OpinieStopzetten bevolkingsonderzoeken

Opinie: Passiviteit van ministerie Volksgezondheid kost mensenlevens

Er is onnodig lang gewacht met het weer opstarten van de bevolkingsonderzoeken naar kanker, betoogt Charlotte Birkenhäger.

Een mammografie wordt gemaakt in het kader van bevolkingsonderzoek naar borstkanker in Rotterdam. Beeld ANP
Een mammografie wordt gemaakt in het kader van bevolkingsonderzoek naar borstkanker in Rotterdam.Beeld ANP

De komende jaren zullen ruim vijfhonderd vrouwen sterven aan borstkanker door het tijdelijk stilzetten van het bevolkingsonderzoek, verwacht het Alexander Monro Ziekenhuis in Bilthoven. Hoeveel sterfgevallen aan baarmoederhals- en darmkanker het directe gevolg van het stilzetten zullen zijn, is nog niet berekend.

In augustus ben ik 30 geworden en had daarom een brief met een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker moeten krijgen. Op 16 maart besloot het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) bevolkingsonderzoeken naar baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker stop te zetten. Het RIVM geeft op zijn website aan dat dit besluit is genomen ‘zodat het aantal verwijzingen vanuit het bevolkingsonderzoek zo afneemt waardoor bij ziekenhuizen capaciteit vrij komt voor de zorg rondom het coronavirus’.

Hoewel de bevolkingsonderzoeken aan het begin van de zomer één voor één weer zijn opgestart, heeft deze ingreep inmiddels een vertraging opgeleverd van ten minste vier maanden. Dit roept veel vragen op. In hoeverre beconcurreren een kankerpatiënt en een coronapatiënt elkaar om dezelfde zorgcapaciteit? Stonden de ­oncologen en oncologisch verpleegkundigen in het voorjaar op de ic om voor coronapatiënten te zorgen?

Ik mailde het ministerie van VWS met mijn vragen en in een reactie legt het departement van minister Hugo de Jonge de afweging als volgt uit: ‘De keuze (...) was niet gebaseerd op een kwantitatieve afweging van de voor- en nadelen. De crisis had een grote impact op de reguliere zorg. Omdat vervolgzorg voor cliënten die doorverwezen worden uit het bevolkingsonderzoek niet kon worden geborgd, is besloten de bevolkingsonderzoeken tijdelijk te stoppen.’

Opvallend

Deze uitleg is om twee redenen opvallend. Ten eerste wordt besloten, omdat vervolgzorg niet gegarandeerd kan worden, een groep patiënten dan maar helemaal niet te diagnosticeren. In plaats van casus voor casus te besluiten of een behandeling kan worden uitgesteld, wordt besloten de diagnose voor alle mogelijke gevallen uit te stellen, met alle gevolgen van dien.

Ten tweede gaf Ernst Kuipers, ­bestuursvoorzitter van het Erasmus MC en voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg, al op 7 april in Nieuwsuur aan dat de behandeling voor hart- en vaatziekten en kanker niet langer dan een of twee weken kan worden uitgesteld.

Bovendien zou wachten niet nodig zijn: ‘Op dit moment hebben we eigenlijk voldoende capaciteit in vrijwel alle ziekenhuizen voor opvang van overige patiënten. Daarom een oproep om deze zorg nu alweer op te pakken.’

Het is begrijpelijk dat tijdens de ­crisis in maart met enige paniek is ­gehandeld. Daarbij is een ondoordachte maatregel als het stoppen van bevolkingsonderzoek misschien voorstelbaar.

Onbegrijpelijk is wel dat als de noodzaak voor het besluit – een gebrek aan zorgcapaciteit, nota bene voor kankerpatiënten – door de ziekenhuizen wordt ontkracht, het ministerie er nog maanden over heeft gedaan om dit besluit terug te draaien. Een passiviteit met waarschijnlijk honderden sterfgevallen als gevolg.

Charlotte Birkenhäger is strategieconsultant. Ze is genezen van borstkanker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden