Opinie

Opinie: Stuur vaccins eerder naar armere landen, dat is ook in ons eigen belang

Het kabinet heeft steeds twee doelen voor ogen gehad: bescherm kwetsbare groepen en voorkom overbelasting van het zorgsysteem. Prima doelen. Ze worden echter te smal ingevuld, met te veel focus op Nederland op de korte termijn.

AstraZeneca-vaccins uit Nederland worden afgeleverd in Suriname.	 Beeld Ranu Abhelakh / ANP
AstraZeneca-vaccins uit Nederland worden afgeleverd in Suriname.Beeld Ranu Abhelakh / ANP

Als een infectieziekte grote risico’s vormt voor bepaalde groepen mensen, ligt het voor de hand ervoor te zorgen dat zij kunnen worden beschermd. En als het zorgsysteem kan vastlopen door verspreiding van de ziekte, is er alle reden die verspreiding in te dammen en een zorginfarct te voorkomen. Corona heeft beide consequenties en het kabinet heeft daarnaar gehandeld door zowel aanscherpingen als versoepelingen van maatregelen steeds afhankelijk te maken van de mate waarin deze doelen worden bereikt. In veel opzichten verdient dat alle lof.

Tegelijk wringt er iets: de sterke focus op Nederland op de korte termijn. Neem de kabinetsreactie op het advies van de Gezondheidsraad over vaccinatie van jongeren van 12 tot en met 17 jaar. Gezondheidsraadcommissies moeten specifieke criteria hanteren bij een adviesaanvraag, zoals werkzaamheid, (kosten)effectiviteit en veiligheid.

Ook aanvaardbaarheid is een criterium. Dit wordt bepaald door ‘de verhouding tussen de gezondheidswinst voor de persoon zelf en de bevolking als geheel en de last die een individu ondervindt door de vaccinatie’. De ‘bevolking als geheel’ betreft de eigen bevolking. Op grond van de standaardcriteria kwam de commissie tot een positief advies. Wel vroeg zij aandacht voor het feit dat wereldwijd veel mensen überhaupt nog geen toegang hebben tot een vaccin.

Morele en politieke keuze

Welke keuze daarin wordt gemaakt is een morele en politieke keuze. Gaan de vaccins naar Nederlandse jongeren die zelf meestal weinig last hebben van corona? Of naar groepen elders die kwetsbaarder zijn dan de meest kwetsbare groepen in Nederland? Terecht liet de commissie die keuze bij het kabinet.

Het kabinet koos voor vaccinatie van de Nederlandse jongeren. Op de korte termijn is dat begrijpelijk, ook gelet op de grote maatschappelijke druk om meer bewegingsvrijheid terug te krijgen. Bovendien kan vaccinatie van jongeren zowel voor de jongeren zelf als voor kwetsbare groepen voordelig zijn. Tegelijk is een nauwe focus op Nederland problematisch. Op de korte termijn vooral uit oogpunt van rechtvaardigheid. Op de lange termijn óók vanuit welbegrepen eigenbelang.

Eerst de korte termijn en rechtvaardigheid. Voor zover coronavaccinatie van jongeren gericht is op de jongeren zelf, staan de relatief beperkte gezondheidsrisico’s die jongeren lopen in schril contrast tot de zeer grote risico’s die kwetsbare groepen wereldwijd lopen. Risico’s die nu met vaccinatie sterk beperkt zouden kunnen worden.

Het is moeilijk in te zien hoe een klein beetje minder risico voor de één, die er toch al aanzienlijk beter voorstaat, zwaarder zou kunnen wegen dan de gezondheidswinst voor de ander, die er om te beginnen veel slechter voorstaat.

Een klein beetje winst voor kwetsbare groepen in Nederland weegt daar niet tegenop. Zeker nu die kwetsbare Nederlandse groep gelegenheid heeft gehad zich te laten vaccineren. Vooralsnog beschermt vaccinatie goed tegen ernstige ziekte, en verkleint het sterk de kans om aan de gevolgen van corona te overlijden.

Nieuwe varianten

Dat brengt me op de lange termijn en ons eigenbelang. Nu beschermen de meeste vaccins nog behoorlijk goed tegen bestaande coronavarianten (iets beter tegen de alfavariant dan tegen de deltavariant). Maar elke nieuwe overdracht van het coronavirus creëert een mogelijkheid voor nieuwe varianten, inclusief varianten waartegen vaccins minder tot nauwelijks bescherming bieden. Dan zijn we terug bij af. Ook als alle Nederlanders gevaccineerd zouden zijn.

Zoals de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) steeds benadrukt, zijn we pas veilig als iedereen veilig is. Binnen en buiten onze landsgrenzen. Op de weg daar naartoe is de uitdaging om zowel de risico’s als de mogelijkheden om die risico’s te beperken, zo eerlijk mogelijk te verdelen. Gelijkere verdeling van vaccins wereldwijd is een manier om daar invulling aan te geven. Door anderen beter te beschermen, beschermen we op den duur ook onszelf beter.

Meer nadruk op internationale rechtvaardigheid in het coronabeleid heeft enkele praktische gevolgen. Ik noem er twee. Ten eerste stelt het de automatische koppeling tussen lagere coronacijfers en versoepeling van maatregelen ter discussie.

Groot risico

Waarom? Omdat elke overdracht van het virus de mogelijkheid creëert voor het ontstaan van nieuwe varianten die op termijn een groot risico kunnen vormen voor ons allen. Laten we ons daarom niet snel rijk rekenen bij dalende cijfers.

Ten tweede: vaccinatie alleen is niet de uitweg uit de coronacrisis. Gelijkere verdeling van vaccins in de wereld (minder voor Nederland) betekent dat het nog belangrijker is ons voorlopig aan de basismaatregelen te blijven houden.

De reden is dezelfde: elke overdracht van het virus creëert de mogelijkheid voor het ontstaan van een nieuwe variant die op termijn weer een groot risico kan vormen voor ons allen. Dat zoveel mogelijk voorkomen is een verantwoordelijkheid van ieder van ons. Ook als het bij ons weer beter gaat.

André Krom is is werkzaam bij de sectie ethiek en recht van de gezondheidszorg van het Leids Universitair Medisch Centrum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden