OpinieVaccinatieplicht

Opinie: vaccinatie hóéft niet. Maar piep dan ook niet over minder vrijheid

De onrust groeit over een impliciete vaccinatieplicht vanuit de overheid, maar de critici hebben ongelijk, betogen Roland Pierik en Marcel Verweij.

Bezoekers van de markt houden afstand tot elkaar door een door de marktkoopman verzonnen systeem.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Minister De Jonge stelde onlangs dat zodra het covid-19-vaccin beschikbaar is, dat gevaccineerde mensen eerder naar het oude normaal terug kunnen dan niet gevaccineerden. ‘U moet het zo zien dat bepaalde maatregelen wellicht langer zullen gelden voor mensen zonder vaccinatie of dat bepaalde risicogroepen inderdaad weer méér mogen omdat ze al een vaccinatie hebben gehad.’ Deze uitspraak viel in slechte aarde bij critici. Volgens PVV-leider Geert Wilders en Henk Krol (Lijst Henk Krol) is dit niets anders dan een verkapte vaccinatieplicht.

Een belangrijke vraag is hoe zo’n voorstel op een effectieve en privacy-veilige manier kan worden ingevoerd. Maar deze praktische vraag doet niet af aan het feit dat de minister helemaal gelijk heeft. Het is goed te rechtvaardigen dat gevaccineerden meer mogelijkheden krijgen dan niet-gevaccineerden. En met een vaccinatieplicht heeft dit al helemaal niets van doen.

In deze coronatijd hebben we een morele verantwoordelijkheid elkaar te beschermen tegen verdere uitbraken en besmetting met de ziekte. Op dit moment nemen we die verantwoordelijkheid door: geen handen schudden, afstand houden, mondkapje dragen, afzeggen van grote evenementen, testen en in quarantaine gaan als iemand dichtbij is blootgesteld, en soms een lockdown. Sommige van deze maatregelen worden afgedwongen, op basis van wetgeving en argumenten die ruime steun kregen in het parlement, ook van Wilders en Krol. De vrijheidsbeperkingen liggen dus primair in deze breed gesteunde beschermingsmaatregelen tegen covid-19.

Overbodige maatregelen

Op het moment dat er een voldoende veilig en effectief vaccin voorhanden is, ontstaat er een tweede manier om elkaar te beschermen. Met een effectief vaccin is de kans dat je een ander nog kunt besmetten zo klein, dat de bestaande beschermingsmaatregelen overbodig worden. Je hebt dan nog steeds de verantwoordelijkheid besmettingsrisico’s te voorkomen, maar dat kun je nu óók doen door je te laten vaccineren. Daarom valt goed te rechtvaardigen dat mensen die zijn gevaccineerd weer meer bewegingsvrijheid krijgen. Omdat met vaccinatie het risico voor anderen is weggenomen, valt de noodzaak weg om je te houden aan andere voorzorgsmaatregelen.

Maar als gevaccineerden meer mogen dan niet-gevaccineerden, is dat dan niet toch een vaccinatieplicht? Nee, dat is het niet. Voor zover er sprake is van een plicht of dwang, dan geldt dat de maatregelen sowieso noodzakelijk waren en aan iedereen werden opgelegd, zoals tijdelijke lockdowns. Als vaccinatie vervolgens als alternatief voor thuisquarantaine wordt geboden, is iedereen nog steeds vrij om van vaccinatie af te zien. De plicht betreft de quarantaine, niet de vaccinatie. Zo’n quarantaine is geen leuk vooruitzicht, dus het is begrijpelijk dat je je gedwongen voelt om je te laten vaccineren. Toch is er van een vaccinatieplicht geen sprake – ook niet van een verkapte plicht.

Stel, ik zit even krap bij kas en je leent me 50 euro. Ik heb nu een plicht om je terug te betalen. Maar als je dan zegt: ‘je kunt me ook vanmiddag even wat zware dozen helpen sjouwen, dan laat ik die 50 euro zitten’. Dan bied je me een alternatief voor de verplichting die ik moest nakomen. Ben ik nu óók verplicht jouw dozen te sjouwen? Natuurlijk niet, want ik kan me beperken tot wat ik sowieso moest doen: terugbetalen. Op dezelfde manier pleit Hugo de Jonge niet voor een vaccinatieplicht als hij stelt dat gevaccineerden al eerder meer ruimte krijgen als er vanwege de pandemie vrijheidsbeperkende maatregelen van kracht moeten zijn.

