Opinie op Zondag Rosa van Gool

Opinie op Zondag: Praat Nederlands met me

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag een bijdrage van een vaste club auteurs. Later vandaag psychiater Esther van Fenema, maar nu eerst classica Rosa van Gool.

Eerstejaars studenten in de introductieweek in Utrecht, 2013. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Nederlands… Is dat niet een soort gek mengsel van Engels en Duits?’ vroeg een Engelse medestudent me ooit, toen ik een paar maanden op uitwisseling was in zijn land. Ik herinner me mijn vaag beledigde gevoel bij het horen van de woorden crazy mixture, maar heb er destijds schaapachtig om gelachen en hem – more or less – gelijk gegeven. Taalkundig gezien valt deze minzame karakterisering van het Nederlands waarschijnlijk best te verdedigen, maar toch zou ik nu anders reageren. In de tussenliggende tijd ben ik namelijk een chauvinist geworden. Niet ten opzichte van ons land of volk, en ook niet ten opzichte van de cultuur, die daarvoor naast veel moois (Rembrandt, Hermans, Cruijff) toch ook teveel lelijks (Johan Derksen, BLØF, de kringverjaardag) omvat. Maar als het gaat om de Nederlandse taal behoor ik inmiddels tot de chauvinisten.

Tijdens dezelfde uitwisseling trok ik veel op met een medestudent uit Frankrijk, die geheel conform elk cliché ook in het Engels koos voor zo Frans mogelijk klinkende woorden, zinsopbouw en uitspraak. Hij sprak bijvoorbeeld steevast van my colocation als hij het over zijn studentenhuis had. Na een paar weken wees ik hem er voorzichtig op dat dat bij mijn weten geen Engels woord was. De volgende dag schakelde hij, nadat hij er in zijn colocation het woordenboek op had nageslagen, schoorvoetend over op apartment.

Perverse prikkels

Deze Fransman begreep er niets van dat we in Nederland zoveel Engels spraken op de universiteit, in de supermarkt en op televisie. ‘Ben je dan niet bang dat jullie taal verloren gaat?’ Om die vraag lachte ik samen met mijn Duitse huisgenoot: wat waren die Fransen toch chauvinistisch en wat waren wij open minded. Het is mede te wijten aan deze houding, die met name in de academische wereld wijdverspreid is, dat je in Nederland op steeds minder plekken in het Nederlands kunt studeren. Niet alleen masteropleidingen, maar ook steeds meer bachelors worden grotendeels of geheel in het Engels aangeboden. Dat is misschien nog wel zorgwekkender dan het verdwijnen van de opleiding Nederlands aan de Vrije Universiteit; die treurige ontwikkeling wordt enigszins verzacht door het feit dat de UvA dezelfde studie een paar kilometer verderop nog gewoon aanbiedt. Een studie psychologie is tegenwoordig alleen nog in Utrecht en Maastricht volledig in het Nederlands te volgen.

Dat heeft behalve met mentaliteit ook te maken met perverse financiële prikkels. Engelstalige opleidingen trekken internationale studenten en hoe meer studenten, hoe meer geld. Althans, voor de opleiding. Wat het de samenleving oplevert is zeer de vraag, want de EU-studenten worden door onze overheid net zoveel gesubsidieerd als Nederlandse studenten, maar vertrekken meestal na hun afstuderen zonder hier ooit belasting te betalen. En los van het geld: als zelfs mensen in talige beroepen, zoals psycholoog of beleidsmedewerker, vrijwel geheel in het Engels worden opgeleid zal dat onvermijdelijk ten koste van de Nederlandse taal gaan, zoals de Volkskrant vorig jaar liet zien.

Cultuur, plezier, schoonheid

Volgens hoogleraar Nederlands Marc van Oostendorp is het door de internationalisering juist ‘leuker om nu op een Nederlandse universiteit rond te lopen.’ Een hele troost dat het in elk geval leuker is, want tegelijkertijd bleek uit onderzoek van de KNAW dat de kwaliteit van het Engelstalig hoger onderwijs ondermaats is. Van Oostendorp denkt dat er misschien bij uitzondering ‘af en toe een docent in het Engels staat te stamelen’. Daarmee overschat hij de kwaliteit van het Engels van Nederlanders schromelijk. Het Engels dat je op de Nederlandse universiteiten hoort is vaak in het beste geval een sterk vereenvoudigd dialect: het zogenaamde Euro-Engels, waarin een tourist city onder invloed van het Nederlands een touristic city wordt, of information in het Franse meervoud informations opduikt. Het vocabulaire van deze taal, die ook in Brussel bij de EU gesproken wordt, is functioneel en beperkt.

Is dat erg? We begrijpen het toch? Ja, natuurlijk begrijpen we het. Ik begreep ook wat mijn Franse vriend bedoelde toen hij het over zijn colocation had. En toch is het erg. Taal is namelijk veel meer dan alleen een instrument voor informatieoverdracht. Het is een bron van cultuur, plezier en schoonheid, en het fundament onder veel van onze humor, sociale interactie en ideeënvorming. Een van de doelen van hoger onderwijs is om de grenzen van je denken op te zoeken en te verkennen. Dat is al moeilijk genoeg in je eigen taal, laat staan in (een vorm van) het Engels waarin noch docenten, noch studenten echt thuis zijn. Mijn taalchauvinisme komt dan ook niet voort uit nationalisme, maar uit pragmatisme. Nederlands is heus niet intrinsiek mooier of beter dan andere talen, maar het is nu eenmaal onze taal en de enige die we echt goed beheersen. Gelukkig bestaat er nog een land waar je volop in het Nederlands kunt studeren: België.

Rosa van Gool is classica en publicist.

Meer columns & opinie over Nederlands

‘Natuurlijk kweekt eindeloos tekstverklaren weerzin tegen de Nederlandse taal,’ schrijft Elma Drayer in haar column.

‘De enige manier om Nederlands weer sexy te maken, is een radicale terugkeer naar de literatuur,’ betoogt columnist Bert Wagendorp.

‘Nederlands is een schoolvak geworden dat nergens over gaat,’ vindt columnist Aleid Truijens.

Niet minder Nederlands, meer! Het is juist een duidelijke, praktische en leuke taal voor heel Europa, schrijft oud-docent Nederlands Tiny Rutten in dit opiniestuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden