Opinie

Opinie: Volgend kabinet moet sociale advocatuur een impuls geven na blunders in toeslagenaffaire

Omdat de burger onvoldoende beschermd blijkt tegen misstappen van de overheid, vindt de Orde van Advocaten dat de post van minister van Rechtsbescherming moet worden opgetuigd, schrijven Bernard de Leest en Theda Boersema. 

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financiën in gesprek met gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire. Beeld ANP
Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Financiën in gesprek met gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire.Beeld ANP

De toeslagenaffaire met het aftreden van het kabinet Rutte III als sluitstuk maakt nog iets pijnlijk duidelijk: ook in een rechtsstaat als Nederland is adequate bescherming van de burger tegen de overheid niet vanzelfsprekend gebleken. Zonder hulp van gedreven sociaal advocaten hadden de gedupeerde burgers zonder twijfel hun gevecht tegen het hen aangedane onrecht niet kunnen volhouden. 

Achterstallig onderhoud

Des te zorgelijker is het dat de kabinetten Rutte I tot en met Rutte III niet hebben geïnvesteerd in de sociale advocatuur. In 2017 concludeerde de Commissie-Van der Meer al dat er sprake was van groot achterstallig onderhoud en structureel te lage betaling van sociaal advocaten.

Tot op heden zijn de aanbevelingen uit dit rapport niet geïmplementeerd. De vergoedingen voor sociaal advocaten blijven onverantwoord laag. Het gevolg: vergrijzing van de sociale advocatuur en een verminderde toegang tot het recht voor mensen die een advocaat nodig hebben. Jonge advocaten kiezen niet meer voor een sociale praktijk nu ieder perspectief op een redelijke betaling ontbreekt. 

Rechtzoekenden die zelf geen advocaat kunnen betalen, hebben steeds meer moeite een advocaat te vinden die bereid en in staat is hen te helpen om op te komen voor hun recht. Een beroep op minister Dekker - nota bene de eerste minister voor Rechtsbescherming die Nederland heeft gekend - en de waarschuwing dat de sociale advocatuur uitgeput raakt, hebben nog niet geleid tot een verandering. Alle veranderingen in het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand moeten volgens het regeerakkoord budgetneutraal worden uitgevoerd. 

Geld besparen

Het is belangrijk om hierbij te vermelden dat het investeren in een goede rechtsbijstand de overheid uiteindelijk veel geld zal besparen. Een Schots onderzoek uit 2017, getiteld Social Return on Investment in Legal Aid, leerde dat er sprake is van een multiplier-effect: in huurzaken levert iedere euro die wordt geïnvesteerd in goede rechtshulp, een maatschappelijke bate op van 11 euro. Ook in het Oeso-rapport Equal Access to Justice for Inclusive Growth uit 2019 wordt duidelijk gemaakt dat het loont om te investeren in goede rechtsbijstand, zeker omdat het gebrek aan goede rechtshulp vaak leidt tot hogere kosten in het zorg-, sociale en economische domein.

Uit de toeslagenaffaire blijkt hoe ontwrichtend het handelen van de Belastingdienst voor de betrokken burgers is geweest. Een beroep van betrokkenen op de gezondheidszorg, de bijstand en schuldhulpverlening  waren het gevolg, maar ook huisuitzettingen en echtscheidingen met alle kosten  en persoonlijk leed van dien. Als Nederland zich een welvarend land wil blijven noemen met oog voor de zwakkeren in de samenleving, dan kan een gedegen gefinancierde rechtsbijstand voor hen die toegang zoeken tot het recht niet ontbreken.

Pijler democratie

De sociale advocatuur staat onder druk, waardoor toegang tot het recht voor steeds meer rechtzoekenden niet meer vanzelfsprekend is. Een goede rechtsbescherming tegen de overheid is een van de belangrijkste pijlers onder onze democratische rechtsstaat. Als we die pijler niet onderhouden, stort het bouwwerk van die rechtsstaat in elkaar. De sociale advocatuur moet daarom worden verstevigd en niet de dupe worden van verdere bezuinigen die ongetwijfeld op stapel staan als gevolg van het begrotingstekort dat is ontstaan door de coronasteunmaatregelen. 

De Nederlandse Orde van Advocaten doet daarom een beroep op de politieke partijen die straks een nieuwe regering zullen vormen: een minister voor Rechtsbescherming met de juiste agenda en de benodigde financiële middelen mag niet ontbreken.

Bernard de Leest en Theda BoersemaNederlandse Orde van Advocaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden