Opinie

Opinie: Pas traditie van kerstpakket aan en geef iets terug aan aarde

In deze tijden van overconsumptie kan het traditionele kerstpakket echt niet meer. Geef liever iets terug aan de planeet, of aan de minder welgestelden.

Atze Lourens
Kerstpakket voor de 89-jarige mevrouw Verwey-Folmer, uitgedeeld door musicalster Pia Douwes namens ANBO. De ouderenorganisatie vraagt hiermee aandacht voor eenzame ouderen in tijden van corona.  Beeld Koen van Weel / ANP
Kerstpakket voor de 89-jarige mevrouw Verwey-Folmer, uitgedeeld door musicalster Pia Douwes namens ANBO. De ouderenorganisatie vraagt hiermee aandacht voor eenzame ouderen in tijden van corona.Beeld Koen van Weel / ANP

Met nostalgie en licht sadistische bevrediging kijk ik terug op de gezichtsuitdrukkingen van mijn ouders, tijdens het opendoen van het traditiegetrouwe kerstpakket. Ieder jaar viel het weer tegen. Vreugde, verontwaardiging, deceptie, afkeer, woede - dat was de volgorde bij het uitpakken. Het spreekwoordelijke principe van ‘een gegeven paard’ was dan ook in de verste verte niet meer te bekennen. In plaats daarvan was de jaarlijkse les: wie werkt als een paard, zal haver eten. En toch werd ieder jaar met valse hoop uitgekeken naar dit kerstpakket.

Is deze ambivalente verhouding met het kerstpakket, die veel weg heeft van een slecht huwelijk, niet iets waar wij eigenlijk gewoon een punt achter moeten zetten?

Nobele functie

Want de charme die het vroeger had, dat heeft het kerstpakket allang niet meer. Van oudsher had het kerstpakket een nobele functie. Het was een initiatief van de boeren in het begin van de 19de eeuw, die graag iets extra’s wilden geven aan de minder welgestelden onder hun personeel.

In tegenstelling tot de volwassenen van tegenwoordig, van wie 36 procent matig overgewicht heeft, en 14 procent zelfs obesitas – kun je je voorstellen dat er destijds nog een primaire behoefte aan eten was. Het kerstpakket voldeed hieraan. Maar dit fundament, namelijk de behoefte om de minder welgestelden eens iets extra te geven, is in de loop van de 20ste eeuw volledig onder onze voeten weggezakt.

C-producten

Tegenwoordig is het kerstpakket weinig meer dan een soort surrogaatpakket. Allemaal C-producten die met een kerstboometiket ineens op iets moeten lijken. Wijn die nog net niet uit kartonnen pak komt, geen Mars maar een Snars en zakken popcorn ter opvulling van de ruimte. En o ja, ter ‘versiering’ wordt er nog een zak hooi ingegooid - alsof je in levenden lijve in de kerststal van Jezus staat.

Het feit dat we zelfs behoefte hebben aan dit soort surrogatenpakketten, geeft aan hoe groot onze consumptiebehoefte is. Het is geven om het geven, nemen om het nemen en consumeren om het consumeren. Het kerstpakket belichaamt de overtolligheid van consumptie. Het hebben van rotzooi wordt geprefereerd boven het niet-hebben. Liever een dooie mus, dan helemaal geen mus.

En die overtollige consumptie neemt alleen maar toe. Maar liefst 7 miljoen werknemers ontvangen een kerstpakket dit jaar, tegenover 4,5 miljoen in 2014.

Marketingmond

Zorgwekkend, want inmiddels weten we dat overtollige consumptie zo onschuldig niet is. De zorgeloosheid van consumptie was een absoluut waanbeeld van de 20ste eeuw. In dit opzicht doen woke kerstpakketten het natuurlijk leuk. Het zou klimaatneutraal zijn, fair trade of enkel bestaan uit lokale producten – alles ligt lekker in de marketingmond. Die sustainable producten doen net lijken alsof je niet neemt, maar iets geeft aan de aarde. Misleiding pur sang. Want weet je wat pas echt sustainable is? Niets consumeren. Heel simpel.

Het wordt tijd om met een scherper oog naar tradities te kijken. In plaats van de overtolligheidsconsumptie kunnen we het kerstpakket eens benaderen met een insteek van geven. Geven aan minder welgestelden (zoals vroeger) of geven aan de planeet, waar we al zo veel van nemen met onze consumptie.

We hoeven onze kerstpakkettentraditie niet per direct stop te zetten, maar een aanpassing zou op zijn plaats zijn – net zoals een subtiele aanpassing aan het Sinterklaasfeest ook op zijn plaats was. Voor echte vooruitgang moeten we ‘vroeger’ wat meer in het verleden laten.

Atze Lourens is bedrijfseconoom en consultant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden