OpinieCeltherapie bij kanker

Opinie: Sla handen ineen voor revolutionaire kankerbehandeling

Gepersonaliseerde celtherapie bij kanker geeft prachtige resultaten, maar is erg duur. Met vereende Europese wetenschappelijke krachten kan die prijs fors omlaag, betoogt Liesbeth Lagae.

Beeld Hollandse Hoogte / AFP

In de strijd tegen kanker zijn gepersonaliseerde celtherapieën zo veelbelovend dat onderzoekers over een revolutionaire doorbraak spreken. Maar met een prijskaartje dat kan oplopen tot haast een half miljoen euro per behandeling, is de vrees groot dat deze krachtige immunotherapie niet voor iedereen toegankelijk wordt. De oplossing: automatiseer het productieproces.

 6-jarige Emily genas

In 2012 haalde een nieuwe kankerbehandeling de wereldpers. Emily Whitehead was 6 jaar en had vergevorderde leukemie. Na zestien maanden chemotherapie waren er geen klassieke behandelopties meer. Toen de ouders werd verteld dat hun dochtertje terminaal ziek was, zochten ze in allerijl contact met een ziekenhuis waar Emily een vorm van gepersonaliseerde celtherapie kreeg die CAR-T heet. 

Emily’s immuuncellen werden genetisch gemodificeerd om haar afweersysteem in staat te stellen om de aanwezige kankercellen te vernietigen. De behandeling was nog nooit eerder op haar ziekte getest, maar de resultaten waren fenomenaal. Het medicijn sloeg aan en Emily werd zelfs genezen verklaard. Nu, acht jaar later, is ze een gezonde tiener en nog steeds kankervrij.

Sindsdien worden er excellente resultaten geboekt bij bloedkankers en de hoop is groot dat CAR-T-celtherapie in de komende jaren volledige en langdurige remissies zal bieden bij andere kankertypen. Wereldwijd lopen er meer dan vierhonderd klinische studies die, indien ze succesvol zijn, binnenkort op de markt zullen komen. De vraag is nu: wie kan deze behandelingen betalen? 

De farmaceutische industrie probeert haar steentje bij te dragen door de hoge kosten kwijt te schelden wanneer een therapie niet succesvol is, maar het is onduidelijk hoelang dit model houdbaar is. Bovendien worden patiënten uitgesloten wanneer regeringen en zorgverzekeraars de therapie niet vergoeden en wanneer families dit niet zelf kunnen bekostigen.

Massaproductie verlaagt prijs

Bij conventionele medicijnen kan massaproductie van moleculen de prijs van een enkele dosis verlagen. Dit is onmogelijk bij gepersonaliseerde kankerbehandelingen omdat het medicijn op maat wordt gemaakt voor de patiënt. Dit productieproces is bijzonder intensief. Immuuncellen worden in vele verschillende stapjes opgezuiverd, genetisch gemodificeerd en in de juiste dosis geformuleerd. In de productiestadia zijn op dit moment nog veel manuele ingrepen noodzakelijk. Dit brengt het risico op menselijke fouten met zich mee en dus ook de noodzaak de kwaliteit gedurende het proces voortdurend te testen. De uitkomst is een lange productietijd en een zeer hoge prijs.

De oplossing om celtherapie naar het grote publiek te brengen, ligt bij het automatiseren van het productieproces. Hiervoor is de ontwikkeling van nieuwe technologieën cruciaal. Op korte termijn is het mogelijk om sensoren en digitale technologie te introduceren die de productieprocessen kunnen monitoren en aansturen. Dit zou de productietijd verkleinen en de betrouwbaarheid van het ontwikkelingsproces verhogen. Op langere termijn is het mogelijk om een point-of-caretoestel te ontwikkelen dat zich leent voor massaproductie en toch in staat is gepersonaliseerde celtherapieën te produceren. Het resultaat is een goedkoper, beter en veiliger product, dat bovendien schaalbaar is.

Samenwerking nodig

Gezien de complexiteit van deze nieuwe therapieën zal interdisciplinaire samenwerking een cruciale rol spelen. Meer coöperatie tussen levenswetenschappers en deskundigen in nano-elektronica en artificiële intelligentie is nodig, net zoals partnerships tussen farmaceutische en technologische bedrijven. Overheden zouden het delen van kennis en strategische investeringen in infrastructuur kunnen faciliteren en stimuleren, bijvoorbeeld door aan de ene kant onderzoekers toe te laten technologie te gebruiken waar ze anders geen toegang tot hebben en aan de andere kant ontwikkelaars toe te laten deze technologie te verbeteren.

Regeringen kunnen een significante invloed hebben door hun onderzoeksstrategie op verschillende beleidsniveaus op elkaar af te stemmen, middelen te bundelen en hun beleid te optimaliseren. Mits doeltreffende publiek-private samenwerkingen, kan Europa met haar bedrijven, onderzoeksinstellingen en universiteiten een leidende rol spelen bij het automatiseren van de productie van celtherapie. 

Om deze kansen ten volle te benutten, moet de verdere ontwikkeling en automatisering van celtherapie zo hoog mogelijk geplaatst worden op de Europese politieke agenda.

Verwachte doden: 13 miljoen

In 2018 stierven er volgens de Wereldgezondheids- organisatie meer dan 9,6 miljoen mensen aan kanker. Dit komt neer op een zesde van alle sterftegevallen wereldwijd. Deze cijfers blijven stijgen: tegen 2030 wordt verwacht dat jaarlijks meer dan 13 miljoen mensen zullen overlijden aan kanker.

Gepersonaliseerde celtherapie biedt de kans op volledige genezing bij patiënten die geen andere behandelopties hebben, zoals in het geval van Emily Whitehead. Vroeg of laat treft kanker haast elke familie. Laat ons in het komende jaar actief bouwen aan initiatieven waarbij alle belanghebbenden, inclusief onze beleidsmakers, samenwerken om ervoor te zorgen dat deze grote oncologische doorbraak breed toepasselijk wordt.

Liesbet Lagae is directeur van het departement Life Science Technologies bij imec en hoogleraar Nanobiofysica aan KU Leuven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden