Opinie

Opinie: Sloop goede woningen in de Tweebosbuurt is de bulldozerdemocratie ten top

Rotterdam kreeg, met andere grote steden, onder druk van bewoners eind vorige eeuw een sociaal stedenbouwkundig beleid dat segregatie en gettovorming voorkwam. Hou dat zo.

Rotterdam. Van vroeg tot laat protesten als laatste eerbetoon aan de Tweebosbuurt bij de start van de sloop. Wooncorporatie Vestia begint na jaren strijd met de bewoners aan de sloop van een aantal huizenblokken in de wijk.  Beeld Arie Kievit
Rotterdam. Van vroeg tot laat protesten als laatste eerbetoon aan de Tweebosbuurt bij de start van de sloop. Wooncorporatie Vestia begint na jaren strijd met de bewoners aan de sloop van een aantal huizenblokken in de wijk.Beeld Arie Kievit

Rotterdam is altijd trots geweest op hoe de stad zichzelf na het Duitse bombardement opnieuw uitvond. Nu werkt de gemeente zelf mee aan de grootschalige sloop van wijken die de bommen en naoorlogse vernieuwingsdrang doorstonden, met als meest recente voorbeeld de Tweebosbuurt. Sociale huurwoningen in bouwtechnisch goede staat moeten plaatsmaken voor dure koopwoningen. Buurtbewoners keken vorige week ontredderd toe hoe draglines en grijpers hun woningen met de grond gelijk maakten. Het zijn hartverscheurende beelden. De VN zegt dat deze praktijken in strijd zijn met de mensenrechten, want arme bewoners moeten wijken voor rijke nieuwkomers. De situatie doet denken aan de strijd over de stad in de jaren zeventig en tachtig, toen bewoners ook recht tegenover bestuurders en ontwikkelaars stonden.

Stadsvernieuwing

Na de Tweede Wereldoorlog hadden veel Nederlandse steden plannen om oude stadsbuurten volledig te slopen. Zo was het plan om de Amsterdamse Dapperbuurt te vervangen door een ruim opgezette nieuwbouwwijk voor kapitaalkrachtige gezinnen, zou de Nieuwmarktbuurt worden vervangen door een kantorenwijk en moest het Rotterdamse Oude Westen eveneens plaatsmaken voor nieuwe verkeersverbindingen, winkelstraten en kantoren. Maar zover kwam het niet. Buurtbewoners kwamen in verzet en zochten de samenwerking met kritische architecten en raadsleden. Gezamenlijk ontwierpen ze alternatieve plannen waarin betaalbaar wonen prioriteit kreeg en de bestaande sociale en stedenbouwkundige structuren behouden bleven. Op basis van deze buurtplannen werd vanaf circa 1975 de stadsvernieuwing gerealiseerd. Ook de Tweebosbuurt kreeg in die tijd een uitgebreide op knapbeurt. Samenwerking en behoud in plaats van de bulldozerdemocratie van vandaag.

Betaalbaar wonen

Dankzij de stadsvernieuwing hadden onze Nederlandse binnensteden – Rotterdam in het bijzonder – lange tijd een ruime voorraad aan betaalbare woningen. Het resultaat is een unieke menging van functies, rangen en standen. Vergeleken met Britse en Amerikaanse steden kennen we door de inspanningen van buurtbewoners nog steeds relatief weinig segregatie en gettovorming. Overheden brachten de buurtplannen uiteindelijk in de praktijk en wisten onder het credo ‘bouwen voor de buurt’ honderdduizenden woningen te bouwen of te renoveren, en (voorlopig) betaalbaar te houden voor mindervermogenden. De verzorgingsstaat in optima forma. Hoewel deze sindsdien flink is uitgekleed, vinden we in onze binnenstedelijke gebieden nog steeds de fysieke en sociale structuren van een tijd waarin woningcorporaties en bestuurders nog luisterden naar de mensen die ze horen te dienen. Daar zijn de stenen en mensen van wijken als de Tweebosbuurt het bewijs van.

Hopeloos verouderd

De sloop van de Tweebosbuurt is dus een hopeloos verouderd idee. Buurten uit elkaar trekken was een halve eeuw geleden al een slecht concept, toen Rotterdammers de barricaden opgingen om goed en betaalbaar wonen op te eisen. Het is dan ook moeilijk te verkroppen dat de bewoners met het verdwijnen van hun vertrouwde woonomgeving hun sociale contacten en dagelijkse leefpatroon verliezen. Soms dezelfde mensen die ruim veertig jaar geleden hun buurt van de sloophamer hebben gered. Woningcorporatie Vestia zou er goed aan doen niet te investeren in stenen maar in de mensen die verknocht zijn aan hun buurt – die zijn onbetaalbaar en steeds moeilijker te vinden.

Herwaardering

De architectuur van de stadsvernieuwing mag zich sinds kort verheugen in de belangstelling van monumentenbeschermers, getuige recente inventarisaties van onder andere de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Maar de Tweebosbuurt laat zien dat het hoog tijd is voor een herwaardering van juist de aanpak van de stadsvernieuwing. Stop de verdere sloop en maak er mensenwerk van, ga de buurt in en zoek de samenwerking op. Zien de kunststofkozijnen en trespapanelen uit de jaren tachtig er goedkoop uit? Dat waren ze ook. En dat is precies de waarde van de stadsvernieuwingsarchitectuur. Betaalbaar wonen op centrale locaties met hoge grondprijzen. Zijn de gevels overdadig behangen met erkers en kleine balkonnetjes? Daar zit een doordacht idee achter. Ze zijn ontworpen om bij te dragen aan een levendig straatbeeld en sociaal contact.

Tijdens het Eurovisie Songfestival liet Rotterdam geen kans onbenut om haar spectaculaire skyline in te zetten voor promotiedoeleinden. Maar tuibruggen en wolkenkrabbers vinden we overal ter wereld, Rotterdammers alleen in Rotterdam. De architectuur van de stadsvernieuwing en de mensen die erin wonen moet je niet wegvagen, die moet je koesteren. Laat Rotterdam even trots zijn op de naoorlogse wederopbouw als op de strijd over een betaalbare en leefbare stad die erop volgde.

Tim Verlaan is universitair docent Stadsgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en aldaar codirecteur van het Centre for Urban History. Aimée Albers is architectuurhistoricus en doet onderzoek naar de rol van buurtbewoners en architecten bij de realisatie van de stadsvernieuwing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden