Opinie

Opinie op zondag - Sarah Sluimer: 'Is dit het voorspel voor de echte angst?'

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Later vandaag historicus Geerten Waling (13.00 uur), nu is het de beurt aan schrijver Sarah Sluimer.

Een vos in de Oostvaardersplassen. Beeld anp
Een vos in de Oostvaardersplassen.Beeld anp

Vorige week wandelde er een vos door mijn straat. Ik woon midden in de stad, dus het was raar, maar hij liep er. Op z'n dooie akkertje van de tabakswinkel richting de bakker. Iedereen had het er over. Ik zat koffie te drinken in het kroegje om de hoek en deed gulzig mee met het gesprek. 'Hoe kan die hier nou verzeild raken?' 'Bijt zo'n beessie nou?' Nadat we alle details besproken hadden klapte ik mijn laptop open. De barman zag dat Twitter open stond. 'Heb je een nieuwe follower?' vroeg hij pesterig.

Nee, ik had geen nieuwe follower. Maar mijn Twitter staat, sinds 20 januari, wel fulltime aan. De vos was, zonder overdrijven, zo ongeveer de eerste afleiding die ik had sinds we collectief in een draaikolk terecht gekomen zijn. Want het crisiscentrum is dag en nacht geopend. Daily briefings van het Witte Huis worden secuur geanalyseerd en iedere nieuwssnipper wordt opgevroten om maar iets te kunnen begrijpen van wat er allemaal op ons af komt.

Ik droom 's nachts over zompige moerassen en een felwitte zon, terwijl ik in een gammel bootje, omringd door krokodillen, probeer niet om te slaan. En overdag zeggen vrienden tegen me: 'maar jij hebt een kind, voor jou is het nog veel erger', terwijl ze hun hoofd scheef houden en hun lippen in een verdrietig tuitje proppen.

Schuilkelders

Mijn kind en de naderende apocalyps, daar denk ik niet zoveel aan. Misschien omdat ik het überhaupt lastig vind om me voor te stellen dat hij over vijf jaar z'n eigen schoenveters strikt en boeken leest. Het lukt me niet om die fantasie ook nog eens in een totalitair regime te plaatsen of in een wereld waar we schuilkelders hebben gebouwd.

Hoe het er allemaal uit zal komen te zien en hoe bang we zullen zijn: daar kunnen we tot nu toe alleen maar naar raden. Het enige echte referentiekader dat we hebben is de Tweede Wereldoorlog. En Orwell's 1984, maar dat laatste is literatuur. We meten de verschrikkingen af aan beelden van ver weg en lang geleden, waarbij filmscènes en gedocumenteerd materiaal zich met elkaar vermengen. Een lange rij Joden in korrelig zwartwit, waar het vrolijke smoelwerk van Roberto Benigni opeens tussen opduikt. Een plein vol grijze gezichten die omhoog staren naar Big Brother. De camera zoomt uit en we zien een halfleeg Washington Square.

Een vriendin met een dubbel paspoort appt. 'Als ze na 15 maart ook maar iets aan mijn burgerrechten veranderen, vertrek ik naar Rabat.' 'Jij gaat helemaal nergens heen. Jij komt dan bij ons', app ik terug. En ik weet niet eens wat ik precies zeg. Of: ik weet het wel, maar ik kan het niet geloven. En ik denk: zij heeft dit al jaren, deze opflakkerende angst. En daar komt de rest nu achteraan kakken met z'n paniek. Wat ben ik een goedkope held met m'n onderduikaanbod. Verzetsheld op sloffen.

Dan heb je ook nog de sussers, degenen die stiekem blij zijn met de naderende chaos en de onverschilligen. Ik heb overigens best begrip voor de sussers. Het is natuurlijk ongelooflijk shockerend dat je relatief veilige leven met gekissebis over kerstbomen op hogescholen aan flarden gaat. Het gevaar komt nu van alle kanten. Een onontwarbare kluwen die de loop van jouw persoonlijke geschiedenis mogelijk voorgoed overrulet. Want zo is het vanaf nu op z'n minst. Het koortsachtig verversen van nieuwssites. Het zien hellen van een tijd, richting the point of no return.

Privédomein

Alles wat ons overkwam, wat ons schade toebracht, speelde zich tot nu toe af in het privédomein. Een gezwel, een auto-ongeluk, een cafébrand met Oud&Nieuw. De westerse voorouders die nog weten hoe het was om te leven in een tijd waarin burgerrechten waardeloos waren, zijn nu bijna allemaal dood.

En wij waren het postmodernisme voorbij, op weg naar een platte tijd waar de wereld misschien een laatste religieuze strijd zou kennen, maar vooral onherroepelijk op een langzaam verval afstevende. Onze kleinkinderen zouden misschien levend verbranden door de zon of verdrinken in het gore water van een gesmolten poolkap.

Het uiteindelijke einde der tijden zou a-politiek en tegelijkertijd democratisch zijn: wij allen en de Nachtwacht gaan ten onder. Wat een troost.

Maar het liep anders. De geschiedenis had toch nog een enorme menselijke knaller voor ons in petto die op het punt staat zich te ontrafelen. Nu zitten we in de tussentijd gevangen, zenuwachtig en met vragende ogen. Ik weet niet of u hier ook last van heeft, maar ik ben heel erg moe. Ik ben niet zo moe als de periodes dat ik niet meer sliep omdat een of andere verkering uit was. Het is een nieuw soort moeheid, alsof mijn interne alertheidsmotor niet meer uit wil gaan. Houdt die oplettendheid weer op? Raak ik gewend? Of is dit pas het voorspel voor de echte angst? Niemand weet het.

Er zijn voor ons geen precedenten, hoe hard iemand op Twitter ook over iemand anders roept dat hij 'aan de verkeerde kant van de geschiedenis staat' om daarmee zichzelf gerust te stellen. Alsof zijn historische kennis hem gaat redden.

Onze huidige paniek mag hoe dan ook niet de laatste stuiptrekking op weg naar gewenning zijn. Nu zijn we nog boos, maar iedereen weet dat woede vaak als een pudding inzakt. Er zit echt niets anders op dan de komende jaren jezelf op te jagen, ook als je wil slapen. Laat je door iedere escapade van Trump of Wilders opnieuw verrassen. Wees zo eigenzinnig en dapper als de vos in mijn straat.

Maar nee, die metafoor is te flauw. Hoe zwaar de naderende tijd ook is: vossen hebben het recht om vossen te blijven.

Sarah Sluimer (1985) is schrijver, interviewer en van oorsprong dramaturg. Ze werkt aan haar romandebuut bij Atlas/Contact en schrijft voor verschillende media waaronder De Correspondent. Ze staat graag op een podium. De columnbundel die ze met haar vriend Willem Bosch schreef over hun eerste jaar als ouders (Ontaarde Ouders, Lebowski Publishers) is net uit gekomen. Het komende jaar werkt ze onder meer aan een pamflet over feminisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden