Opinie

Opinie op Zondag - Europese defensie en Trumpiaanse hypocrisie

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Later vandaag cultuurhistoricus Thomas von der Dunk, nu journalist Arnout Brouwers.

Daar komen de troepen, de Duitse versie. Beeld afp

'In Duitsland gebeuren momenteel dingen van Trumpiaanse proporties', las ik vorige week in de column van René Cuperus. Net terug uit München, waar de mondiale veiligheidselite elkaar dagenlang in de haren was gevlogen - dacht ik: Hoezo Trumpiaans? Heeft Berlijn soms opeens besloten om miljarden extra in de defensie van Europa te injecteren, zoals Trump doet?

Dat zou namelijk echt schokkend zijn. Maar nee, natuurlijk niet.

'München' hield vanuit Europees perspectief het midden tussen een blamage en een verschrikking. Terwijl Amerikanen en Russen en wie al niet boven Europese hoofden 'onze' veiligheid (ont)regelen, klaagde de organisator dat veel Europese ministers niet eens met elkaar in één panel willen zitten.

Lang leek Europa strategisch een struisvogelei. Na de Balkanoorlogen uit de vroege jaren negentig volgde een moment van hoop toen zelfs de allerlaatste Europese peacenik ontwaakt leek: er moest iets gebeuren. De wereld was veranderd, de Amerikanen kwamen niet meer automatisch te hulp. De Europeanen moesten hun eigen broekje leren ophouden. Toch?

Dat was meer dan twintig jaar geleden.

De hoop toen was dat Europa zich zou opwerken tot Guust Flater-niveau. Een stuntel tussen de roofdieren, maar bij wie soms per ongeluk toch iets goed zou gaan. Vanuit Brussel werden grootse ambities verkondigd. Herinnert u zich de 'European Headline Goal' - een interventiemacht van 60duizend man?

Dat was ook meer dan tien jaar geleden, nooit meer iets van gehoord, zand erover. Maar toch: direct na het einde van de Koude Oorlog heette het dat het 'speelkwartier was afgelopen' voor Europa. Meer dan een kwart eeuw geleden. Maar nu zeggen Europeanen het nog steeds! Het is niet Guust Flater geworden, de Europese defensie, maar Joop Klepzeiker.

Dramatisch lage inzetbaarheid

De jongste plannen worden samengevat met de afkorting Pesco en voorzien onder meer in meer (materieel)samenwerking, meer doelmatigheid, en extra investeringen (een Europees Defensiefonds van 1 miljard euro). Tijdens een recente bijeenkomst van Instituut Clingendael bezwoeren de insiders dat het ditmaal menens is. 'Omdat er geen keus meer is, het moet.' Een expert zei: 'De afgelopen twintig maanden is er meer gebeurd dan de afgelopen twintig jaar'. De eerste keer dat je dat hoort, spits je de oren. Maar toen ik exact dezelfde toverformule in München wéér hoorde, kwam de bullshit-meter alsnog in beweging.

Ik geloof graag dat er nu in Brussel een echte ambtelijke omwenteling gaande is, waarbij zelfs de Commissie zijn handjes vies maakt aan het defensiedossier. En de insiders verzekeren ons dat ditmaal de Duitsers wel volledig betrokken zijn. Ze hebben hele blikken ambtenaren opengetrokken om deze kar te trekken!

Bijna was ik overtuigd - tot de reality check in München.

Die conferentie trapte af met Europese defensie, bedoeld als lichtpunt in een donkere wereld. Maar daar kwam het 'Trumpiaanse Duitsland' om de hoek kijken - maar dan als voorganger in Europese hypocrisie en zelfgenoegzaamheid. Eerst kwam minister van Defensie Ursula von der Leyen uitleggen dat ontwikkelingshulp even belangrijk is als defensie en dat beide evenveel (lees: weinig) geld erbij krijgen in de nieuwe coalitie. Ze steekt nu al jaren hetzelfde verhaal af - en dat begint te ergeren.

'Wehrbeauftragte' Hans Peter-Bartels, die eens per jaar de stand van de Bundeswehr opneemt, noemde de inzetbaarheid van wapensystemen vorige week 'dramatisch laag' in een vernietigend rapport over de afgelopen jaar toegenomen materiële en personele tekorten in de Duitse krijgsmacht.

Sigmar Gabriel van Buitenlandse Zaken maakte het in dat licht nog bonter. 'Als enige vegetariër zullen we het moeilijk hebben in een wereld van carnivoren.' Maar hoe komt het dat wij vegetariërs zijn, Ziggie? Misschien omdat u er alles aan gedaan heeft de Duitse defensie zo nietig mogelijk te houden, en de relatie met Gazprom zo goed mogelijk?

Gabriel beloofde ook nog de sancties tegen Rusland af te schaffen als het Kremlin zou meewerken aan een kansloos vredestroepenplan voor Oekraïne - dat is niet het officiële Duitse standpunt, dus wellicht gericht op een toekomstige baan bij Nordstream II.

Verbijsterende prestatie

Daarnaast ogen Franse politici als grote staatslieden. De ferme defensieminister Florence Parly liet zich ontvallen dat 'we Europa hebben overgeleverd aan de bureaucraten' en verzekerde het publiek dat 'Europese defensie zal worden opgebouwd door operaties, niet instellingen'.

En waar hebben we het eigenlijk over? NAVO-chef Stoltenberg herhaalde wel drie keer dat na de Brexit de EU-landen nog maar 20 procent bijdragen van de totale inspanning van de alliantie. Ook nuttig was de Est die zei dat 'Pesco' vooral handig is op civiel-militair gebied. Zoals de Nederlandse arbeid om te bevorderen dat troepen zich sneller door Europa kunnen verplaatsen. Niet schokkend, wel nuttig - ook voor de NAVO.

Gabriel zette zich af tegen de Amerikanen die de Europese defensie nog zouden proberen te splijten - maar de grap is juist dat iedereen de Europese defensie het beste toewenste. De conservatieve Amerikaanse senator Lindsey Graham toonde zich een enthousiaste bekeerling: 'Ik ben overal voor dat tegenwicht kan bieden aan de golf van nationalisme; ik ben voor elk initiatief dat Europeanen laat optreden als groep.'

En zelfs de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov kon niet op een negatief woord over Europese defensie of zelfs maar het Oostelijke Partnerschap van de EU met Ruslands buurlanden betrapt worden. Voor Moskou geldt nog altijd: de wens een wig te drijven tussen de zwakke Europeanen en hun Amerikaanse bondgenoot is groter dan bijna alle andere overwegingen.

Veel Europeanen zullen het eens zijn met Grahams woorden, en we hopen er echt het beste van, maar de ware stand van zaken is dat 'Europa' diplomatiek en militair zo zwak is dat iedereen het kosteloos een goede toekomst kan toewensen. Dat is een verbijsterende prestatie, meer dan een kwart eeuw na de instorting van de Berlijnse Muur.

Arnout Brouwers is historicus, oud-correspondent in Moskou en auteur van 'Rodina. Tussen apathie en revolutie' (Atlas Contact 2018).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.