Opinie

Opinie: Verbod op drugsgebruik leidt juist tot meer incidenten, haal drugs liever helemaal uit strafrecht

Uit frustratie over het feit dat de ‘war on drugs’ niet te winnen is, wordt geopperd gebruikers te straffen. Maar een volle gevangenis schrikt de drugsbaron niet af.

Wietplanten worden geoogst. Beeld Hollandse Hoogte / Patricia Rehe
Wietplanten worden geoogst.Beeld Hollandse Hoogte / Patricia Rehe

In de opgevoerde strijd tegen de georganiseerde misdaad lijken Haagse politici elkaar met repressieve ideeën af te troeven, in een desperate poging drugsgerelateerde criminaliteit voorgoed een halt toe te roepen. Het nieuwste voorstel is het ontmoedigen van drugsgebruik door gebruikende jongeren op te pakken en te vervolgen. Dit voorstel van Kamerlid Wilders (PVV) werd door premier Rutte en minister Grapperhaus (Justitie) gretig aangegrepen om hun standpunt, dat jonge drugsgebruikers medeplichtig zijn aan de misdaad, kracht bij te zetten.

Uit kennelijke frustratie over het niet onder controle krijgen van illegale drugsmarkten, ligt het vizier op de gebruiker, vanuit de naïeve gedachte dat die de criminaliteit voedt en bestendigt. Het taboe op drugsgebruik moet de norm worden.

Al gaan er steeds meer stemmen op voor legalisering, PVV, VVD, CDA en CU propageren een verbod op het drugsgebruik, vanuit het adagium: wie niet luisteren wil, moet voelen, en krijgt straf. Wie in de jaren ’50 tot midden ’70 een stickie opstak, kon rekenen op een forse boete en met wat kruimels afghaan of rooie libanon op zak zelfs in het gevang belanden.

Feestculturen

De geschiedenis leert dat generaties en jongerenculturen zich lastig laten temmen, maar meebewegen met drugstrends die de huidige ‘narcotische moderniteit’ (aldus de Franse filosoof Jacques Derrida) belichamen en verbeelden in films, muziek, technologie en feestculturen.

Nederland ondertekende het Enkelvoudig Verdrag voor verdovende middelen, in 1961. Met de internationale wens van een gezonde wereldbevolking, moesten drugs, productie, gebruik en bezit worden uitgeroeid. De VS-invloed was voelbaar, want het amendement voorafgaand aan het Enkelvoudig Verdrag begint met een oorlogsverklaring: ‘Combat this evil’.

Waartoe dit ruim zestig jaar later heeft geleid, zien we elke dag. Op alle fronten en continenten: strijd tegen het kwaad dat drugs(gebruik) zou veroorzaken. De tragiek: de strijd is op alle fronten is vastgelopen. Er wordt nog steeds geschoten, met meer munitie, zonder vooruitgang te boeken. Nederlagen worden gepresenteerd als overwinningen, althans op de korte termijn: een opgepakte maffiabaas, drugsbende, een grote cocaïnevangst, et cetera.

Goede zorg

Hoewel het eenvoudig klinkt, een verbod op gebruik, ondergraaft het het Nederlandse drugsbeleid, dat ertoe heeft geleid dat de gevangenissen níét vol zitten met drugsgebruikers, voorlichting over de risico’s van gebruik overal is, gebruikers veilig kunnen gebruiken en verslaafden goede zorg krijgen.

Niet voor niets is drugsgebruik niet strafbaar gesteld in de Opiumwet. De basis van ons drugsbeleid is niet het aanpakken van criminaliteit, maar het beschermen van de volksgezondheid. Het idee dat je kwetsbare jongeren en incidentele gebruikers in bescherming neemt met straffen en vervolgen ondermijnt dit uitgangspunt en vergroot de kans op meer incidenten.

Gecriminaliseerde gebruikers zoeken geen hulp. Uit angst te worden opgepakt, laat niemand zijn drugs testen, is er minder zicht op de drugsmarkt, worden gebruikers niet meer gewaarschuwd als er levensgevaarlijke drugs in omloop zijn en voorlichting en preventie, die veilig gebruik benadrukken, zijn passé.

Internationale drugsbendes

Zware criminelen ontspringen de dans: drugsgebruikers pak je makkelijker op dan internationale drugsbendes. Politie en justitie besteden al meer dan de helft van hun capaciteit aan drugscriminaliteit. Toch raakt de boel maar niet onder controle.

Steeds meer wetenschappers willen het probleem bij de bron aanpakken, drugs uit het strafrecht halen en de handel, productie en verkoop van deze middelen reguleren. Alleen zo ondermijn je effectief het verdienmodel van criminelen. Het is een illusie te denken criminele bendes aan te pakken door gebruikers te straffen. Deze doodlopende weg zal alleen maar leiden tot meer drugs­gerelateerde incidenten.

Ton Nabben is drugsonderzoeker aan de Hogeschool van Amsterdam. Kaj Hollemans is jurist en adviseur bij KH Legal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden