Opinie

Opinie: Persvrijheid wordt niet alleen bedreigd door agressie; financiële bescherming is nodig

Er is wat betreft de journalistieke vrijheid en veiligheid meer aan de hand dan de man die met een shovel op een journalist inrijdt, betogen Danielle Arets en Bart Wernaart, beide lector.

Een politieman houdt de wacht bij of DPG Media in Antwerpen na een dreigbrief, 24 mei 2021. Beeld AFP
Een politieman houdt de wacht bij of DPG Media in Antwerpen na een dreigbrief, 24 mei 2021.Beeld AFP

Wanneer het gaat over agressie tegen journalisten, richten we ons vaak op de directe boosdoener. Natuurlijk, wie met een shovel journalisten in de berm rijdt, moet veroordeeld worden. Maar zo gaan we te gauw voorbij aan een structureler probleem. Persvrijheid is niet alleen het recht om met rust gelaten te worden tijdens verslaglegging. Het betekent ook dat een journalist vrij moet kunnen handelen op basis van journalistieke waarden, en niet wordt geleid door het journalistieke verdienmodel.

Ruim acht op de tien journalisten heeft te maken met bedreiging of agressie tijdens het werk, leert een onderzoek van Persveilig (juni 2021). Een serieuze toename ten opzichte van voorgaande jaren. Niet verwonderlijk dat 93 procent van de journalisten aangeeft dat deze trend een actueel en reëel gevaar oplevert voor de persvrijheid. Persvrijheid is cruciaal in een goed functionerende democratie.

Vierde macht

Als ‘vierde macht’ leveren journalisten een belangrijke bijdrage aan het controleren van het openbare gezag. Denk aan de cruciale rol die journalisten speelden bij het blootleggen van de toeslagaffaire. Denk ook aan wat we zien gebeuren in een land als Belarus, waar de persvrijheid met grove voeten wordt geschonden.

Demissionair minister Slob reageerde onthutst op de toegenomen bedreigingen en kondigde een onderzoek aan. Daarnaast riep hij op tot meer bescherming van freelancers. Dat laatste is niet onbelangrijk, de positie van zzp’ers in de journalistiek holt al jaren achteruit. Freelancejournalisten en persfotografen werken niet zelden onder het minimumloon. Velen beschikken daarmee niet over verzekeringen en kunnen evenmin rekenen op steun van hun opdrachtgever als ze worden bedreigd.

Winstgroei DPG en Mediahuis

Die benarde positie staat in schril contrast met de winstgroei bij de twee dominante uitgevers DPG Media en Mediahuis. Afgelopen jaar lijfden ze wederom diverse titels in bij hun groeiende imperium.

De winstgroei komt vooralsnog niet ten goede aan de freelancer. De duopolie van de grote mediahuizen leidt bovendien tot afkalving van de vrijheid van individuele mediatitels; die moeten hun strategie, onderwerpkeuze en personeelsbeleid steeds meer in de pas laten lopen van het moederbedrijf.

Die vrijheid wordt nog verder beknot door de algoritmische logica waarin ook het nieuws zich steeds meer lijkt te onderwerpen. Sociale media spelen een belangrijke rol in het verspreiden van nieuws van kranten en media-outlets.

Advertentie-inkomsten

De algoritmische modellen van sociale platforms zijn gericht op het verkrijgen van veel ‘likes’ – lees advertentie-inkomsten.

Dat staat niet zelden op gespannen voet met het onder de aandacht brengen van kwalitatief goede journalistiek. Om een nieuwsbericht succesvol te kunnen delen is het van belang ervoor te zorgen dat er een duidelijke ‘clickbait’ te vinden is in het bericht. Dat zijn bij voorkeur schreeuwerige of suggestieve koppen, die niet uitblinken in nuance en vooral onsympathieke discussies uitlokken.

Die ontwikkelingen tezamen leiden ertoe dat een journalist zich te vaak moet overschreeuwen om het hoofd boven water te houden. En laten we wel wezen: overschreeuwen roept overschreeuwen op. En soms zelfs fysieke agressie.

Onafhankelijk

Wanneer we dus persvrijheid willen waarborgen, dan moeten we er niet alleen voor zorgen dat mensen met hun handen afblijven van de pers. We moeten we er ook voor zorgen dat we een stabiele en financieel onafhankelijkere vierde macht hebben, zodat de (freelance) redactieleden, journalisten en persfotografen hun werk echt in vrijheid kunnen doen.

Bart Wernaart is lector Moral Design Strategy, Fontys Hogescholen. Danielle Arets is lector Journalistiek en Innovatie, Fontys Hogescholen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden