Opinie

Opinie: Snelle investeerders krijgen gouden kans na Shell-vonnis

Als Shell olievelden gaat verkopen, zijn de kleinere bedrijven, veelal gefinancierd met private equity, waarschijnlijk de kopers. Dat is slecht nieuws voor het klimaat.

Een booreiland van Shell in het Arctic National Wildlife Refuge van Alaska.  Beeld © Gary Braasch/Corbis
Een booreiland van Shell in het Arctic National Wildlife Refuge van Alaska.Beeld © Gary Braasch/Corbis

Onlangs werd bekend dat Shell voor 10 miljard dollar reserves aan Amerikaanse schalieolie in de verkoop zet, omdat het bedrijf van de rechter zijn CO2-uitstoot sneller moet terugdringen. Ook deelnemingen in Nederlandse velden zullen op termijn worden verkocht. Maar het risico bestaat dat niet het klimaat, maar private investeerders met hun goedgevulde zakken de grote winnaars zijn van deze rechtszaak.

Hoe zit dat? Al decennialang wordt er wereldwijd op grote schaal olie en gas geproduceerd. Door de zware omstandigheden is de productie op zee veel moeilijker dan op land. Daarom konden aanvankelijk uitsluitend de grote oliereuzen de kennis, mankracht en het kapitaal opbrengen voor een veilige winning. Maar in de laatste tien jaar zijn juist kleine partijen in opkomst, zowel in de Amerikaanse schalieolie als in de velden in onze ‘eigen’ Noordzee. Zo nam Neptune Energy in 2018 voor 4,7 miljard dollar alle velden en installaties van Engie in de Noordzee over. Deze overname werd gefinancierd door private-equityfonds Carlyle.

Velden voor een prikkie

Grote oliemaatschappijen zijn namelijk ingericht op het veilig uitvoeren van complexe projecten, wat leidt tot hoge operationele kosten. Naarmate velden leger raken, neemt ook de winstgevendheid af. Dat zet de deur open voor een nieuw soort oliemaatschappij: kleine gespecialiseerde organisaties, meestal gefinancierd door private equity-fondsen, die de ‘verbruikte’ velden voor een prikkie overnemen. De installaties staan er al, de productie is op volle toeren; je hebt alleen wat specialisten nodig die de zaak draaiende houden. Zo pomp je met minimale kosten olie en gas op tegen een veel grotere winstmarge dan de bedrijven die de velden moesten vinden, opbouwen en opstarten.

Na het vonnis gaven verschillende experts hun visie op de mogelijkheden van Shell om de opgedragen reductie te realiseren. Het versneld afstoten van bestaande olie- en gasvelden lijkt daarbij onontkoombaar. Maar dan is het aannemelijk dat deze velden terechtkomen bij met private equity gefinancierde clubs, die mede door de stijgende olieprijzen als grote winnaars uit de bus komen.

Proportioneel

Essentieel onderdeel van het vonnis is dat de wereldwijde CO2-uitstoot van Shell een zeer groot gevaar creëert. Gezien dat zwaarwegende algemeen belang, acht de rechtbank de opvallende maatregel proportioneel. De kans is echter groot dat die proportionaliteit niet opgaat voor kleinere oliemaatschappijen. Dat zou betekenen dat deze bedrijven de overtollige uitstoot van Shell voor relatief weinig geld kunnen overnemen - zonder maatregelen tegen de uitstoot te hoeven nemen, en zonder angst te hebben voor de rechter. Het primaire doel van private equity? Veel geld verdienen in korte tijd. Uitstoot reducerende maatregelen zullen vast gezien worden als iets wat het rendement drukt.

Dat buitenlandse oliereuzen als Exxon of Total de Shell-velden opkopen, ligt minder voor de hand. Zij vinden het steeds moeilijker om kapitaal aan te trekken, doordat markten, aandeelhouders en financiers steeds meer duurzaamheidseisen stellen. Daarnaast hebben deze oil majors dezelfde hoge operationele kosten als Shell. Bovendien bestaat de kans dat deze bedrijven ook onder de proportionaliteit van de uitspraak in de Shell-zaak (en mogelijke toekomstige rechtszaken) vallen. Daar houden zowel de bedrijven zelf als mogelijke financiers natuurlijk rekening mee.

Uit het oog

Oliereuzen in staatshanden, zoals Saudi Aramco en Gazprom, zullen zeker profiteren als de winning in het Westen compleet wordt beperkt. Dan kunnen ze meer olie en gas verkopen. Maar omdat ze meestal niet buiten de eigen landsgrenzen opereren, ligt het niet voor de hand dat ze assets van Shell zullen overnemen. Dat vergroot de kans dat deze velden terecht komen bij private equity. Oftewel een combinatie van financiers met diepe zakken, een vermogen om snel te beslissen en een bereidheid om contracyclisch te investeren – buiten het oog van de buitenwereld, zonder jaarverslagen en aandeelhoudersvergaderingen.

Dat zou de beoogde klimaatwinst van het vonnis ernstig verzwakken. Daarom zijn snel aanvullende maatregelen nodig, bijvoorbeeld door ook andere producenten te helpen of desnoods te verplichten om tot verregaande uitstootreducties te komen. De enige die deze maatregelen kan opleggen is al eens eerder toegesproken, en wel in de Urgenda-uitspraak: de overheid. Het kabinet mag zich niet verschuilen achter zijn demissionaire status, maar moet snel actie ondernemen, zodat het klimaat de winnaar kan blijven van deze uitspraak.

Christopher Christiaanse, adviseur en docent in de energietransitie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden