beweging is door de opkomst van alternatieve energiebronnen als wind en zon, de verminderde aardgaswinning in Groningen en de sluiting van steenkool- en kerncentrales. Zon en wind kunnen geen stabiele energievoorziening garanderen, waardoor fossiele energie het karakter krijgt van een residumarkt: een markt waarop schommelingen in vraag en aanbod worden versterkt.

Een andere factor is dat de productie van vooral olie en aardgas sterk is geconcentreerd in een beperkt aantal landen, die zo de levering als machtsmiddel kunnen gebruiken. In het verleden gold dat voor het Opec-kartel; nu is de vrees dat de EU voor de leveringszekerheid van Russisch gas een politieke prijs zal moeten betalen.

Geleidelijk en regelmatig

Om te voorkomen dat prijspieken het draagvlak voor milieuheffingen ondermijnen én incidentele energie-overschotten de prijzen opeens doen kelderen (wat vorig jaar gebeurde met olie), moeten we het voor elkaar krijgen dat de fossiele-brandstofprijzen geleidelijk en regelmatig stijgen. Dat kan met een variabele heffing, die de door de markt bepaalde prijsschommelingen afvlakt.

Bij een CO2 -belasting zou de variabele heffing gebaseerd moeten zijn op de stijging van de energieprijzen die nodig is voor de beperking van de uitstoot. De heffing kan dan het verschil overbruggen tussen de gewenste en de feitelijke marktprijs. Met voorspelbare prijsstijgingen kunnen burgers beter en verantwoord beslissen over woningisolatie en warmtepompen; en bedrijven over (durven) investeren in energiebesparende technieken.

Die variabele CO2 -heffing is ook mogelijk bij andere milieuheffingen, zoals op stikstof en grondstoffen als fosfaat en koper. En is vanzelfsprekend effectiever en politiek haalbaarder naarmate meer landen eraan meedoen, zoals alle EU-lidstaten of een kopgroep ervan.

Exit peildatum

In Nederland speelt nog dat energiebedrijven het gebruik van een huishouden voor het komende jaar vaststellen op basis van de energieprijzen op een peildatum. Als de prijzen op die datum toevallig extra laag of hoog zijn (het laatste kan komend jaar gebeuren), zijn huishoudens plotseling honderden of zelfs duizenden euro’s goedkoper of duurder uit. Ook dat is een bron van onrust. Een stabiliserende heffing zou de peildatum overbodig maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden