opinieWerkzame medicijnen

Opinie: virusremmers moeten op de plank klaarliggen

Een volgende epidemie snel smoren vergt (geld voor) onderzoek naar breder werkzame medicijnen, betoogt moleculair viroloog Eric Snijder.

In een lab in New York worden covid-19 samples getest.  Beeld AFP
In een lab in New York worden covid-19 samples getest.Beeld AFP

De huidige pandemie maakt op pijnlijke wijze duidelijk dat we onvoldoende zijn voorbereid op de grootschalige verspreiding van een virus als het sars-coronavirus-2. Hoe voorkomen we een herhaling van deze omvang? Ogenschijnlijk ‘nieuwe’ corona-­virussen zullen zich ongetwijfeld ook in de toekomst aandienen. Ook dan is niet direct een vaccin beschikbaar. Doelgerichte vaccinontwikkeling kost nu eenmaal tijd en kan pas goed starten als de exacte ­virale tegenstander bekend is. Intussen kan dat virus, mede door de globalisering de afgelopen decennia, enorme menselijke en economische schade aanrichten.

Dit coronavirus is voor 80 procent genetisch identiek aan het eerste sars-virus, waartegen na de uitbraak van 2003 helaas geen geneesmiddelen zijn ontwikkeld. We zijn het basale onderzoek naar coronavirusremmers wel gestart en hebben een aanzienlijk aantal startpunten voor de ontwikkeling van dat soort geneesmiddelen gevonden. Maar de financieringsmogelijkheden voor dit soort studies namen toch weer gestaag af, terwijl ook andere virusuitbraken acuut de aandacht opeisten, zoals ­chikungunya (2006), Mexicaanse griep (2009), ebola (2014) en zika (2015).

Cruciale aanknopingspunten

Het is uitermate belangrijk om juist virusremmers op de plank te hebben klaarliggen, volledig ontwikkeld en getest en klaar voor gebruik om de volgende epidemie in de kiem te smoren. Een nieuwe uitbraak kan worden veroorzaakt door het volgende coronavirus of door een tiental andere virusfamilies waaraan vergelijkbare risico’s op overdracht uit de dierenwereld worden toegedicht. Net als coronavirussen kennen die virussen vele varianten en ze veranderen voortdurend. Door hun moleculaire biologie te ontleden, zijn cruciale aanknopingspunten te vinden voor de ontwikkeling van geneesmiddelen die werken tegen grotere virusgroepen, mogelijk zelfs hele families.

Er is voldoende kennis en expertise om in vijf tot tien jaar dit soort virusremmers in handen te hebben. Dat dit haalbaar is, blijkt uit de succesvolle ontwikkeling van middelen om levenslange infecties met het aidsvirus en hepatitis-C-virus te bestrijden. Die middelen richten zich vooral op functies die voor het virus essentieel zijn om zich in de gastheercel te vermenigvuldigen, een proces dat kan worden geremd zonder de patiënt grote nevenschade toe te brengen. Ook voor coronavirussen zijn inmiddels een tiental essentiële onderdelen van de virale ‘kopieermachine’ in kaart gebracht die zich uitstekend voor deze aanpak lenen.

Structurele investeringen

De huidige pandemie toont eens te meer dat basaal en toegepast onderzoek naar virusremmende medicijnen keihard nodig is. De omvang van de financiële schade is nu al niet meer te overzien. Er worden gigantische bedragen beschikbaar gesteld voor de acute bestrijding van één virus. Deze overhaaste investeringen staan in geen enkele verhouding tot wat nodig is voor de ontwikkeling van een paar breed werkzame geneesmiddelen tegen bijvoorbeeld coronavirussen, mits op tijd gestart en adequaat uitgesmeerd over een periode van meerdere jaren. Er is dus nog een curve die moet worden platgeslagen.

Onderzoek naar virusremmers voor het volledige spectrum van (potentieel) levensbedreigende virus­infecties moet niet alleen worden gestart, maar ook afgemaakt. Dat vergt structurele investeringen in mensen, training en onderzoeksfaciliteiten. Laten we de urgentie die we nu voelen gebruiken om langdurige samenwerking te organiseren tussen virologen, biochemici, farmacologen en de farmaceutische industrie. Dan zijn we hopelijk beter voorbereid op de volgende epidemie en hoeft de geschiedenis zich niet opnieuw te herhalen.

Eric Snijder is moleculair viroloog bij het Leids Universitair Medisch Centrum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden