Opinie op Zondag Rosa van Gool

Opinie op Zondag: Strafrechtadvocaat, gebruik je moreel kompas

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club auteurs. Later vandaag psychiater Esther van Fenema, nu eerst classica Rosa van Gool die hoopt Nederlandse advocaten boven de ‘Italiaanse toestanden’ staan.

Advocaat Inez Weski in 2015. Beeld ANP

Iedere verdachte heeft recht op verdediging. Zelfs de wreedste seriemoordenaar heeft recht op een advocaat die zijn uiterste best doet om de zaken van een andere kant te belichten, de rechter te wijzen op verzachtende omstandigheden en te zoeken naar vormfouten. Daarmee vervult de strafpleiter een contra-intuïtieve, soms uiterst onsympathieke, maar noodzakelijke rol als tegenwicht in ons rechtssysteem.

Het is een rol die ethische dilemma’s met zich meebrengt, want hoe verdedig je topcriminelen, die dus ook jouw salaris betalen – de herkomst van het geld nog even daargelaten –, zonder je in hun zaakjes te laten meeslepen? Onlangs raakten Benedicte Ficq, advocaat van Dino S., en Stijn Franken, toenmalig advocaat van Willem Holleeder, in opspraak: Ficq zou in 2011 namens haar cliënt een bedreiging overgebracht hebben, Franken liet hierop zijn cliënt tegen de regels gebruikmaken van de speciale advocatentelefoon om met journalist Peter R. de Vries te praten. Beide strafpleiters werden door de Amsterdamse deken vrijgesproken van een tuchtklacht, maar de zaak illustreert hoe dun het koordje waarop strafrechtadvocaten balanceren soms is.

Recht is geen plicht

Deze week werd Nederland opgeschrikt door de gruwelijke moord op advocaat Derk Wiersum, die bijstand aan kroongetuige Nabil B. met zijn leven moest bekopen. Italiaanse toestanden, klonk het alom: de moord betekent een breuk met een van de laatste erecodes die onze poldermaffiosi tot voor kort leken te eerbiedigen. Vorig jaar werd de volstrekt onschuldige broer van dezelfde kroongetuige al doodgeschoten.

Niemand twijfelt erover wie achter deze moorden zit. Althans, bijna niemand: Inez Weski, advocaat van drugsbaas Ridouan T. tegen wie Nabil B. zich keert, wees er woensdag op dat er ‘niets bekend is over de achtergronden’. Feitelijk is dat natuurlijk juist, enkele uren nadat haar collega op straat stierf, maar je begint je toch af te vragen wat er deze dagen in het hoofd van Weski omgaat. Welk bewijs van betrokkenheid is voor haar voldoende om haar cliënt te laten vallen? Of strekt haar taakopvatting zo ver dat ze een moordende voortvluchtige crimineel zal verdedigen ten koste van alles? En zo ja, is dat dan uit betrokkenheid bij de rechtsstaat, ijdelheid en geldzucht, of angst dat ze T. niet meer kan laten vallen zonder zelf groot gevaar te lopen?

Natuurlijk, iedere verdachte heeft recht op een advocaat, maar daarom heeft nog niet iedere advocaat de plicht om iedere verdachte wat er ook gebeurt bij te blijven staan. Het is strafrechtadvocaten niet verboden om hun morele kompas te gebruiken en een cliënt de deur te wijzen, bijvoorbeeld omdat de verdachte tijdens het strafproces zelf opnieuw, herhaaldelijk en keihard het vuur opent op de rechtsstaat. In dat geval vindt T. heus wel weer een andere advocaat – en zo hoort het ook – maar lijdt hij in elk geval een minieme fractie schade van de moorden.

‘Italiaanse toestanden’

De gebeurtenissen van deze week doen denken aan de aanslagen op de Italiaanse onderzoeksrechters Giovanni Falcone en Paolo Borsellino, die in 1992 binnen een paar maanden vermoord werden op Sicilië. Luca Cianferoni, de advocaat van de inmiddels overleden maffiabaas Toto Riina, houdt tot op de dag van vandaag vol dat zijn cliënt niet achter de moord op Borsellino zat: het is volgens hem de Italiaanse overheid die de rechter in Palermo opgeblazen heeft. In hetzelfde interview werd hem gevraagd of hij Hitler zou verdedigen. ‘Waarom niet? Als hij goed zou betalen; ja.’

Er is volgens Cianferoni dus geen grens aan welke slechtheid een advocaat nog moet verdedigen. Één ding moet je hem nageven: hij is er in elk geval eerlijk over dat die overtuiging niets te maken heeft met hoogdravende ideeën over de rechtsstaat, maar met geld. Onze criminelen hebben deze week gezorgd voor ‘Italiaanse toestanden’. Laten we hopen dat onze advocaten verstandiger zijn.

Rosa van Gool is classica en ­journalist.

VERDER LEZEN

Strafrechtadvocaten, het Openbaar Ministerie en de politie reageren geschokt op de liquidatie van strafpleiter Derk Wiersum. ‘De wereld van de advocatuur is vanaf vandaag niet meer hetzelfde. Dramatisch.’

Derk Wiersum trad op als advocaat van Nabil B., kroongetuige voor justitie in het Marengo-proces tegen Ridouan T. Lees hier zijn postuum.

De vermoedelijke dader die woensdagochtend in de wijk Buitenveldert een einde maakte aan het leven van Derk Wierum, zou volgens ooggetuigen 16 en 20 jaar oud zijn. Piepjonge hitters, het komt steeds vaker voor.

Wat betekent de liquidatie van Wiersum voor het proces rond kroongetuige Nabil B.? ‘Zonder advocaat is dit niet te doen’

Een jaar geleden was Bart Stapert nog advocaat van kroongetuige Nabil B. Eind vorig jaar sprak hij met de Volkskrant over zijn overstap naar de rechterlijke macht én over de moord op de broer van Nabil B. Die moord was een wake-upcall, zei Stapert. Lees hier het interview terug.

De liquidatie van advocaat Derk Wiersum heeft de rechtsorde diep geschokt. Niet eerder werd een raadsman gedood om zijn functie als verdediger van een kroongetuige. Advocaten, aanklagers en rechters zijn bezorgd om hun veiligheid. Iedereen vraagt zich af: wie is nog bereid een kroongetuige te verdedigen?

Liquidaties van juristen – in Italië zijn ze er goed bekend mee. Lees hier hoe de Italianen hun nek uitstaken tegen de georganiseerde misdaad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden