Opinie op zondag: Voor ons kabinet is traditie veel ellende waard

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag een bijdrage van een vaste club auteurs. Later vandaag historicus Geerten Waling, nu eerst classica Rosa van Gool.

Kinderen kijken naar Het Nationale Kinder Vuurwerk voor de Erasmusbrug. Beeld ANP

De dagen worden alweer korter, dus het is de hoogste tijd om het over een Nederlandse decembertraditie te hebben. Tijdens de jaarwisseling van 2017-2018 belandden 434 mensen op de spoedeisende hulp door een ongeluk met vuurwerk. 139 ogen raakten beschadigd, waarvan elf volledig blind, vijf moesten verwijderd worden. Oogarts Tjeerd de Faber becijferde een paar jaar geleden dat er tijdens twee Nederlandse jaarwisselingen meer ogen sneuvelen dan in vier jaar oorlog in Irak en Afghanistan bij elkaar.

Inmiddels is er - mede dankzij grotere bekendheid van deze cijfers - een licht dalende trend in het aantal vuurwerkslachtoffers ingezet. Toch kunnen we ook op Oudjaarsdag 2018 nog steeds met zekerheid voorspellen dat enkele uren later minstens honderd gezonde ogen kapot geschoten zullen zijn ter ere van het nieuwe jaar. We weten dan alleen nog niet van wie, want het zijn niet per definitie de fanatieke afstekers zelf die gewond raken: gemiddeld is de helft van de vuurwerkslachtoffers omstander of voorbijganger.

Behalve de honderd à tweehonderd beschadigde, blinde of verwijderde ogen, staat onze vuurwerktraditie namelijk ook garant voor gehoorschade, brandwonden, amputaties, en zo nu en dan een dode. En dan hebben we het nog niet gehad over de miljoenen aan materiële schade, milieu- en luchtvervuiling, stress bij hulpverleners, omwonenden en dieren.

Traditie

Voor ons kabinet is traditie veel ellende waard. De regering besloot het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, dat adviseert om knalvuurwerk te verbieden, te negeren. Een advies dat volgens de oogartsen niet eens ver genoeg ging, omdat ook siervuurwerk veel letsel aanricht. Vooral CDA en VVD zijn groot voorstander van de vrijheid om één keer per jaar flinke schade aan elkaar en de omgeving toe te brengen. D66 en CU volgen hun coalitiepartners mak, zoals we van hen gewend zijn. Een verbod op het afsteken van (lichte) explosieven in de openbare ruimte beschouwt vooral de VVD als ‘betutteling’.

Dat argument zou ergens op slaan als vuurwerk alleen schade zou aanrichten aan degenen die het zelf gebruiken, maar dat is evident niet zo. VVD, CDA en CU stemden in 2013 trouwens voor het verhogen van de alcoholleeftijd (van 16 naar 18 jaar) en vinden dat harddrugs illegaal moeten blijven. Blijkbaar draagt de overheid volgens hen dus wel degelijk verantwoordelijkheid voor de gezondheid van haar burgers: pillen zijn verboden, bier, wijn en sigaretten onder de 18 ook. Maar één keer per jaar een paar ogen en handen opblazen moet kunnen.

Oneigenlijk argument

Behalve het nogal selectief toegepaste betuttelingsargument, voeren vuurwerkliefhebbers vooral pragmatische redenen tegen een verbod aan. Het zou niet te handhaven zijn, waarbij men erop wijst dat een deel van de huidige problemen veroorzaakt wordt door vuurwerk dat ook nu al illegaal is. Dit bezwaar gebruiken dezelfde politici opvallend genoeg nooit in debatten over het boerkaverbod of bestrijding van uitkeringsfraude.

Gelukkig maar, want het is een oneigenlijk argument. Volgens deze redenering kunnen we snelheidslimieten ook afschaffen: perfecte handhaving is immers nooit haalbaar. Verder is de precieze uitwerking van nieuw beleid altijd enigszins onzeker. Je hebt maar één garantie: als je niets doet tegen een onwenselijk fenomeen, blijft het zeker bestaan. Ook valt of staat handhaving juist met duidelijke regelgeving: een algeheel verbod op consumentenvuurwerk is eenvoudiger te handhaven dan het huidige beleid, omdat handhavers nu voortdurend onderscheid moeten maken tussen legaal en illegaal vuurwerk, en ook nog eens moeten letten op het tijdstip en de plaats van afsteken.

Vuurwerk-aardappel

Intussen schuift Den Haag de hete vuurwerk-aardappel door aan gemeenten, met de mededeling dat zij zelf vuurwerk mogen verbieden. Die bevoegdheid hadden ze altijd al, maar terecht verklaart de Vereniging van Nederlandse Gemeenten dat een verbod alleen effectief zal zijn op landelijk niveau; anders verplaatst het probleem zich gewoon.

Onderzoek toont aan dat een steeds groter percentage van de Nederlanders - variërend van 48 procent tot zelfs tweederde - ervoor is om consumentenvuurwerk te vervangen door een professionele show, dus waarschijnlijk is het verbod een kwestie van tijd. Maar zolang de electorale identiteitsstrijd op de rechterflank voortduurt, wil geen van de partijen ter rechterzijde er - sorry - de vingers aan branden. Want vuurwerk afsteken is Nederlandse Traditie, en traditioneel ligt verandering daarvan uitermate gevoelig. Slechts 30 procent koopt trouwens vuurwerk, maar dat zijn toch best veel stemmen.

Consumentenvuurwerk zal helaas dus nog wel een paar jaar onherstelbare en vermijdbare schade blijven aanrichten voordat het verboden wordt. De komende maanden kunnen de regeringspartijen weer kiezen wat zij liever meenemen naar 2019: honderdvijftig ogen of een paar virtuele zetels in de peilingen van Maurice de Hond. 

Rosa van Gool is classica en publiciste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.