Opinie

Opinie op zondag - Thomas von der Dunk: 'Jesse, doe het niet!'

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Hier die van cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

Beeld afp

Lodewijk Asscher verkondigde op de Ledenraad van de PvdA vorige week zaterdag dat de partij 'nu echt moest vernieuwen'. Zolang volstrekt onduidelijk blijft wat dat zou inhouden, lijkt mij dat geen oplossing na de ongekende nederlaag die zij 15 maart leed. 'Vernieuwing' als toverwoord, als panacee voor elk probleem: ik geloof er niet zo in.

Sterker: de PvdA zou weleens zo catastrofaal verloren kunnen hebben doordat zij zich de afgelopen jaren juist te véél vernieuwd had, en daardoor de sociaal-democratische kluts is kwijtgeraakt.

Waar de PvdA ook géén behoefte aan heeft, is aan weer een commissie om weer een rapport over de oorzaken van weer een nederlaag te schrijven. Zulke rapporten liggen er inmiddels al genoeg en er staat in hoofdlijnen steeds hetzelfde in. Waar daarentegen daarom zeer dringend behoefte aan is, is aan een commissie die uitzoekt hoe het komt dat de partijleiding in de Haagse praktijk met die rapporten niets heeft gedaan.

Want dat is de crux: de PvdA is niet weggevaagd omdat zij zo ongezellig zou zijn of zo. De interne partijorganisatie interesseert kiezers zolang zij niet zelf politiek actief willen worden geen biet. Zij is vooral weggevaagd omdat er na 2012 een te grote kloof is ontstaan tussen wat de partij had gezegd te zullen doen en wat zij daadwerkelijk deed - of tenminste: tussen wat zij heeft gedaan en de verwachtingen van het eigen electoraat daarover (die laatste hoeven niet altijd te kloppen, want soms luisteren kiezers ook slecht naar politici en projecteren zij zonder grond weleens eigen verwachtingen op hen).

Fataal

Kort en goed: verkiezingen winnen over links door je tegen het rechtse rotbeleid van Rutte af te zetten en dan over rechts met diezelfde Rutte gaan regeren - dat was fataal voor de eigen geloofwaardigheid. En de vruchten van het onmiskenbare economisch herstel komen nog steeds veel te weinig bij de traditionele achterban terecht, die behalve door flexibilisering van werk en stijging van huren ook door afgedwongen zelfredzaamheid in de zorg wordt geplaagd.

Terecht heeft de Ledenraad met 82 procent van de stemmen - een cruciale uitspraak die merkwaardig genoeg in het Volkskrant-verslag ontbrak - hernieuwde samenwerking met de VVD in ruil voor anderhalf staatssecretariaat afgewezen. Dat moet de PvdA inderdaad onder geen enkel beding doen - niet als de formatie twee maanden duurt, niet na vier maanden, niet na twee jaar.

Nu al hebben haar aartsvijanden Hans Wiegel en Hans Hillen gesuggereerd dat de PvdA omwille van de stabiliteit maar bij het rechtse motorblok VVD-CDA-D66 moet aanschuiven, als het met GroenLinks of ChristenUnie niet lukt. Daar hebben de leden nu een stokje voor gestoken. Desnoods komt er maar een minderheidskabinet.

De implosie van de PvdA behelst ook een waarschuwing voor GroenLinks, dat de peilingen toch weer niet helemaal waar kon maken. Ondanks een voor háár ongekend goede uitslag is zij met nog geen 10 procent van de stemmen zeker niet de 'leider op links' geworden waarop Jesse Klaver hoopte. Meeregeren betekent zo veel inleveren dat zijn kiezers straks even boos zullen weglopen als PvdA-kiezers nu. Wil hij ook de volgende verkiezingen nog winnen, of gaat hij omwille van een door rechts gedicteerd fictief 'landsbelang' op voor een grote nederlaag?

Klaver bepleit een sociaal-christelijke coalitie zonder VVD, en die zou inhoudelijk ook beter het probleem van de sociaal-economische ongelijkheid - een hoofdoorzaak van de maatschappelijke onvrede - te lijf kunnen. Dat is in feite ook de logische uitkomst van wat CDA-prominent Ferdinand Grapperhaus in zijn boek Rafels aan de rechtsstaat betoogt: als gevolg van een egoïstische bovenklasse (die nog steeds de neoliberale lijn van de VVD bepaalt) scheurt de samenleving uiteen. Alleen heeft Grapperhaus' Wilhelmus-zingende partijgenoot Buma juist op een voor het CDA ongekend hard-rechtse koers ingezet.

Moet Klaver daarom toegeven? D66 wil GroenLinks er graag bij hebben, voor 'een progressief kabinet' - alleen die term al voor de door D66 beoogde combinatie met VVD en CDA beide geeft aan hoe nietszeggend dat begrip geworden is. Je kunt ook zeggen: GroenLinks moet erbij als schaamlap voor een evident rechts sociaal-economisch beleid - in dat opzicht is D66 even onverbeterlijk neoliberaal geworden als de VVD. Voor het alternatief van de CU voelt D66 weinig - omdat Segers niet wil meewerken aan het recht op door de staat gefaciliteerde zelfmoord - maar dat is dan Pechtolds probleem. Hij kan óók 'nee' zeggen tegen VVD en CDA.

VVD-veteraan Ed Nijpels wilde in Nieuwsuur dinsdag GroenLinks erbij omwille van een zo groen mogelijke coalitie. Als hij dat serieus meent, moet echter wel allereerst zijn eigen partij overboord, die zich slechts met lange tanden aan 'Parijs' wil houden, en vooral niet meer. Zeker: er bestaan best verlichte VVD-ondernemers die voor vergroening van de economie pleiten. Maar in de praktijk blijken de 130km-fetisjisten in de Telegraaf-achterban altijd sterker. Dus, Jesse: niet doen!

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Interview Grapparhaus: 'Onze samenleving raakt ontwricht'

Onze samenleving wordt steeds ongelijker, stelt Ferdinand Grapperhaus, hoogleraar arbeidsrecht in Maastricht, hoogste baas van advocatenkantoor Allen & Overy en columnist van Het Financieele Dagblad, in zijn nieuwe boek Rafels aan de rechtsstaat. Lees hier het interview.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.