Opinie

Opinie op Zondag - Vrouwe Justitia draagt een blinddoek, geen hoofddoek

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Eerder vandaag cultuurhistoricus Thomas von der Dunk, nu filosoof Sebastien Valkenberg.

Aspirant politieagenten bij de opening van het academisch jaar van de Politieacademie, 2011.Beeld anp

Meteen na het proefballonnetje volgden de sussende woorden. De Amsterdamse politiechef suggereerde dat er ruimte moest zijn voor agentes met een hoofddoek. Maar een woordvoerder van de nationale politie liet weten: 'De discussie is belangrijk, maar een heldere visie over de voor- en nadelen is er nog niet.'

Was daarmee de ophef voorbarig? Waren opiniemakers te snel met hun zorgen over de uitdossing van het politiekorps? Ze hadden zich ook al niet laten geruststellen door de krantenfoto's van behoefddoekte agentes uit alle windstreken. Teneur: wat men vreest, gebeurt allang, onder meer in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.

Waarschijnlijk ebt de hoofddoekdiscussie de komende dagen weg. Maar ondertussen legt ze een fundamentele kwestie bloot die vaker zal opspelen: moeten overheidsfuncties een afspiegeling zijn van de samenleving? De trend is om deze vraag positief te beantwoorden. Diversiteit op straat = een divers personeelsbestand.

Politiechef Pieter-Jaap Aalbersberg lichtte zijn plan als volgt toe: 'Stel dat het niet lukt om voldoende agenten met een migratieachtergrond te werven, dan is dat een maatregel die effect kan hebben.' De hoofddoek als antwoord op een probleem van de afdeling personeelszaken.

Spiegel

Het lijkt voor de hand liggend: als de maatschappij verandert, dan beweegt de overheid mee. Hier manifesteert zich de spiegelmetafoor. Die is sowieso populair in het openbaar bestuur, bleek maar weer tijdens de afgelopen Kamerverkiezingen. In campagnetijd gaat bij links de stropdas af. Die draagt de achterban ook niet, is de redenering. Het kledingstuk zorgt voor vervreemding.

Te simplistisch, liet Pim Fortuyn al zien. Zijn Palazzo di Pietro, Daimler en maatpakken vormden geen obstakel voor volksbuurten om op hem te stemmen. De spiegelmetafoor wreekt zich ook in het diversiteitsbeleid dat ons moet klaarstomen voor de 21ste eeuw. Die is multicultureel en dus moeten onze gezagsdragers dat ook worden.

Problematisch is het woordje 'dus'. De gevolgtrekking is niet zo evident als het lijkt. Ik zou het willen omdraaien. Een multiculturele samenleving gedijt het beste bij een overheid die zich juist neutraal opstelt. Dus géén hoofddoekjes voor agentes (en ook geen keppeltjes, tulbanden en andere opzichtige religieuze symbolen).

Wie weet gaat anders de volgende discussie over de dracht van rechters en griffiers. Weliswaar zegt de organisatie Rechtspraak dat ze op geen enkele wijze blijk mogen geven van hun levensovertuiging. Justitia heeft een blinddoek, geen hoofddoek. Maar daar staat de opvatting van het College voor de Rechten tegenover. Zo'n verbod zou discriminerend zijn.

Klein bier

Behoofddoekte gezagsdragers doen afbreuk aan de onpartijdige staat. Die fungeert als scherprechter bij maatschappelijke conflicten. Deze rol is een erfenis uit de 17de eeuw, toen Europa een lappendeken was van religieuze bloedgroepen die elkaar bevochten. Het hielp dat de overheid afstand nam van de strijdende partijen. Als de één ziet dat de ander wordt voorgetrokken, zorg dat voor scheve gezichten.

Het verschil met toen is dat al die gezindten zich nu binnen de landsgrenzen bevinden. Nog steeds werkt de oplossing van weleer de beste: laat het gezag zich neutraal opstellen. Stel dat een jood staande wordt gehouden door een agente met hoofddoek. Het ostentatieve symbool fnuikt het vertrouwen in een eerlijke rechtsgang. Wellicht weet de diender in kwestie ambt en religie van elkaar te scheiden. Alleen de schijn van partijdigheid is al funest.

Even leek het erop dat Fatima Elatik de bedenker is van het hoofddoekplan. Als directeur diversiteit krijgt ze jaarlijks 144.000 euro. Het is klein bier vergeleken met de maatschappelijke schade zodra burgers een partijdige overheid tegenover zich menen te vinden. De geloofwaardigheid van de rechtstaat laat zich niet in euro's uitdrukken. Toch is dat haar grootste kapitaal.

Sebastien Valkenberg (1978) studeerde filosofie in Amsterdam en Leuven. Hij schreef de boeken Het laboratorium in je hoofd (2006), Geluksvogels (2010) en Op denkles (2015).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden