Opinie Thomas von der Dunk

Opinie op Zondag: Hoe lang wil het Westen het over de Krim, MH17 en Skripal blijven hebben?

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Later vandaag journalist Arnout Brouwers, nu cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

De Russische president Vladimir Poetin opent het WK Voetbal in het Loezjniki stadion te Moskou, 14 juni 2018. Beeld AP

Hoe om te gaan met Moskou, nu het gemeenschappelijke westelijke afwijzingsfront als reactie op Ruslands annexatie van de Krim in 2014 steeds meer barsten begint te vertonen? In Europa moet de Hongaarse premier Orbán er al veel langer niets van hebben. Hij koketteert openlijk met een Poetiniaans model van onliberale democratie - lees: een plebiscitair gelegitimeerde autocratie met een sterke man die de natiestaat op een voetstuk verheft en van de rechtstaat weinig over laat.

Fellow travellers 

Inmiddels ziet de nieuwe Oostenrijkse regering voor Wenen weer een klassieke bemiddelingsrol tussen Oost en West weggelegd, terwijl ook de gloednieuwe coalitie in Rome veel sympathieker ten opzichte van het Kremlin staat. De fellow travellers komen daarbij nu vooral van extreem-rechts, van de Italiaanse Lega, de Duitse AfD en het Franse Front National tot Wilders en onze eigen speelgoedmacho Thierry Baudet. Diens tomeloze haat jegens een decadent' Europa doet hem in Poetin met zijn martiaal-seksistische programma van morele herbewapening een welkome hulpkracht zien voor zijn eigen reactionaire revolutie. Al hebben uiteindelijk de PVV en het Forum voor Democratie zich met veel mitsen en maren schoorvoetend achter de MH17-onderzoeksconclusies geschaard.

Daarnaast is er de energieafhankelijkheid van een aantal Oost-Europese lidstaten die remmend werkt. En sinds de laatste dagen weer opnieuw Trump, die de traditionele Amerikaanse bondgenoten - van Trudeau tot Merkel - openlijk schoffeert, en Rusland wil terughalen bij de G7. Trump lijkt zich sowieso meer thuis te voelen in het gezelschap van autocraten dan democraten. In dat opzicht is de Amerikaanse president nu de grootste fellow traveller ooit.

No pasaran?

Hoeveel kans maken in deze omstandigheden de anti-Russische hardliners met hun no pasaran-houding, waartoe intussen ook Nederland behoort? Behalve de Krim-kwestie, die cruciaal is voor een opheffing van de economische sancties, spelen natuurlijk ook - voor Den Haag - de MH17, alsmede - voor Londen - de gifmoordpoging in Salisbury een belangrijke rol. Zonder Russische genoegdoening in beide kwesties, zo houden het Binnenhof respectievelijk Westminster ijzig vol, kan er van toenadering geen sprake zijn. Hoe verdedigbaar in moreel opzicht misschien ook, is de vraag of deze opstelling daadwerkelijk tot iets zal leiden. Hoe houdbaar is zij daarmee op den duur?

Laat ons de impasse nuchter beoordelen - wat in feite ook Trump doet, als hij inzake de G7-controverse stelt dat Moskou voor tal van internationale kwesties onmisbaar is (om er eentje te noemen: Syrië). Juist voor Europa is dat een onontkoombaar feit. Rusland ligt nu eenmaal waar het ligt, en het zal daar ook nog wel een tijdje blijven liggen: aan haar oostelijke grens.

Is er enige gerede kans dat Moskou haar houding wijzigt? Wat de MH17 betreft: uitlevering van de schuldigen kan Nederland vergeten. In dat opzicht stond meteen vast dat Rutte een onhoudbare belofte had gedaan - waarbij meteen ter verdediging aangevoerd moet worden dat hij politiek-moreel-juridisch niet aan die belofte ontkwam. Datzelfde geldt mutatis mutandis voor Londen, dat al eerder met giftige Russische streken te kampen had - en ook nooit één schuldige achter de tralies wist te krijgen.

De Krim

Maar nu de Krim: herstel van de door Poetin met geweld gewijzigde grenzen van vóór 2014 is de Europese voorwaarde voor het beëindigen van de economische sancties. Zeker, die doen de Poetin-kliek best pijn. Maar leiden ze tot het beoogde resultaat? Zal Rusland de Krim weer vrijwillig ontruimen? Nee. Zal Oekraïne die met geweld kunnen heroveren? Nee. Zal dan misschien Europa of de NAVO daartoe zelf overgaan? Nee. De facts on the ground zullen dus niet veranderen - niet in vijf jaar, niet in tien, niet in twintig - tenzij Rusland misschien plots in een Zwitserse modeldemocratie verandert, maar die kans mag minimaal worden geacht. Hoe lang wil het Westen het over de Krim blijven hebben? Tot over vijftig jaar? Of zelfs tot sint-juttemis?

Het is psychologisch en moreel misschien nog te vroeg om de onomkeerbaarheid nu al onder ogen te zien, maar er komt - voorspelbaar - een moment dat men dat wèl zal doen, al is het maar de facto, en zich vervolgens zal afvragen waarom men dat niet veel eerder had gedaan. Omdat voor iedereen die vooruit kijkt duidelijk is dat dat moment eens onontkoombaar is, kan men beter alvast nu beginnen daarop te anticiperen.

Daar komt bij dat de zaak niet zo zwart-wit ligt. Ook bij een eerlijk plebisciet zou een meerderheid (zij het niet met zo'n Noord-Koreaanse uitslag) wel voor Moskou hebben gestemd. De Krim is in 1954 bij Oekraïne gevoegd toen dat slechts administratieve betekenis had, zoals Vlieland en Terschelling in 1942 door de Duitsers van Noord-Holland naar Friesland overgeheveld zijn. Die hebben daar nooit veel misbaar over gemaakt, maar als de Friezen zich morgen plots zouden afscheiden, wordt dat - begrijpelijk - ook anders.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.