Opinie op zondag

Opinie op zondag: Nederland kan niet te lichtzinnig met volkenrecht en waarheid omspringen

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Vandaag van cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken spreekt de VN-Veiligheidsraad toe over internationaal recht tijdens een open debat, mei 2018. Beeld ANP

Moet Nederland zich in het geval van militaire interventies wat minder aantrekken van de internationale rechtsorde? Volgens VVD-buitenlandwoordvoerder Han ten Broeke is dat noodzakelijk, nu de Veiligheidsraad steeds onmachtiger wordt, omdat de Russen voortdurend elk gewapend ingrijpen tegen boosdoeners blokkeren. Den Haag zou sinds het rapport van de commissie-Davids te angstvallig geworden zijn, door altijd maar een volkenrechtelijk mandaat te verlangen, waardoor het zich binnen de Navo isoleert. Leve Trump die er, anders dan Obama, in Syrië tenminste meteen eigenmachtig met een vergeldingsaanval op los heeft geslagen, toen Assad een rode lijn overschreed!

Het is zeker zo dat er als gevolg van het vetorecht van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad een probleem bestaat. Alleen is dat niet helemaal nieuw, en evenmin - zonder enige illusies omtrent de kwaadaardigheid van Poetins bewind te koesteren - exclusief aan de Russen te wijten, die nu het moordenaarsregime in Damascus in bescherming nemen. Gedurende de beginjaren van de Koude Oorlog hoefde Washington, anders dan Moskou, zelden van zijn vetorecht gebruik te maken, omdat het binnen de Algemene Vergadering vrijwel automatisch op een meerderheid kon rekenen. Een snelle blik op het aanvankelijke ledenbestand van de VN - veel westerse landen, nog weinig Afrikaanse en Aziatische, omdat die kort na 1945 nog niet waren gedekoloniseerd - maakt meteen duidelijk waarom.

Westen kijkt weg

Naderhand zijn de verhoudingen verschoven, met als gevolg dat ook de Amerikanen regelmatig niet hebben geschroomd van hun vetorecht gebruik te maken als hún bondgenoten in de VN onder verbaal vuur kwamen te liggen. Juist ook in het Midden-Oosten, waar het meten met twee maten door álle partijen in duurzame onderdrukking resulteert. Te denken valt aan het eveneens door de VVD blindelings door dik en dun gesteunde Israël, dat met zijn illegale landroof in Palestina steeds weer straffeloos wegkomt; elke VN-resolutie ketst op een Amerikaanse schutswal af.

Maar ook ten opzichte van andere rechtsschenders in het eigen kamp kijkt het Westen liever weg. Neem Saoedi-Arabië, dat er geen minder barbaars rechtssysteem op nahoudt dan de favoriete demon Iran, en nu - met door Washington en Londen geleverde wapens - een vernietigende oorlog in Jemen voert. Dat blijkt voor Den Haag geen belemmering voor het sturen van lucratieve handelsdelegaties te zijn. Straks wel uiteraard voor het ontvangen van de oorlogsslachtoffers, als die als vluchtelingen aan onze poorten kloppen.

Dubbele moraal

Meten met twee maten: als het gaat om illegale atoomwapens zit Amerika bij Teheran en Pyongyang als een bok op de haverkist, maar zwijgt het niet alleen over Israël, maar ook over Pakistan. En dan is er het Navo-lid Turkije, dat zich onder Erdogan steeds meer tot een dictatuur ontwikkelt, en zich op eigen houtje in bloedige militaire avonturen op Syrisch grondgebied heeft gestort, waarvan veel Koerden het slachtoffer zijn geworden.

De recente suggestie van CU-voorman Segers dat dit misschien eens consequenties zou moeten hebben voor de toekomstige verdediging van Turks grondgebied door de Navo werd door de drie andere coalitiepartijen, waaronder Ten Broekes eigen VVD, meteen afgeschoten. Daar vallen ook best argumenten voor aan te voeren, alleen stelt dat wel de westerse morele geloofwaardigheid op de proef als het Moskou vanwege zíjn deraillerende bondgenoten geselt. Men kan hier niet te veel van twee walletjes eten.

Bovendien positioneert Den Haag zich graag als de hoofdstad van het internationaal recht, dat allerlei instanties herbergt die daarover waken. Dan kun je niet te luchthartig de noodzaak van een volkenrechtelijk mandaat terzijde schuiven: dat gaat onherroepelijk wringen. Daarbij komt - en dat is iets wat de indertijd voor politieke steun verantwoordelijke Nederlandse politici, zich verschuilend achter hun met-de-kennis-van-nu-mantra, nog steeds niet erkennen - dat de door Ten Broeke opgevoerde inval in Irak op evidente leugens was gebaseerd, ook met de kennis van toen.

Atlantische volgzaamheid

Speciaal voor Nederland, dat zich op andere momenten zo graag op een verheven moreel-humanitair standpunt stelt dat zich hooguit het echt neutrale Zwitserland veroorloven kan, wordt al te veel Atlantische volgzaamheid problematisch. Én in strijd met het volkenrecht én in strijd met de waarheid: een klein land, dat het voor zijn veiligheid ook van het volkenrecht en voor een oplossing van de MH17-kwestie vooral van het hameren op de waarheid moet hebben, kan zich beter tweemaal bedenken, voor het, zoals bij Irak, te lichtzinnig met volkenrecht en waarheid omspringt.

En dan ten slotte Trumps gebombardeer in Syrië. Even een cruciale vraag, die toch ook iemand die zich, zoals Ten Broeke, gretig als Realpolitiker presenteert, zou moeten aanspreken: dat bombardement lucht het gemoed vast erg op, maar heeft Trump er ook concreet iets mee bereikt? Is Assad zich nu helemaal lam geschrokken en onderdanig naar de onderhandelingstafel gekropen, met de garantie dat hij dat met die chemische wapens nooit, maar ook echt nooit meer zal doen? Ik krijg tot dusverre niet die indruk.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.