Opinie op Zondag Thomas von der Dunk

Opinie op Zondag: Leeft dit kabinet in de echte werkelijkheid, of in de eigen werkelijkheid?

Of het nu gaat over het klimaat of over IS: CDA en VVD lijden aan een niet-willen-wetensyndroom waarbij waarschuwingen in de wind worden geslagen, stelt historicus Thomas von der Dunk.

Protesterende boeren vertrekken naar huis vanaf het Malieveld na de tweede landelijke protestdag tegen de stikstofaanpak van de overheid. Beeld ANP

Tot hoe diep reikt het Haagse zand onder het Binnenhof om de eigen struisvogelkop in te steken? In welke werkelijkheid leeft het kabinet eigenlijk? In de echte werkelijkheid of in de eigen werkelijkheid? Wanneer zal Mark Rutte snappen wat moreel leiderschap inhoudt nadat hij het negen jaar lang op geen enkel moment heeft vertoond?

Op minstens twee terreinen verkeren VVD en CDA nog steeds in een staat van ontkenning, en houdt de door hen gegijzelde coalitie hardnekkig aan een werkelijkheid vast die geen werkelijkheid is, omdat de werkelijke werkelijkheid onder ogen zien onherroepelijk tot pijnlijke beslissingen leiden moet. Dat regeren in Nederland niet vooruitzien, maar vooral vooruitschuiven is, krijgen zij zodoende nu als een dodelijke boemerang terug.

Inzake de toekomst van IS-strijders en hun gebroed herinnert het obstinaat volgehouden masker van onwetendheid waarachter Stef Blok aan berechting in Irak vasthoudt, inmiddels aan die propagandachef van Saddam Hoessein die nog beweerde aan de winnende hand te zijn toen achter hem al de Amerikaanse tanks in beeld verschenen. Waarschuwingen dat de Koerden niet ten eeuwigen dagen op onze ontspoorde zonen en dochters zouden passen: ze werden genegeerd. De Amerikaanse aandrang om ze terug te halen, het Amerikaanse aanbod om daarbij behulpzaam te zijn: niet relevant. We hebben nu eenmaal plan A, ons plan A is het enig juiste, dus nadenken over een plan B is overbodig. Wat zegt U? De anderen, die ons uit de penarie moeten helpen, hebben dat nog niet door? Des te erger voor de anderen!

Maandenlang hebben VVD en CDA, met de hete adem van Wilders en Baudet in hun nek, niet over alternatieven voor hun idee fixe van berechting-in-de-regio willen nadenken en niet het risico van een ongeordende terugkeer van polderjihadisten en/of hun echtgenotes onder ogen willen zien. Dat Bagdad er niets voor voelde, dat Bagdad er gewoon niet toe in staat zou zijn: men wilde het in Den Haag niet zien. En of bovendien Bagdad daarbij dan tegelijk, bij de vaststelling van de strafmaat, wel even met de Nederlandse normen rekening wil houden, dus de doodstraf was niet toegestaan.

Een bloederige variant van dit niet-willen-weten vormt de Nederlandse omgang met de bom die in 2015 zeventig burgers in Irak het leven heeft gekost. Al het krachtdadige onder-de-pet-houden heeft één hoofdreden: Nederland wil niet onder ogen zien dat het aan een oorlog meedoet, dat een nette oorlog niet bestaat, omdat daarin - al dan niet per vergissing - nu eenmaal talloze onschuldige slachtoffers vallen.

Orde handhaven

Oorlog voeren: dat doen alleen de brute anderen. Wij handhaven slechts de orde. Wel, de orde handhaven: dat deed de hertog van Alva in 1567 ook. Voor Nederlands militair optreden is dan ook altijd een hele reeks van eufemismen in zwang, zoals humanitaire interventie of wederopbouwmissie. Ruim zeventig jaar geleden vormde ‘politionele actie’ het codewoord.

Maar als ergens jarenlang wegkijken dezer dagen tot politiek paniekvoetbal leidt, dan wel in het stikstofdossier. Jarenlang wegkijken: uit een uitvoerige reconstructie in de Volkskrant van 28 oktober blijkt dat het kabinet het gewoon niet wenste te weten, en VVD en CDA alle waarschuwingen in de wind bleven slaan om maar te kunnen blijven vasthouden aan hun gewoonte om de problemen te ontkennen. Alarmerende rapporten raakten op weg naar minister Schouten even zoek als bonnetjes op weg naar minister Opstelten.

Vervolgens verschenen de agrarische industriëlen, gesponsord door de voedingsmiddelenlobby, op het Malieveld, en ging voor de trekkerterreur - ‘wij bepalen nu het beleid’, aldus een agressieve boerenkinkel - menig bangelijk provinciebestuur door de knieën, door opnieuw onhoudbare beloftes te doen, en speciaal CDA-woordvoerder Jaco Geurts fungeerde als vanouds als het volgzame buikspreekvarken van het industrieel-agrarisch complex. Een halvering van de veestapel ‘gaat hij niet meemaken’, terwijl de VVD zich verschuilt achter illusies over technische innovatie van de maag van de koe.

Ook een tweede keer lieten de autoriteiten zich verrassen. De politie ging opnieuw voor de overmacht opzij. De fluwelen aanpak van zelfs de meest gewelddadige stikstofproducenten contrasteert zo scherp met de vele arrestaties bij een vreedzame betoging van klimaatactivisten in Amsterdam. Ja, die waren ter plekke best hinderlijk voor wie er net langs moest - maar ontwrichtten niet het halve land.

Rechter

Martin Sommer hekelde 19 oktober de rol van de rechter in het klimaatdossier, die de goede Nederlandse poldertraditie van geven en nemen doorkruist. Het stemt zeker niet vrolijk, maar wat als de poldergebruiken niet voldoen? Het gaat hier immers om iets wezenlijk anders dan pakweg een arbeidsconflict, omdat met het klimaat niet te polderen valt. Natuurwetten doen namelijk zelfs na heel lang vergaderen geen water in de wijn. In 1953 konden om een herhaling van de Watersnood te verijdelen de Noordzee en de Noordwesterstorm al evenmin aan de onderhandelingstafel worden genood. Ook nu zullen alle concessies dus toch echt van één kant moeten komen: door wijziging van ons eigen menselijk gedrag, dat van de boeren voorop.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden