Opinie op Zondag: Reagan geloofde in het Vrije Westen, Trump probeert het op te blazen

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Eerder vandaag cultureel psycholoog Keyvan Shahbazi, nu historicus Dirk-Jan van Baar.

President Reagan tuurt naar Noord-Koreaans grondgebied vanuit het Zuid-Koreaanse deel van de gedemilitariseerde zone, 13 november 1983. Beeld AP

Over Donald Trump lezen we vaak dat er eindelijk een politicus is opgestaan die doet wat hij zegt. Wij mij betreft precies het probleem. Tijdens de verkiezingscampagne kondigde The Donald al aan Hillary Clinton achter de tralies te gaan stoppen. Van een kandidaat die zulke uitspraken doet (deze moet hij nog waarmaken), kun je alles verwachten. Veel gerespecteerde commentatoren dachten dat het wel zou bijdraaien als de man eenmaal in het Witte Huis zat, maar dat heb ik nooit gedacht. Vanaf de eerste dag heeft Trump alles wat gerespecteerd was in de gordijnen willen jagen, en dat is hem magistraal gelukt. Het is Trump first, second and third.

Je hebt dan altijd mensen die de president om die reden briljant vinden, een rare kwibus, maar toch geniaal. Denk aan Leon de Winter, die er zijn schrijversfantasie op kan uitleven, of aan de Schotse historicus Niall Ferguson, die eerst tegen de Brexit was en nu voor, om zijn intellectuele vrienden te tarten. Het is een verdienmodel voor columnisten die het graag net even anders zien. Ze geven zichzelf een tien voor politiek onderscheidingsvermogen, want alleen zij hebben Trump zien aankomen en al die deskundigen niet. Die deskundigen zitten vast in hun eigen conventies en zijn niet in staat tot onorthodox denken. De media zijn overigens dol op zulke dwarse types. Saai zijn ze niet en politiek is een talkshow.

Duivelskunstenaars

Voor stuntwerkers als Trump is een deal pas een deal als die spectaculair is en iedereen op het verkeerde been zet. Daar zijn er meer van geweest. Denk aan Richard Nixon, die vriend en vijand verraste door naar Mao te reizen. Net als Trump joeg Nixon de wereld schrik aan door zich humeurig en onvoorspelbaar te gedragen. Het verhaal was dat alleen zijn veiligheidsadviseur Henry Kissinger raad wist met de driftbuien van zijn baas. Varianten op deze Madman Theory zien we vandaag weer. Ook Baby Kim, als Noord-Koreaans dictatorkind gepamperd in Zwitserland, staat nu in dit rijtje duivelskunstenaars. Het zijn jongens die hun geldingsdrang met de moedermelk hebben opgezogen en weten hoe je van je afbijt. Laat de wereld maar denken dat je gek bent, dan zien we straks wel wie er echt gestoord is.

De vraag is hoe vaak je zo'n kunstje kunt herhalen. Velen hebben erop gewezen dat Ronald Reagan bij zijn aantreden ook als gevaarlijke gek werd gezien. En zie wat ervan kwam! De cowboy uit Hollywood sloot ontwapeningsakkoorden met Moskou en won voor het Westen de Koude Oorlog. Tot afgrijzen van alle NAVO-strategen geloofde Reagan in de technische uitvoerbaarheid van een ondoordringbaar ruimteschild tegen ballistische raketten en sprak hij van een evil empire. Zoiets deed je niet, over je vijand spreken als de duivel en een aberratie in de wereldgeschiedenis, zoals het ook propaganda werd gevonden toen Reagan Sovjetleider Gorbatsjov opriep de Berlijnse Muur neer te halen. Maar de deskundigen zaten ernaast en het liep helemaal zoals Reagan had voorzien. Sindsdien denken velen dat Reagan het beter zag dan degenen die ervoor hadden doorgeleerd.

Zelfgeschapen mythe

Het kan zijn dat het Westen nu alsnog de prijs betaalt voor deze zelfgeschapen mythe. Begrijp me goed, ik denk ook dat Reagan met zijn simpele waarheden een onschatbare bijdrage leverde aan het einde van de Koude Oorlog. Maar Reagan stond onder een gunstig gesternte, met een Sovjet-Unie die het vertrouwen in de toekomst had verloren. Reagan geloofde in vrijheid en riep op muren te slechten. Vergelijk dat met de duistere Trump, die het omgekeerde doet en bezig is het Vrije Westen op te blazen. Daarbij legt hij een minachting voor deskundigen en de onafhankelijke pers aan de dag die de altijd opgewekte Reagan vreemd was. Wie in Trump de potentie van een tweede Reagan ontwaart, begrijpt niet hoe eenmalig Reagan was en hoeveel geluk hij had.

Hier zit het grootste manco van Trump en de zijnen: de onwil om iets van de geschiedenis te leren. Misschien verklaart dat de afkeer van Duitsland, dat dit wél doet. Make America great again gaat echt niet lukken als je de rest van wereld van je vervreemdt. Denk dan nog eens terug aan Helmut Kohl. Ook hij werd verguisd door de linkse intelligentsia. Ook Kohl cultiveerde een provinciale volksheid, inclusief voorliefde voor de zware lokale keuken. Met zijn tienpuntenplan voor de Duitse eenwording doorbrak hij alle taboes en schroomde hij niet tegen de bezwaren van deskundigen in te gaan. Hetzelfde deed hij bij zijn keuze voor de euro. Met de eenwording maakte hij Duitsland ook werkelijk groter. Maar Kohl deed dat in samenspraak met de westerse bondgenoten, in het belang van Europa als geheel. Nochtans is er geen verlangen naar ‘een tweede Kohl. Wél maken Trump en zijn fanclub constant stemming tegen Angela Merkel en de EU. Het tekent hun historisch onbenul en destructiedrift. Fouter kun je niet bezig zijn.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.