Opinie op Zondag Willem Melching

Opinie op Zondag: Het pijnlijke verschil tussen de grote ambitie en de beperkte reële macht

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag een bijdrage van een vaste club auteurs. Vandaag historicus Willem Melching.

De Amsterdamse wethouder van Verkeer, Sharon Dijksma. Beeld ANP

Bij veel moderne politici is het ambitieniveau omgekeerd evenredig aan hun reële machtspositie. Dit verschijnsel staat wel bekend als de ‘wet van Sharon’. Daarmee wordt niet de voormalige Israëlische premier bedoeld, maar Sharon Dijksma, de Amsterdamse wethouder van Verkeer. Zij presenteerde het plan om Amsterdam binnen tien jaar diesel- en benzinevrij te maken. Een stevige ambitie, zeker wanneer we bedenken dat de gemeente Amsterdam niet eens in staat is om het fietspad scootervrij te maken.

De transitie zou worden uitgevoerd met behulp van ‘subsidies’. Dat is Amsterdams bestuursjargon voor nóg hogere belastingen voor de burgers en krankzinnige parkeertarieven voor de buitenlui. Over de praktische haalbaarheid van het plan was blijkbaar niet nagedacht. Al snel bleek het plan eigenlijk geen plan te zijn, maar een ‘stip op de horizon’. Geen wonder dat veel burgers de politici niet meer serieus nemen. Een visionair plan slinkt binnen 48 uur tot een stip op de horizon. Dat is een bestuurlijk én politiek brevet van onvermogen.

Grote-mensen-politiek

De ‘wet van Sharon’ werkt ook in de grote-mensen-politiek, zoals in Europa. De Volkskrant berichtte over de tien geboden die de EU nieuwe elan en realisme zouden moeten brengen. Het tiende gebod luidt: ‘Europa wil een verantwoordelijke wereldleider zijn’. Let wel: niet zómaar een wereldleider, zoals de VS, maar een ‘verantwoordelijke’ wereldleider! Een tragikomische mededeling wanneer we bedenken dat de meeste regeringen hun eigen land niet of nauwelijks onder controle hebben. Net als in Amsterdam een duidelijk voorbeeld van de ‘wet van Sharon’: het pijnlijke verschil tussen de grote ambitie en de beperkte reële macht.

In plaats van ‘wereldleiderschap’ na te streven, zou het beter zijn wanneer de politici zich zouden concentreren op de gang van zaken in eigen land. Het vertrouwen in de EU is namelijk geen zelfstandige factor, maar afgeleid van de geloofwaardigheid van de politici in eigen land. Naarmate nationale regeringen er slechter voor staan, daalt het vertrouwen in Europa. Duitsland, Europa’s machtigste land, kampt met een dramatisch verval van het eens zo stabiele politieke landschap. Merkel heeft al een deel van haar macht afgestaan en is aangeschoten wild. Hardop wordt gespeculeerd over Merkels aftreden, kort na de Europese verkiezingen. De peilingen voor deelstaatverkiezingen deze herfst in het Oosten laten een nachtmerriescenario zien. De rechts-populistische AfD heeft een goede kans om als grootste of een-na-grootste uit de bus te komen.

Ook de andere grootmachten staan er slecht voor. Frankrijk is al sinds november in de greep van de Gele Hesjes. Een opstand die Macron noch met grof geweld, noch met financiële douceurtjes heeft weten te bedwingen. Van zijn aanvankelijke hervormingsplannen komt al helemaal niets meer terecht. Geen wonder dat hij op parmantige toon Europees geld eist, het water staat hem tot aan de lippen. Spanje is na de recente verkiezingen nog verder weggezakt in een diepe bestuurlijke crisis. De grote partijen sluiten elkaar – vooralsnog – uit en de separatisten hebben gezelschap gekregen van rechtsradicalen. Italië lijkt op een circus waar de clowns definitief de macht hebben overgenomen. Politici doen grote beloftes terwijl de economie al tien jaar stagneert. De Britse chaos rond de Brexit leidde recent tot een electorale afstraffing van de Conservatieven en Labour. Euro-criticus Nigel Farrage gaat in mei meedoen met een Brexit-partij, hij heeft goede kans om de grootste te worden.

Brede Europese crisis

Deze brede Europese crisis kent een drietal fundamentele oorzaken. In de eerste plaats onvrede over de economie. Zuid-Europa kampt met begrotingstekorten en hoge werkloosheid, met name onder jongeren. In Noord-Europa is de werkloosheid laag, maar de burgers zien de economische voorspoed niet terug in hun koopkracht. En in heel Europa lanceren politici plannen voor een peperdure klimaatpolitiek. Daar worden de burgers niet heel blij van.

In de tweede plaats is er diepe onvrede over de multiculturele samenleving. De roep om meer diversiteit zien veel mensen als een verdere desintegratie van de nationale gemeenschap. In de derde plaats bestaat er vrees voor meer migratie. In Afrika overweegt 50 procent van de jongeren migratie naar de VS of de EU. Dat zijn zo’n 40 miljoen mensen. Die kunnen niet allemaal bij Leo Lucassen in Leiden komen logeren.

Zorgen over de economie, de multiculturele samenleving en de migratie drijven de Europese kiezers in de armen van de eurokritische populisten. Toch is de remedie voor deze vertrouwenscrisis niet zo moeilijk als het lijkt: economische hervormingen en pas op de plaats maken met de kostbare klimaatdoelstellingen. De EU zou zich moeten concentreren op enkele gezamenlijke kerntaken, zoals een restrictief migratiebeleid en effectieve grenscontrole. Want wie vrij verkeer binnen Europa wil behouden, zal de buitengrens met man en macht moeten verdedigen.

Misschien is het een goed idee om het Europese ‘wereldleiderschap’ eerst op kleine schaal te oefenen. Het Europese leger zou dan het scooterverbod op Amsterdamse fietspaden kunnen handhaven. Pas wanneer de EU dat heikele probleem helemaal onder controle heeft, mogen ze door naar de volgende ronde.

Willem Melching is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.