Proportioneel

Het voorstel kan ook nog anders worden onderbouwd. De overheid moet maatregelen nemen om de maatschappij tegen corona te beschermen. Dit impliceert dat onze vrijheid beperkt moet worden met quarantaines en dergelijke. Die vrijheidsbeperking moet wel proportioneel zijn, dus mag niet groter zijn dan strikt noodzakelijk is om het doel te bereiken. Als ook gevaccineerden in quarantaine moeten blijven terwijl ze niet meer besmettelijk zijn, is dit disproportioneel en daarom onverdedigbaar.

Dat viruswaarheidaanhangers zich verzetten tegen het voorstel van de minister is begrijpelijk, want ze verzetten zich tegen alle maatregelen: quarantaine én vaccinatie. Maar parlementariërs die de covid-19-maatregelen onderschrijven, zullen logischerwijze de minister op dit punt gelijk moeten geven.

Roland Pierik is universitair hoofddocent Rechtsfilosofie, UvA. Marcel Verweij is hoogleraar Filosofie aan Wageningen Universiteit.

Reacties

Morele verantwoordelijkheid
Pierik en Verweij hebben gelijk: voordelen voor covid-gevaccineerden hebben niets te maken met een vaccinatieplicht. De redenering van Wilders en Krol is een debatteertruc die afleidt van de echte kwestie. Vaccinatie doe je voor jezelf én voor de maatschappij. Zorgverleners doen het ook voor hun patiënten. Een vaccinatieplicht leidt in ons land tot hakken in het zand, niet tot ander gedrag.

Gevaccineerden voordeeltjes geven is echter onjuist. Ondanks de ronkende persberichten, hebben de twee kandidaatvaccins vooralsnog circa 90 procent effectiviteit. In sommige groepen zal die werkzaamheid echter lager zijn. Fantastisch natuurlijk, maar nog geen garantie op langdurige immuniteit. De kans daarop bestaat zeker, maar nog onbekend is hoe lang dat zal zijn.

Eerst moeten we weten of gevaccineerden anderen nog zouden kunnen besmetten. Die morele verantwoordelijkheid blijft gelden. Vrijwaring van corona-afspraken brengt anderen in gevaar. Pas als ongeveer 70 procent van alle mensen is gevaccineerd kun je bij een werkzaamheid van 90 procent groepsimmuniteit verwachten. Dan kunnen we allemaal genieten van de herwonnen vrijheid.

Ted van Essen, huisarts en voorzitter Nederlandse Influenza Stichting

Pas op voor stigmatisering
Roland Pierik en Marcel Verweij hebben gelijk dat extra vrijheden voor gevaccineerden niet gelijk staan aan een vaccinatieplicht, ook niet in verkapte vorm. Tegelijkertijd moet voorkomen worden dat niet-gevaccineerden worden gestigmatiseerd en onnodig extra in hun vrijheden worden ingeperkt. Blijven kinderen van niet-gevaccineerden welkom op de crèche? Steeds aantonen dat je gevaccineerd bent, is een behoorlijke inbreuk op de privacy.

Daarom zal voortdurend de proportionaliteit van maatregelen moeten worden afgewogen. Laten we wanneer een aanzienlijk deel van de bevolking is gevaccineerd, beperkingen zo spoedig mogelijk worden opgeheven voor iedereen. Wie zich niet wilde laten vaccineren en zich desondanks toch in het volle leven begeeft, loopt daarmee een risico. Dat is aanvaardbaar als de vaccinatiegraad in de bevolking hoog genoeg is. Het risico voor derden is dan immers beperkt.

Het vergt stuurmanskunst, verstandig en verantwoordelijk samenleven om stigmatisering van niet-gevaccineerden te voorkomen én recht te doen aan de bescherming die het vaccin biedt.

Arnold Huijgen, Theoloog en hoogleraar aan de Theologische Universiteit Apeldoon

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden