Opinie

Opinie op zondag - Rosa van Gool: Natuurlijk moeten onderwijzers beter betaald krijgen

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag een bijdrage van een vaste club auteurs. Later vandaag historicus Geerten Waling, nu eerst classica Rosa van Gool.

Stakende basisschoolleerkrachten in Nijmegen, 12 december. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Vind jij dat basisschoolleraren nog meer betaald moeten krijgen?' vroeg de VVD zich deze week retorisch af. Kamerlid Rudmer Heerema vindt van niet: 'We trekken al 270 miljoen uit voor de salarissen van basisschoolleraren, en 450 miljoen om de werkdruk te verminderen. Nóg meer geld naar het onderwijs zorgt dat andere groepen niet kunnen profiteren, en wij willen dat iedereen belastingverlaging krijgt.'

Daarbij vergeet Heerema te vermelden dat de 450 miljoen voor werkdrukverlaging pas in 2021 gerealiseerd zullen zijn, én dat deze tegenstelling een vals dilemma is. Rutte III schaft namelijk tegelijkertijd de dividendbelasting af, om 'een gunstiger vestigingsklimaat' te kweken. Volgens de SP-jongeren, die het kabinet omdoopten tot 'Shell-I', is dit een 'cadeautje voor multinationals'.

Maar niet alleen SP-sympathisanten vinden de afschaffing van de dividendbelasting moeilijk te begrijpen: ook economen van de Rabobank - niet bij uitstek beroemd om hun linkse oriëntatie - plaatsen vraagtekens bij het nut van de maatregel, die zij 'een dure gok' noemen. Rutte III zou de 1,4 miljard die deze maatregel kost uitstekend kunnen gebruiken om het Nederlandse onderwijs te verbeteren.

Gewetensvol

Een beginnend docent in het basisonderwijs verdient 2.436 euro bruto per maand en stijgt ongeveer 50 euro per jaar in salaris: dit geldt voor een voltijdsaanstelling, maar de meerderheid werkt in deeltijd. Voor sommigen is dit een persoonlijke keuze, omdat zij voor hun gezin willen zorgen of mantelzorger zijn. Maar in zowel het primair als het voortgezet onderwijs zijn ook talloze leraren te vinden die op papier in deeltijd werken, maar hun 'vrije tijd' steevast gebruiken om lessen voor te bereiden en ander achterstallig werk in te halen. Met een fulltime-aanstelling zouden zij overwerkt raken én onvoldoende kwaliteit kunnen leveren.

Omdat docenten vaak gewetensvolle mensen zijn, kiezen zij ervoor om de kwaliteit van hun onderwijs op peil te houden en nemen ze een indirecte salarisverlaging op de koop toe. Concrete maatregelen voor werkdrukverlaging - minder lesuren voor een voltijdsbaan, kleinere klassen - zouden dus automatisch een indirecte salarisverhoging betekenen, omdat docenten dan betaald krijgen voor werk dat zij nu in hun eigen tijd doen.

Wie de werkelijke overuren van een betrokken docent (denk aan oudergesprekken, administratie, organisatie schoolreisjes, extra projecten, etc.) gaat tellen, komt er ook al snel achter dat het met die exorbitante vakanties wel meevalt. Wie bij 0,8 fte vier uur per week overwerkt (en dat haal je makkelijk met nakijken, extra overleg, een oudergesprek en lessen voorbereiden op je 'vrije dag'), zit al snel op 20 onbetaalde dagen overwerk per jaar, gelijk aan vijf werkweken. Trek die af van de mythische twaalf weken vakantie, en je houdt zeven weken betaalde vakantie over: iets meer dan gemiddeld, in ruil voor een bescheiden (deeltijd-)salaris en een hoge werkdruk met piekbelasting.

Lage waardering

Dit schrijf ik, beginnend docent in het voortgezet onderwijs, niet om zielig te doen, maar om duidelijk te maken waar ons lerarentekort vandaan komt. Wie jong en hoogopgeleid is, heeft na het afstuderen vaak meerdere carrièremogelijkheden. Het onderwijs weet zichzelf in dit rijtje behoorlijk goed uit de markt te prijzen, niet alleen vanwege de eerder genoemde arbeidsvoorwaarden, maar ook vanwege de lage maatschappelijke waardering.

In het voortgezet onderwijs komt daar ook nog eens een verplichte lerarenopleiding na de master bij: een extra financiële en tijdsinvestering, die veel studenten ervaren als demotiverend en slecht voorbereidend op de praktijk. Kortom: wie als jonge hoogopgeleide, net afgestudeerd, staat voor de keuze om leraar te worden, denkt wel twee keer na, zoals ook de hoge uitval onder jonge docenten laat zien.

Met een gemiddelde kantoorbaan verdien je evenveel of meer, zonder de druk om elke dag dertig individuen op verschillende niveaus te onderwijzen en persoonlijk te begeleiden. Zonder ouderavonden, toetsen maken, herkansingen maken, nakijkwerk, zorggesprekken, avondactiviteiten, gespreksverslagen, enzovoorts.

Herakles

Ben ik dan na een paar maanden in het onderwijs al cynisch? Nee: het is ook prachtig om les te geven, om kwartjes te zien vallen, om de grappige en originele gedachten van kinderen te horen. Laatst vertelde ik in de klas een verhaal over de Griekse held Herakles, die een mooie wapengordel had gestolen - een riem voor wapens, zoals de politie ook draagt. Een leerling keek op van haar aantekeningen en vroeg bloedserieus: 'Het was een bomgordel, toch?' De rest van de klas begon, net als ik, te lachen en al snel lachte ze zelf gelukkig ook mee. Herakles als moderne terrorist: een komisch misverstand.

Maar hoe leuk het ook kan zijn: lesgeven is veel harder werken dan onderzoek doen aan de universiteit of stukjes schrijven voor de krant. Functies die beter beloond worden en hoger in aanzien staan. Aan deze matige financiële en maatschappelijke waardering voor leraren werkt de VVD actief mee.

Heerema's suggestieve formulering ('moeten leraren nóg meer verdienen') is ronduit brutaal uit de mond van een Kamerlid (7.705 euro bruto per maand). De docenten in het primair onderwijs staan aan de basis van onze kenniseconomie en maatschappij. Investeren in onderwijs is - anders dan het afschaffen van de dividendbelasting - dan ook geen dure gok, maar bittere noodzaak.

Rosa van Gool is classica en publicist voor onder andere de Volkskrant en Hard Gras.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden