Opinie op zondag - Mentale kloof tussen Angelsaksische en Europese wereld wordt steeds groter

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van zeven auteurs. Later vandaag filosoof Sebastien Valkenberg, nu cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

De EU moet meer bescherming bieden, volgens de Franse president Macron. Beeld afp

Bestaat het Westen eigenlijk nog? Een aantal gebeurtenissen de afgelopen week maakt duidelijk hoe groot de kloof is tussen de Angelsaksische wereld, waarnaar Nederland vanouds als voorbeeld kijkt, en het Europese continent, waarop het vanouds ligt.

Allereerst de Verenigde Staten, ook voor velen ten onzent om onbegrijpelijke reden nog steeds een soort 'Shining City on the Hill', terwijl het toch meer weg heeft van een Derde Wereldland: primitieve moorddadigheid, extreme inkomstenverschillen en een instortende publieke infrastructuur.

Na Las Vegas worden er in Washington weer veel stuitend hypocriete krokodillentranen vergoten. Een samenleving die stelselmatig onverbeterlijk blijft, roept dat over zichzelf af. In Wild-West-staat Nevada waren semi-automatische schietwapens toegestaan. Ook dat is natuurlijk een manier van gokken. Zolang een geborneerde Republikeinse meerderheid in het Congres stelselmatige serieuze wapenwetgeving tegenhoudt, is mijn medelijden met de slachtoffers onder hun kiezers beperkt.

De kwestie illustreert ook, hoezeer de Amerikaanse democratie verworden is tot een plutocratie, waarbij de National Riffle Association door miljoenen dollars verkiezingssteun vele 'volksvertegenwoordigers' in zijn zak heeft. Zij vormt de pseudolegale variant van de drugsmaffia waarvan veel Nederlandse burgemeesters nu de corrumperende infiltratie bij de gemeentelijke overheid vrezen. Elke poging van Obama om aan deze praktijk van omkoopbaarheid een einde te maken, door bedrijfsgiften aan politici te maximeren, is onder het motto 'vrijheid van meningsuiting' gefrustreerd. Het maakt de Republikeinse Partij de facto tot een criminele organisatie.

Over de manier waarop met Trumps leugenmachine de schijnwereld van de show-business de politiek heeft gekaapt, hoef ik het niet te hebben. Met uitzondering van Derk-Jan Eppink, die vooral geobsedeerd blijft door zijn eigen hekel aan Hillary Clinton, heeft gelukkig elke Nederlandse commentator dat wel door.

Nog meer slecht nieuws

Dat Trumps omarming van de deplorables die laatsten niets zal brengen, maken Trumps recente belastingverlagingsplannen duidelijk: multimiljardairs als hijzelf gaan er als enigen echt op vooruit. Nee, imbeciel, zoals Rex Tillerson schijnt te hebben gezegd, is Trump niet. Daarvoor zorgt hij te goed voor zichzelf. Imbeciel zijn slechts degenen die nog niet zien dat zijn America First slechts een Trump First behelst.

En dan Groot-Brittannië onder de leiding van Theresa May, of wat daarvan na de letterlijke afbladdering van haar optreden in Manchester nog van resteert. Opnieuw is op het Tory-congres duidelijk geworden, hoezeer Engeland nog een negentiende-eeuwse klassenmaatschappij is, die niet eens rijp is voor de twintigste eeuw, laat staan voor de eenentwintigste. Het is, om Disraeli anno 1845 aan te halen, nog steeds een land van 'two nations'.

Patrick van IJzendoorn beschreef donderdag de confrontatie tussen de oerconservatieve oud-Etonian Jacob Rees-Mogg, zo weggelopen uit een roman van Jane Austen, en een rode activist, treffend als die tussen een begripvolle aristocraat en zijn opstandige lijfeigene. Het illustreert opnieuw hoe schadelijk het is dat Napoleon nooit de Britten heeft onderworpen.
May beloofde ooit, bij haar aantreden, in reactie op Thatchers 'There is no such thing as society', een zorgzame samenleving, die zich ook om de minder gefortuneerden zou bekommeren.

Maar de droom van de neoliberale Brexiteers die nu de toon zetten staat haaks daarop: die behelst de omvorming van hun eiland tot een soort fiscale vrijbuitersstaat voor de Europese kust, die dankzij forse belastingverlaging voor rijken en bedrijven ervoor moet zorgen dat 'Britannia rules the waves again'. De prijs daarvoor zullen zij betalen die van de daarmee verder afgebroken collectieve voorzieningen afhankelijk zijn.

Hamvraag

Wat zo bovendien dreigt, is dat ook andere landen zich door fiscale concurrentie tot een verdere sociale 'race to the bottom' genoodzaakt zien, iets waarop de aanstaande Haagse coalitie met de aangekondigde verlaging van de vennootschapsbelasting alvast een voorschot lijkt te nemen, die dan door een verhoging van het lage BTW-tarief moet worden gecompenseerd.
Van het eerste profiteren de aandeelhouders, onder het laatste lijden met name degenen die minder te besteden hebben.

Het is die onzekerheid aan de onderkant - ook het fenomeen van de werkende arme heeft met al die door VVD en D66 als vorm van zelfontplooiing lang toegejuichte flexbaantjes in Nederland zijn intrede gedaan - die het populisme electoraal voedt.

De Franse president Macron heeft herhaaldelijk gesteld dat de EU, om steun bij de gewone bevolking te herwinnen, meer bescherming tegen de uitwassen van de markt zal moeten bieden. Dat gaat niet samen met het fêteren van toekomstige Brexit-vluchtelingen uit de City door bestaande regels te versoepelen, zoals de VVD voorstaat. Het wordt de morele hamvraag voor de nieuwe coalitie, die verder reikt dan de Nachtwacht en het Wilhelmus: is zij er straks meer voor de basisschoolleraar of vooral voor de bonusbankier?

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.