Opinie

Opinie: Schoolbesturen maken vast fouten, maar van Haagse regie knapt onderwijs niet op

Wispelturige Kamerleden, een ministerie dat vatbaar is voor megalomanie en drammerige columnisten doen de onderwijskwaliteit meer slecht dan goed.

Leerlingen van groep 8 van De Regenboog buigen zich over de Centrale Eindtoets. Leiderdorp, 2021 Beeld ANP
Leerlingen van groep 8 van De Regenboog buigen zich over de Centrale Eindtoets. Leiderdorp, 2021Beeld ANP

Ja hoor, daar komt Aleid Truijens weer aanzetten met de autonomie van onderwijsbesturen als oorzaak van een misstand in het onderwijs. Deze keer verwijt ze bestuurders de onderadvisering van basisschoolleerlingen uit lage sociale milieus bij de overstap naar de middelbare school en dicht ze ons zelfs een ‘aversie tegen kennis en kennisverwerving’ toe. Haar eentonige analyse van falende bestuurders als verklaring voor alle kwalen verdient een weerwoord.

De scholen in ons land presteren onvoldoende en halen niet genoeg uit elke leerling, met kansenongelijkheid als gevolg. In vergelijkbare landen scoort de gemiddelde 15-jarige leerling beter dan hier. Excellentie van kind of school wordt te weinig aangejaagd. De verklaringen voor deze misère zijn complex en niet samen te vatten door ondergetekende en collega’s werkloos te wensen.

Belangrijkste verklaring

Misschien werd de belangrijkste verklaring vorig jaar gegeven in door de overheid besteld onderzoek van McKinsey: de bekostiging is net voldoende voor basale kwaliteit. Hogere onderwijs ambities vergen een groter deel van het belastinggeld. Lonen moeten dan omhoog, sommige klassen verkleind en meer onderwijsondersteunend personeel moet de schaarse bevoegde leerkrachten vrijspelen, zodat die zich op hun eigenlijke werk kunnen richten.

Een tweede verklaring is dat in Nederland bizar vroeg wordt bepaald naar welk type voortgezet onderwijs kinderen gaan. Terwijl 10-jarigen in groep 7 geregeld meer in hun mars hebben dan op dat moment zichtbaar is, plaveien hun voorlopige schooladviezen de weg voor een categoraal gymnasium of een vmbo-basisniveau voor leerlingen die inpotentie weinig verschillen. De eerste jaren van wat nu nog de middelbare school heet, moeten heterogener worden, zo stelde de Onderwijsraad dit voorjaar. Dat vergt wel dat leerkrachten meerdere niveaus in één klas kunnen bedienen.

Onderwijsbestuurders dienen de hand in eigen boezem te steken. Professionalisering kan beter, ambities mogen groter en er is schroom elkaar daarop aan te spreken. De wet zou ouders, personeel en leerlingen meer medezeggenschap moeten geven. Maar de echte problemen in het onderwijs worden niet opgelost met het ontslaan van zo’n duizend besturen van ruim achtduizend basis- en middelbare scholen in ons land.

Geen voorstellen van politiek

Als er een beter bestel voorhanden is, hoor ik het graag, maar geen enkele politieke partij had bij de afgelopen stembusgang een concreet alternatief in haar verkiezingsprogramma geformuleerd. Tegelijkertijd dienen sommige Kamerleden moties in die lezen als didactische aanwijzingen die linea recta van Binnenhof naar klaslokaal gaan. Minister en departement vatten dit op als een vrijbrief voor doorgeslagen regelzucht. Dat schaadt het onderwijs.

Zo bepaalden ambtenaren onlangs op welke scholen het personeel een tijdelijke salarisverhoging krijgt, in plaats van dit over te laten aan hun werkgevers – de vermaledijde besturen – die beter zicht hebben op wie zo’n bonus verdient. Resultaat is dat nu op twee scholen in dezelfde wijk met nagenoeg vergelijkbare leerlingen het ene schoolteam wel extra loon krijgt en het andere niet.

De politiek moet beter weten dan 2,5 miljoen leerlingen in detail aan te sturen. Dat is eerder gepoogd en jammerlijk mislukt, zoals de commissie-Dijsselbloem in 2008 vaststelde. Onder de Haagse kaasstolp bedachte onderwijsplannen zijn gedoemd te mislukken, bleek. De politiek zou bepalen wát er geleerd moet worden, besturen en scholen hóé. Later stelde de Onderwijsraad vast dat de politiek hardleers is en besturen nuttig zijn.

Aleid Truijens heeft hart voor het onderwijs en een scherp oog voor wat daar mis is, maar het inwisselen van besturen door ‘een ministerie van Onderwijs dat zelf de regie en de verantwoordelijkheid neemt’ (Ten eerste, 7/6) verruilt lokaal maatwerk voor Haags micromanagement. Dat kan weinig goeds brengen.

Omar Ramadan is bestuursvoorzitter van Sophia Scholen, Duin- en Bollenstreek en bestuurslid van de PO Raad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden