opinieRutte III

Opinie: Voor Rutte III telt alleen het grote geld

Het misplaatste gejubel over het daadkrachtige kabinet in de coronacrisis is wel verstomd, en Thomas von der Dunk ziet zijn eerder scepsis bevestigd.

Minister Hugo de Jonge en premier Mark Rutte.Beeld EPA

Toen ik drie maanden geleden tijdens de climax van de coronacrisis enkele hoogstnoodzakelijke kanttekeningen bij de algehele bejubeling van de premier als vermeend ‘staatsman’ plaatste, vooral vanwege zijn botte opstelling in Europa, meenden een paar opgewonden lezers mij te moeten kapittelen.

Ook ontstond er bij Rutte-fans ergernis over het feit dat ik opnieuw de VVD op de korrel nam. Dat snap ik best. Het is nooit prettig om zo onontkoombaar met de mankementen van maatschappelijk egoïsme te worden geconfronteerd omdat dat dwingt ook de morele verwerpelijkheid van je eigen stembuskeuze onder ogen te zien. Eén lezer matigde zich zelfs aan mijn kritiek als een soort dolkstoot in de rug van het Nederlandse zorgpersoneel te betitelen dat zich dag en nacht uitputte om levens te redden.

Men mag hopen dat deze voorbarig in boos gekakel uitgebarsten lieden inmiddels zelf inzien dat zij er de komende jaren beter beschaamd het zwijgen kunnen toedoen.

Dolkstoot in de rug

Als nadien namelijk iemand een dolkstoot in de rug van het Nederlandse zorgpersoneel heeft geplaatst, dan het kabinet. In april stond het luid te applaudisseren voor alle werknemers in wat toen de vitale beroepen heette, niet toevallig meestal juist die mensen die jarenlang sterk onderbetaald waren, de verplegers voorop. Rutte, die jarenlang elke poging tot een eerlijker welvaartsverdeling met flauwe mopjes belachelijk had gemaakt - ‘met de socialisten aan de macht raakt zelfs het zand in de Sahara op’ - omschreef Nederland nu plotseling als een ‘diep socialistisch land’.

Wie mocht hopen dat de partij die als geen ander ideologisch verantwoordelijk is voor de neoliberale ontsporing die in de vermarkte zorgsector als gevolg van doorgedraaid winst-gestuurd efficiëntiedenken voor een tekort aan mondkapjes en ic-bedden had gezorgd, nu eindelijk haar koers bijstelde, had het echter mis.

Al twee maanden later, toen de coronacrisis weer geluwd was, werd een structurele financiële inhaalslag voor het zorgpersoneel door de regeringscoalitie afgewezen, en een motie van de linkse oppositie in die geest zelfs door Rutte als ‘populistisch’ afgedaan. Ook al zouden verplegers zelfs na zo’n salarisverhoging in een jaar nog altijd minder verdienen dan het bedrag dat Klaas Dijkhoff niet als ten onrechte opgestreken reiskostenvergoeding op zijn bankrekening was opgevallen.

Hardwerkende Nederlanders

Die eeuwig hard gepakte, hardwerkende Nederlanders, waar de VVD altijd zo’n grote mond over opzet: daar vallen die verplegers bij nader inzien dus toch niet onder. Maar kan dat echt verbazen bij een partij waarvan de programmacommissie lange tijd werd geleid door British-Telecom-topman Ben Verwaayen, die toen 2 miljoen per jaar opstreek?

Wat voor de VVD telt, is slechts het belang van het grote geld. Want ook een poging om iets te doen aan de sterk gegroeide vermogensongelijkheid door het aanpakken van de massale belastingontwijking door steenrijke bedrijfseigenaren via de Box-2-route of het niet laten doorgaan van de voorgenomen verlaging van de winstbelasting, stuit weer op het afgesleten argument dat daarmee zo geweldig hard werkende Nederlanders worden gestraft. Maar werken de Verwaayens echt honderd keer zo hard als verplegers dat zij een honderdvoudig jaarinkomen verdienen?

De vraag wie bij dit kabinet de prijs voor de crisis gaat betalen, lijkt daarmee beantwoord. Niet de miljonairs en multinationals, maar de écht hard werkende Nederlanders - van de overwerkte leraren en verplegers en vele ontslagen werknemers tot de nu opdrachtloze zzp’ers of faillerende middenstanders.

Ook anderszins blijkt mijn drie maanden geleden geuite scepsis inzake het vermogen om lessen uit deze crisis te trekken, inmiddels gerechtvaardigd. Aan het obstinate dwarsliggen op Europees vlak is nog weinig veranderd, ook al zal, nu Berlijn een andere koers is ingeslagen, het Haagse ‘njet’ uiteindelijk onhoudbaar blijken.

Oude normaal

En binnenlands wil men de facto terug naar het oude normaal. De cultuursector wordt met een schijntje afgescheept, maar richting KLM vliegen, gevoed door het infantiele sentiment over ‘onze nationale trots’ van Cora van Nieuwenhuizen, de miljarden zonder enige harde milieuvoorwaarde over tafel.

Nu de luchtvaart het zo moeilijk heeft, is het niet het juiste moment om eisen te stellen, zo heet het daarbij. Ik zou zeggen: nu men daar voor het naakte overleven op staatssteun zijn aangewezen, is het juist het moment, bijvoorbeeld om een vliegtaks af te dwingen. Jarenlang kon men in die kring arrogant een lange neus richting samenleving trekken - en zodra men er bovenop is, zal men dat ongetwijfeld opnieuw doen, tenzij Den Haag nu bijtijds de bakens verzet.

Dat de luchtvaart zelf nu haar coronaregels op mocht stellen - als de slager die zijn eigen vlees keurt - maakt duidelijk dat de sector nog steeds fungeert als een staat in de staat. Dat bovendien nog steeds wordt vastgehouden aan verdere groei van de luchtvaart, en daarvoor de strengere stikstofnormen niet Schiphol maar de woningbouw treffen, is een gotspe.

Intussen zitten we natuurlijk nog met de vraag, welke niet-medische selectiecriteria straks gehanteerd zouden moeten worden als er weer een nieuwe coronagolf komt en er dan echt een ic-beddentekort ontstaat. Ik zou, gezien Ruttes afwijzing van substantiële loonsverbetering voor het zorgpersoneel, inmiddels één legitieme weten: kiezers die nu nog steeds voornemens zijn op één van de regeringspartijen te stemmen, sluiten in dat geval achteraan in de rij.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden