OPINIE

Opinie: Overeenkomst tussen Forum voor Democratie en NSB valt niet te loochenen

Robin te Slaa
Thierry Baudet (FvD) tijdens de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, het debat na de Troonrede op Prinsjesdag.  Beeld ANP
Thierry Baudet (FvD) tijdens de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, het debat na de Troonrede op Prinsjesdag.Beeld ANP

In de tweede helft van de jaren dertig was de NSB van Anton Mussert vertegenwoordigd in de Eerste en de Tweede Kamer. De nationaalsocialistisch volksvertegenwoordigers gaven daar dikwijls op provocerende wijze uiting aan hun antidemocratische en antisemitische opvattingen. Ook schroomden zij niet om collega-parlementariërs en bewindslieden op de meest onbehoorlijke wijze aan te vallen en dreigende taal uit te slaan naar iedereen die niet paste in hun ideaal van een toekomstige, gezuiverde volksgemeenschap.

Tegelijkertijd beleden de Kamerleden van de NSB een zorgvuldig gecultiveerde slachtofferrol: zij presenteerden zichzelf als onverschrokken vrijheidsstrijders die het opnamen tegen de terreur van de democratische staat (die in werkelijkheid natuurlijk helemaal geen democratie was), de daaraan verbonden politieke partijen en de eigenlijke machtshebbers achter de schermen, want ook duistere complottheorieën behoorden tot het politiek-ideologische repertoire van deze NSB’ers.

Grenzen

De analogie met het weerzinwekkende optreden van parlementsleden van Forum voor Democratie valt niet te loochenen. Het cruciale verschil is echter dat de voorzitters van de beide Kamers der Staten-Generaal destijds geregeld en direct ingrepen wanneer door afgevaardigden de grenzen van het betamelijke werden overschreden. Bovendien gingen andere volksvertegenwoordigers principieel de discussie aan met de NSB’ers. Het laatste heeft overigens geen nationaalsocialistische parlementslid van zijn extremistische opvattingen en ideologische waanbeelden afgebracht. Wel droeg het ertoe bij dat in de tweede helft van de jaren dertig in brede kring een positieve herwaardering plaatsvond van de democratie en de rechtsstaat.

Soms kan men wel degelijk wat leren van het verleden.

Robin te Slaa is historicus en gespecialiseerd in de geschiedenis van de NSB.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden