Opinieseizoens­effect coronavirus

Opinie: vaccin biedt pas na lange coronawinter soelaas

 We moeten vooral niet verwachten dat deze tweede coronagolf zo weer voorbij is, stelt hoogleraar Louis Kroes. 

Het coronavaccin van Moderna wordt getest in juli.Beeld Getty Images

Het is nu pas november en heel Europa kleurt rood van de besmettingen. Dat gaat opvallend parallel. Het beleid in al die landen verschilt nogal, maar overal zijn de teugels aangetrokken, want het gaat niet goed.

Een opmerkelijke tegenstelling met precies een half jaar geleden, toen in de maand mei in vrijwel al die landen de coronacijfers, net zo parallel, overal dáálden. Ook toen verschilde het beleid, maar het werd overal versoepeld zodat de ­zomer van 2020 toch redelijk draaglijk is verlopen.

Bij al die dalende en weer stijgende curves wordt steeds scherp naar het beleid gekeken. Dat was in het voorjaar in alle landen tegelijk, blijkbaar overal goed. En nu is het, in al die landen, blijkbaar overal niet meer goed. Op het zuidelijk halfrond daaren­tegen was het in Australië in de afgelopen maanden mis, maar juist nu is het daar weer rustig geworden.

De meeste virale luchtweginfecties kennen een sterke seizoensafhankelijkheid. Als belangrijkste verklaring wordt aangehouden dat de omstandigheden voor overdracht veel beter zijn als mensen binnenshuis blijven. Dan zit men dichter op elkaar en zijn de luchtcondities optimaal om die kwetsbare, zeer kleine druppeltjes, waardoor het virus wordt meegenomen, van mens tot mens te verspreiden. Er is binnen minder lucht- stroming, minder luchtverversing en een lagere vochtigheid met kleinere druppeltjes die verder kunnen komen.

Influenza is zo’n typische winter­infectie. Daar rekenen wij ieder jaar op: de vaccinaties zijn nu juist uit­gevoerd. Dat is op tijd, want pas in ­december wordt dat virus gewoonlijk echt actief. Net als veel andere ­virussen, zoals de oude coronavirussen, die wij al langer kenden en die slechts verkoudheid geven. Ook die zijn het actiefst in hartje winter.

Toch wordt bij het coronavirus dat covid-19 veroorzaakt, het seizoens­effect niet echt betrokken in het ­beleid. Soms wordt zelfs gesteld dat een seizoenseffect niet zeker is. Maar de actuele ontwikkelingen tonen aan dat dit een bepalende factor is. Althans in Europa, met al die bijna ­synchrone curves, ongeacht het gevoerde beleid – en net zo goed in Noord-Amerika.

Het seizoen lijkt zelfs tamelijk vroeg begonnen, wat een sterke gevoeligheid suggereert voor dit effect. Mocht dat inderdaad het geval zijn, dan zijn de consequenties voor de ­komende winter tamelijk ingrijpend. Die versterkte overdracht blijft dan namelijk gewoon het hele seizoen bestaan, tot april of mei 2021. Alle ­pogingen de besmettingen terug te dringen moeten in die tijd tegen een sterke stroom inroeien.

Wil je de epidemie nu terugbrengen tot het niveau van ‘voor de zomer’ (dat wordt wel eens als doel gesteld), dan ben je wel erg optimistisch. De nu in ons land gegeven ‘stootkuur’ van twee weken iets strenger beleid, lijkt waarachtig een daling te geven. Dat is mooi, maar de winter moet nog beginnen, influenza is er nog niet eens. De dagen worden nog korter en kouder. In dit vroege winterseizoen is enige schommeling ook niet zo bijzonder.

Het is dus belangrijk verder vooruit te kijken: er is nog wel een maand of vijf te gaan voor de invloed van het seizoen weer afneemt. Interessant genoeg is dat ook precies de tijd die nog nodig is voordat wij steun krijgen van een vaccin. Als het gaat zoals bij influenza, gaat het vanaf de ­feestdagen pas écht beginnen. Weer drastischer maatregelen lopen daar dan toch op vast, zeker als die nog moeten worden volgehouden tot in het voorjaar, met alle bijbehorende schade. Er kan dan heel goed een ondergrens blijken bij het inperken van intermenselijke contacten. En die zal hier wel beduidend eerder bereikt worden dan in China.

De gunstige schommeling die zich nu voordoet in ons land, geeft wat tijd voor het maken van een realistisch beleid dat niet alleen vertrouwt op het draaien aan de maatregelknoppen voor de hele winter. De enige conclusie is dat je alles moet richten op het beperken van de gevolgen. Dus inzetten op alle mogelijke vormen van capaciteits- uitbreiding en noodopvang, ook wel aangeduid als de mitigatiefase van een epidemie. Vooral niet verwachten dat deze golf zo wel weer voorbij is en afwachten of er weer een derde komt.

Wij staan nog maar aan het begin van een lange coronawinter. Daarom is het belangrijk een ­perspectief te bieden op dat heel lange seizoen en niet slechts steeds een paar weken vooruit te kijken.

Louis Kroes is hoogleraar ­klinische virologie aan het Leids ­Universitair ­Medisch Centrum.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden