Opinie

Opinie: Voorkom dat kinderen slachtoffer worden van datagedreven wereld

De impact van ‘dataveillance’ op kinderen, die vanaf hun geboorte worden gemonitord via smartphones en FitBits, is groot. Stel daarom kinderrechten centraler in het ontwerp van technologie.

Remco Pijpers
Kinderen vieren kampeervakantie op vakantie het platteland van Twente en kijken op hun mobiel om op de hoogte te blijven van hun vrienden. Beeld Marcel van den Bergh
Kinderen vieren kampeervakantie op vakantie het platteland van Twente en kijken op hun mobiel om op de hoogte te blijven van hun vrienden.Beeld Marcel van den Bergh

De Tweede Kamer beslist binnenkort over curriculumherziening. Dan wordt duidelijk of digitale geletterdheid structureel wordt onderwezen aan leerlingen. Dat zou een goede zaak zijn. We moeten het echter ook hebben over technologie en data. Sinds jaar en dag leggen we zaken over kinderen vast. Schoolrapporten. Cito-scores. Niks nieuws onder de zon. Maar het wordt steeds gebruikelijker om langs digitale wegen data van kinderen en jongeren te vergaren. Met dataficeren bedoelen we het verzamelen en analyseren van big data. In een veelheid aan gegevens (data) herkent een algoritme patronen, waaruit bijzondere kennis kan worden gedestilleerd.

Er wordt zoveel gemonitord, dat de kindertijd stilaan in de schaduw staat van ‘dataveillance’, een samenvoeging van data en surveillance. Dataveillance is het voortdurend in de gaten houden en vastleggen van de activiteiten van kinderen en jongeren. De veiligheids- en privacyrisico’s zijn onderhand bekend. Maar één vraag wordt zelden gesteld: wat betekent het voor kinderen om te leven in een wereld waarin data steeds meer definiëren wie ze zijn? De impact is groot, blijkt uit onderzoek.

1.

Natuurlijk plukken jongeren de vruchten van sociale media. De keerzijde is dat vriendschap niet langer een relatie tussen twee individuen is, maar een relatie tussen individuen en een reeks algoritmes in een commerciële technologische infrastructuur.

2.

Werken aan je gezondheid wordt door de dataveillance een ‘game’, met een FitBit op je pols of een app op je smartphone. Door de cultuur van self-tracking staan jongeren zelfs welwillend tegenover de inbreng van microchips. Allemaal om gezonder of slimmer te worden. Maar hoe gezond is dat?

3.

Dataveillance is gaan gelden als uiting van liefdevolle aandacht. Zo is het niet gek meer dat ouders met een tracker op de smartphone kunnen zien waar hun kinderen zijn. Wat betekent dat voor de privacy en autonomie van kinderen?

4.

Tot slot verandert ook de kijk op goed onderwijs. Op basis van realtime data stippelen algoritmes persoonlijke ‘leerroutes’ uit voor rekenen en taal op online ‘leerplatforms’. Is een leerling de grafiek op het digitale ‘dashboard’ of het kind dat naast de computer zit?

Sociaal-culturele veranderingen onder invloed van technologie zijn van alle tijden. In het leven van de ‘always on’-generatie grijpen algoritmes echter in op waarden als vrijheid, menselijkheid en rechtvaardigheid. Zonder dat jonge mensen zich voldoende bewust zijn van de impact op hun kinderrechten, zonder dat zij een stem in het kapittel hebben. Zij bouwen immers niet zelf aan de digitale fundamenten onder hun wereld; dat doen volwassenen.

Stel ethiek en kinderrechten daarom centraler bij het ontwerp en de inzet van datagedreven technologie en geef de jeugd invloed bij het maken van ethische afwegingen. Willen jongeren een goede basis meekrijgen, dan is bovenal sterk onderwijs in rekenen en taal nodig. En digitale geletterdheid. Maar niet zonder een digitaal bewustere samenleving. Een samenleving waarin leerlingen en studenten een eerlijke kans krijgen om hun eigen toekomst te bouwen, in plaats van dat algoritmes die voor hen bepalen.

Remco Pijpers is specialist digitale geletterdheid en ethiek bij stichting Kennisnet.
Simone van der Hof is hoogleraar recht en digitale technologie bij Universiteit Leiden, en medeopsteller van de Code voor Kinderrechten.
Ton Liefaard is hoogleraar kinderrechten bij Universiteit Leiden

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden