opinie op zondag

Opinie op Zondag: Overal klinkt de echo van verraad

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Later vandaag cultureel psycholoog Keyvan Shahbazi, nu historicus Dirk-Jan van Baar.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel. Beeld AFP

Het is alweer een jaar of acht geleden dat ik in de 'blogosfeer' voor het eerst voor landverrader werd uitgemaakt. Ik had iets gezegd over de euro, die volgens mij taaier ('harder') was dan alle doemdenkers op dat moment waar wilden hebben en weleens voor meer Europese integratie zou kunnen gaan zorgen in plaats van minder. Meteen kreeg ik allerlei goede vaderlanders op mijn nek die het over de 'EUSSR' hadden en wisten te vertellen dat Hitler links was, want (nationaal)socialist. 

Ik besteedde er niet zoveel aandacht aan; er zijn wel meer gekken met excentrieke denkbeelden en dat er op rechts 'vrijdenkers' rondlopen die het fascisme voor links en onze democratisch gekozen westerse leiders voor dictatoriaal houden kon er ook nog wel bij.

Afgeven op Obama, voorkeur voor Poetin

Ik kreeg pas argwaan toen ik in 2013 lieden die zich sterk maakten voor de 'joods-christelijke beschaving' op Barack Obama hoorde afgeven en een voorkeur voor Vladimir Poetin aan de dag zag leggen. Dat was des te vreemder, omdat ze zich als patriot presenteerden en ons land in dat jaar in diverse diplomatieke incidenten met Rusland verwikkeld raakte. Poetin moest toen nog de Krim annexeren en Oost-Oekraïne destabiliseren, waar wij via de ramp met de MH17 direct mee te maken kregen. Je zou denken dat het begrip voor Rusland daarmee wel voorbij was. Maar nee, onze Poetin Versteher kregen ruim baan in babbelshows en met het Oekraïne-referendum (we schrijven dan al 2016) boekten ze een brutale propagandaoverwinning. 

Daaraan voorafgaand waren de brave europarlementariërs Guy Verhofstadt en Hans van Baalen vanwege hun optreden op de Maidan in februari 2014 constant als megalomane oorlogshitsers voorgesteld. Dat gaat onverminderd door. Niet alleen op internet, ook 'eurokritische' columnisten doen eraan mee. Zelfs de grote liberaal Frits Bolkestein vond dat Verhofstadt z'n mond moest houden. Ook Jean-Claude Juncker (dronkenlap) en Frans Timmermans (timmerfransje) kunnen geen goed doen.

Wir schaffen das was geen Alleingang

Waar de eurocrisis al conflictstof genoeg gaf tussen Noord- en Zuid-Europa, is daar in 2015 de welkomstpolitiek van Angela Merkel bijgekomen. Haar terloopse woorden 'wir schaffen das' kregen meteen vleugeltjes. Merkel zou een grote fout hebben gemaakt door in een 'alleingang' de grenzen te hebben geopend en heel Afrika en Azië de indruk hebben gegeven dat iedereen welkom was. In werkelijkheid waren er al honderdduizenden op weg, stonden de grenzen al open, gold het welkom alleen voor Syrische oorlogsvluchtelingen, ontlastte het besluit het Hongarije van Viktor Orbán, en vond er overleg plaats met de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken Sebastian Kurz. 

Niks alleingang dus. Had Merkel soms moeten zeggen dat Duitsland ('ein starkes Land') de opvang niet ging klaarspelen of gewapende grenswachten een Stasi-act moeten laten opvoeren? Die herfst brak er in Duitsland een euforie van nationale trots uit over zoveel hulpbereidheid, een gevoel dat pas doorbroken werd na de Nieuwjaarsnacht in Keulen, waar massaal aanrandingen en verkrachtingen zouden hebben plaatsgevonden door lieden die verdacht veel op islamitische asielzoekers leken.

Sindsdien is het klimaat gekanteld. Ook in Duitsland liggen 'Gutmenschen' onder vuur, en horen we klachten over culturele zelfmoord en nationale zelfhaat, dat versterkt zou zijn door schuldgevoel over de Holocaust waardoor er nu honderdduizenden antisemieten zijn geïmporteerd. Die geluiden komen niet alleen van de AfD. Ook Thilo Sarrazin, oud-lid van de Bundesbank en SPD-lid, heeft met zijn bestsellers over de Duitse zelfopheffing en de euro voorwerk verricht. De CSU is in paniek geraakt. Overal klinkt de echo van verraad. Daarbij krijgt links niet alleen van rechts te horen dat het de eigen achterban in de steek heeft gelaten, maar ook van die Linke: 'Wer hat uns verraten? Sozialdemokraten.'

Internet, de hedendaagse bierkelders 

Ik wil niet zeggen dat dit allemaal gepland gebeurt, maar intussen komt er wel heel veel samen dat aan een nieuwe dolkstootlegende doet denken. Najaar 1918 gooide de Duitse oorlogsleiding zelf de handdoek in de ring en verzocht burgerpolitici vrede met het Westen te zoeken. Dat leidde tot de voor Duitsland vernederende bepalingen van Versailles, die door rechts-nationalisten als 'dictaat' werden gezien. 

Zulke analogieën lijken altijd overdreven, maar kijk waar we nu staan. Er tekent zich een coalitie af van Trump, Poetin, en Oost- en West-Europese populisten die stemming maken tegen de EU, Duitsland en Angela Merkel, die bloed aan haar handen zou hebben vanwege haar vluchtelingenpolitiek. Op internet, de bierkelders van vandaag, zie ik die lastercampagne al jaren groeien. Meest schokkend: zij krijgt steun van rechts Israël, dat zich beter voelt in gezelschap van Hongarije en Polen (!), en een trollenleger dat zich in ons land met joods Nederland associeert en onbeschaamd de rassenkaart speelt. Het vindt recht voor onze ogen plaats, maar wie er wat van zegt wordt stelselmatig beledigd, van demonisering beschuldigd, en levert Europa aan de islam uit. Dit doet niet onder voor de ergste demagogie uit de jaren twintig; alleen kunnen we nu niet zeggen dat we het niet geweten hebben.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.