Opinie op Zondag Rosa van Gool

Opinie op Zondag: Lerarentekort vergroot verschillen

Prikkelende opinies in het weekend: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club auteurs. Later vandaag psychiater Esther van Fenema, nu eerst classica Rosa van Gool die betoogt dat we alles moeten inzetten op het aantrekken en behouden van lerarentalent.

Lerarenstakingsdag, in maart op het Malieveld in Den Haag. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Basisschoolleerlingen moeten in de toekomst statistiek en programmeren leren, luidde vorige week het advies van lerarenplatform Curriculum.nu. In dezelfde week stelde de politiek voor om de eisen voor de pabo te verlagen, in een poging iets aan het oplopende lerarentekort te doen. Niet zo verwonderlijk dus, dat het nieuws deze week was dat een op de drie middelbare scholieren bijles krijgt: op de basisschool is dat een kwart.

We verwachten meer van ons onderwijs en onze kinderen, terwijl we weten dat de kwaliteit van docenten gigantisch onder druk staat en daalt. Ouders die het kunnen betalen, schakelen particuliere hulp in. Tegelijkertijd treft het lerarentekort scholen in achterstandswijken het hardst, dus de leerlingen daar hebben dubbel pech: geen leraar en geen bijles.

‘Is onderwijs weggegooid geld?’ vroeg Jesse Frederik zich vorige maand af in een prikkelend stuk op de Correspondent, waarin hij de veelgehoorde aanname onderzoekt dat beter onderwijs een gunstig effect op de economie heeft – een aanname die onderwijscolumnisten, onder wie ikzelf, regelmatig doen. Frederik komt na onderzoek tot de conclusie dat economische argumenten eigenlijk helemaal niet zo sterk zijn om onderwijs te verdedigen. Toch vindt hij onderwijs geen weggegooid geld: ten eerste omdat het leuk is, en ten tweede omdat het ons gezonder, gelukkiger en socialer maakt.

Emancipatiemachine

Allemaal waar, maar een essentiële functie van onderwijs ontbreekt in zijn betoog: die van maatschappelijke emancipatiemachine. Leerplicht is dé manier om alle kinderen al vanaf jonge leeftijd in aanraking te laten komen met een wereld buiten hun eigen gezin; een wereld met misschien wel andere opvattingen, normen en mogelijkheden dan ze zich thuis ooit voor hadden kunnen stellen.

In de bestseller Leerschool beschrijft de Amerikaanse auteur Tara Westover haar jeugd in een compleet van de wereld afgesloten mormoons gezin. De kinderen wonen op een berg in Idaho en werken in de sloperij van hun vader. Hij houdt zijn kinderen niet eens zozeer uit religieuze overwegingen weg van de wereld, maar vooral vanwege een paranoïde wantrouwen tegen de overheid. Tussen het fysieke en gevaarlijke werk door krijgen de kinderen minimaal thuisonderwijs van hun moeder. Pas als Westover zelfstandig besluit om toelatingsexamen voor de universiteit te doen, neemt haar leven een andere wending. Inmiddels is ze gepromoveerd in de geschiedenis en universitair docent.

Zo zijn er nog talloze voorbeelden te geven van mensen wier levens dankzij onderwijs ingrijpend veranderden. Dat resulteert natuurlijk niet altijd in een PhD en een bestseller: het gebeurt veel vaker op kleinere schaal. Maar hoe klein of groot ook, al deze verhalen hebben één motief met elkaar gemeen: een docent die inspireerde, talent herkende en op het juiste moment begeleiding en stimulans bood.

Rookgordijnen

Op dit moment hebben leraren hun handen vol aan het aanleren van basisvaardigheden op het gebied van rekenen en taal. Dat heeft alles te maken met het kwantitatieve en kwalitatieve lerarentekort; juist door de schaarste wordt het beroep nog moeilijker, bijvoorbeeld omdat klassen al achterlopen en veel verschillende leraren hebben gehad. Ook worden beginners vanwege de hoge nood vaak te snel in het diepe gegooid. Het is een vicieuze cirkel, die je met het verlagen van de lat voor de pabo niet doorbreekt, maar eerder versterkt.

Dit is niet het moment om te fantaseren over statistiek en programmeren op de basisschool. We kunnen rookgordijnen blijven optrekken – nieuw curriculum hier, lagere toelatingseisen daar – maar iedereen die op school heeft gezeten, weet wat de belangrijkste voorwaarde voor goed onderwijs is. We moeten alles inzetten op het aantrekken, opleiden en behouden van lerarentalent. Onderwijs is natuurlijk geen weggegooid geld, zelfs als het geen enkel gunstig effect op de economie zou hebben. Dat heeft het namelijk zeker wel op de kansengelijkheid, sociale cohesie en het welzijn van ons allemaal.

Rosa van Gool is classica en ­journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden