Opinie

Opinie op Zondag - Thomas von der Dunk: Rechter, stel bij Linschoten een duidelijk voorbeeld

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van zeven auteurs. Eerder vandaag filosoof Sebastien Valkenberg, nu cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

Robin Linschoten, vergezeld van zijn advocaat, op weg naar de rechtbank, 1 september 2017 Beeld anp

Robin Linschoten, van 1994 tot 1996 secretaris voor Sociale Zaken, behoort tot die VVD-ers die in geval van financiële oneffenheden met twee maten meten: een harde voor anderen en een softe voor zichzelf. Nu hij zelf op beschuldiging van belastingfraude voor de rechter staat, werpt hij alles op zijn boekhouder. Zelf hield hij zich nu eenmaal met andere dingen bezig, en daarom was er het een en ander tussendoor geglipt: niet uit kwade wil, maar uit onoplettendheid.

Het is best mogelijk dat ondernemer Linschoten met dat laatste gelijk heeft. Er hóéft geen opzet in het spel te zijn. Foutjes zijn inderdaad zo gemaakt, en ook ik besteed mijn belastingaangifte uit, waarbij ik op mijn boekhouder vertrouw. Alleen: als zulke foutjes door anderen werden gemaakt, wilde staatssecretaris Linschoten van clementie niets weten. Dan moest er streng worden opgetreden en een voorbeeld worden gesteld, zeker als het ging om uitkeringsfraude - ook bij minieme bedragen, van een hoogte waarvoor de gemiddelde VVD-er net een fles goede wijn zal kopen. Zelf heeft Linschoten de fiscus voor een ton geflest. Dat is zelfs voor een fles VVD-wijn erg veel.

Mede dankzij hem zijn de regels voor mensen met een veel bescheidener inkomen enorm aangescherpt. Bejaarden of bijstandtrekkers die door onoplettendheid per abuis een vinkje verkeerd hadden gezet, of gewoon iets vergeten waren, werden zo met een boetebedrag geconfronteerd dat een veelvoud van de 'fraude' bedroeg. Bij pogingen zulke absurde strafmaatregelen te verzachten lag de VVD de afgelopen jaren stelselmatig dwars; ook tijdens Rutte-II heeft het de PvdA de grootste moeite gekost hier iets van redelijkheid terug te laten keren. Dat is de ene VVD-maat.

Twee maten

De andere VVD-maat is, dat als partijgenoten het verschil tussen mijn en dijn uit het oog verliezen, en een goede fles wijn teveel accepteren, dat vervolgens door de premier als 'hele dunne feitjes' wordt gebagatelliseerd. Denk Mark Verheijen. Ook bij hem ging het zeker niet om een halsmisdrijf. Maar als een werkeloze zo'n fles wijn teveel had geaccepteerd, dan had Mark Rutte dat vast niet als een 'heel dun feitje' betiteld, maar - ik citeer ene staatssecretaris R.L. anno 1995 - 'als fraude die knaagt aan de solidariteit'.

Het summum vormde uiteraard de affaire-Henry Keizer. Zelden is de morele verwording van de grootste partij van Nederland zo aan het licht getreden als toen. Niet zozeer, omdat Keizer had gedaan wat hij had gedaan - dat had in beginsel ook een andere politieke partij nog kunnen overkomen. Maar omdat de VVD-top niet direct snapte dat wat hij had gedaan niet kon.

Zij verschool zich achter het legaliteitsargument: het was toch niet bij de wet verboden? De volslagen onfatsoenlijkheid van Keizers gedrag - voor een prikje een maatschappelijke organisatie opkopen waaraan jezelf leiding geeft en waarvoor het kapitaal door generaties gewone burgers moeizaam bijeen is gespaard - ontging haar ten enen male. Voor de VVD is kennelijk alles koopwaar, een markt zonder moraliteit.

Ook treden dan direct de Old Boys Network-mechanismes op, die voor de liberale herensociëteit kenmerkend zijn, en waarvan eveneens commissariatenverzamelaar Loek Hermans jarenlang heeft geprofiteerd: bij misstappen houdt men elkaar de hand boven het hoofd, want de betrokkene mag, zoals dat al dertig jaar geleden bij VVD-vicepremier Gijs van Aardenne heette, 'vooral geen sociaal geval worden'. En inderdaad lagen er toen voor Van Aardenne nog een paar leuke commissariaten in het verschiet.

Voorbeeld

Over wat de Linschotens voor zichzelf vanzelfsprekend vinden, ontsteken zij bij anderen in woede. Zijn eigen gedrag afgezet tegen zijn vroegere oordeel over scheve schaatsjes van minder bedeelden maakt hem tot een exponent van die stroming van de VVD die gekenmerkt wordt door een ziekelijke jaloezie: niet jegens rijken die het veel beter hebben, maar jegens arme mensen in problemen, waarvan kleine overtredingen barmhartig door de vingers worden gezien teneinde ze niet nog verder de penarie in te helpen.

Of die daarom een beetje extra steun ontvangen, zoals bij de iPads die de gemeente Den Haag voor kinderen uit arme gezinnen ter beschikking stelt en prompt tot verontruste vragen van een raadslid van de VVD - uiteráárd eentje van de VVD - leidden. Denk ook aan Halbe Zijlstra, die voortdurend uitstraalt dat nutteloze lieden als musici hun eigen broek moeten leren ophouden en subsidie immoreel is, omdat die de heilige marktwerking verstoort. Over de immoraliteit van bankiersbonussen gaat het nooit.

Anders dan VVD-ers - denk aan Rutte en Teeven over de vervroegde invrijheidstelling van Volkert van der G. - bemoei ik mij nooit met de hoogte van de strafmaat. Ditmaal maak ik een uitzondering. Ik hoop dat de rechter in het geval van Linschoten een duidelijk voorbeeld stelt. Speciaal voor al zijn partijgenoten die menen dat zij boven dezelfde wet verheven zijn die zijzelf tegelijk voor arme sloebers graag met de grootste strengheid hanteren.

En mocht het een taakstraf worden, dan graag in de vorm van nederige dienstverlening bij een instelling waar hij dagelijks met de slachtoffers van jarenlang onbarmhartig VVD-beleid wordt geconfronteerd.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.