Opinie op ZondagRosa van Gool

Opinie op Zondag: Investeren in onderwijs is geen opportunisme, maar noodzaak

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club auteurs. Later vandaag psychiater Esther van Fenema, nu eerst classica Rosa van Gool die waarschuwt voor een onderwijscrisis.

Leerlingen op een basisschool in Utrecht.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het kabinet wil de staatsschuld verhogen, om zo de lage rentestand aan te grijpen voor investeringen in de Nederlandse economie. Maar minister Hoekstra heeft wel bij voorbaat al een paar veto’s, schrijft deze krant: ‘Zijn grootste zorg is dat de geleende miljarden verbrast gaan worden aan opportunistische doelen die de economie niet structureel verbeteren, maar waarmee politici zich wel populair kunnen maken bij de kiezer.’ Een voorbeeld van zo’n ‘opportunistisch doel’ is het verhogen van lerarensalarissen. De verklaring luidt dat zo’n verhoging geen eenmalige, maar een structurele uitgave is, die daarom niet met een extra lening gefinancierd mag worden.

Dat de maatregel structureel en daardoor duur is klopt natuurlijk, maar dat maakt verhoging van lerarensalarissen nog geen populistische geldverkwisting. Sterker nog: niet investeren in onderwijs kan op lange termijn weleens een duurdere grap blijken, nu we op weg zijn naar een historisch lerarentekort. Dat tekort is allang niet meer louter kwantitatief, maar ook kwalitatief, en daarmee op termijn een bedreiging voor onze kenniseconomie. Aan de start van dit schooljaar staan noodgedwongen weer talloze leraren voor de klas die daarop nog onvoldoende voorbereid zijn, vanuit de begrijpelijke gedachte van schoolleiders dat elke leraar beter is dan geen leraar.

Tikje verdacht

Toch stemmen de cijfers tot nadenken voorbij een simpele roep om meer geld: schoolbesturen ontvangen in totaal een bedrag van 27,8 miljard via de zogenaamde lumpsum. Daarvan zou 19,1 miljard voor de klas belanden, een kleine 70 procent. Waar de overige 30 procent precies aan uitgegeven wordt, weet de Algemene Rekenkamer eigenlijk ook niet, luidt de enigszins verbaasde conclusie in een rapport uit 2017. Dat maakt de roep om meer geld vanuit schoolbesturen een tikje verdacht: is het verhogen van de lerarensalarissen echt een kwestie van meer geld uit Den Haag – zoals schoolbestuurders zeggen – of van betere besteding van het beschikbare geld – zoals de regering zal zeggen?

Voor de potentiële leraar maakt het niet zoveel uit; die kiest steeds vaker een ander carrière-pad. Heus niet alleen vanwege salaris, want ook werkdruk, doorgroeimogelijkheden en imago van de baan zullen meespelen, maar tegelijkertijd zijn zulke factoren nooit helemaal los te zien van de maatschappelijke en financiële beloning die tegenover dit mooie, maar veeleisende werk staat. In een goedlopende economie met een krappe arbeidsmarkt hebben universitaire en hbo-afgestudeerden nu eenmaal meerdere opties en legt het onderwijs het daarbij steeds vaker af: ook zij-instromers, die toch bij uitstek overtuigd voor het onderwijs kiezen, haken vaak snel weer af.

Zielige leraren

Het lerarentekort is niet alleen een probleem van het onderwijs, maar van ons hele land, en dus ook van Wopke Hoekstra. Premier Rutte lichtte de aangekondigde miljardeninvesteringen toe met de mededeling dat hij Nederland graag welvarend wil houden. In dat licht is het een misvatting om investeren in onderwijs af te doen als populisme of een gunst aan zielige leraren: het is een absolute prioriteit voor iedereen die ons land op lange termijn materieel en immaterieel welvarend wil houden.

Investeringen zouden de vorm van salarisverhoging aan kunnen nemen – zie de eenmalige investering dan als een duwtje in de rug, dat bovendien tijd koopt waarin de overheid de structurele verhoging kan incalculeren – maar er zijn ook andere maatregelen te bedenken. Het is hoog tijd voor rigoureuze oplossingen, zonder concessies te doen aan de onderwijskwaliteit. Kijk niet alleen naar de oorzaken van het tekort, maar ook naar geldstromen in het onderwijs, de relatie tussen kwaliteit en aantal lesuren, klassengrootte, de aantrekkelijkheid van lerarenopleidingen, de vele extra taken, enzovoorts. We stevenen namelijk hard af op een onderwijscrisis, die misschien nog niet overal even duidelijk voelbaar is, maar intussen gestaag aan de stoelpoten van ons schoolsysteem zaagt.

Rosa van Gool is classica en ­journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden